अध्याय 39: युधिष्ठिर का राज्याभिषेक

ततः कुन्तीसुतो राजा गतमन्युर्गतज्वरः ।
काञ्चने प्राड्भुखो हृष्टो न्यषीदत्परमासने

tataḥ kuntīsuto rājā gatamanyurgatajvaraḥ |
kāñcane prāḍbhukho hṛṣṭo nyaṣīdatparamāsane

तमेवाभिमुखौ पीठे प्रदीप्ते काञ्चने शुभे ।
सात्यकिर्वासुदेवश्च निषीदतुररिंदमौ

tamevābhimukhau pīṭhe pradīpte kāñcane śubhe |
sātyakirvāsudevaśca niṣīdaturariṃdamau

मध्ये कृत्वा तु राजानं भीमसेनार्जुनावुभौ ।
निषीदतुर्महात्मानौ श्लक्ष्णयोर्मणिपीठयोः

madhye kṛtvā tu rājānaṃ bhīmasenārjunāvubhau |
niṣīdaturmahātmānau ślakṣṇayormaṇipīṭhayoḥ

दान्ते शय्यासने शुभ्रे जाम्बूनदविभूषिते ।
पृथाऽपि सहदेवेन सहास्ते नकुलेन च

dānte śayyāsane śubhre jāmbūnadavibhūṣite |
pṛthā'pi sahadevena sahāste nakulena ca

सुधर्मा विदुरो धौम्यो धृतराष्ट्रश्च कौरवः ।
निषेदुर्ज्वलनाकारेष्वासनेषु पृथक्पृथक्

sudharmā viduro dhaumyo dhṛtarāṣṭraśca kauravaḥ |
niṣedurjvalanākāreṣvāsaneṣu pṛthakpṛthak

युयुत्सुः सञ्जयश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ।
धृतराष्ट्रो यतो राजा ततः सर्वे समाविशन्

yuyutsuḥ sañjayaścaiva gāndhārī ca yaśasvinī |
dhṛtarāṣṭro yato rājā tataḥ sarve samāviśan

तत्रोपविष्टो धर्मात्मा श्वेताः सुमनसोऽस्पृशत् ।
स्वस्तिकानक्षतान्भूमिं सुवर्णं रजतं मणीन्

tatropaviṣṭo dharmātmā śvetāḥ sumanaso'spṛśat |
svastikānakṣatānbhūmiṃ suvarṇaṃ rajataṃ maṇīn

ततः प्रकृतयः सर्वाः पुरस्कृत्य पुरोहितम् ।
ददृशुर्धर्मराजानमादाय बहुमङ्गलम्

tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ puraskṛtya purohitam |
dadṛśurdharmarājānamādāya bahumaṅgalam

पृथिवीं च सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च ।
आभिषेचनिकं भाण्डं सर्वसंभारसंभृतम्

pṛthivīṃ ca suvarṇaṃ ca ratnāni vividhāni ca |
ābhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ sarvasaṃbhārasaṃbhṛtam

काञ्चनौदुम्बरास्तत्र राजताः पृथिवीमयाः ।
पूर्णकुम्भाः सुमनसो लाजा बर्हीषि गोरसाः

kāñcanaudumbarāstatra rājatāḥ pṛthivīmayāḥ |
pūrṇakumbhāḥ sumanaso lājā barhīṣi gorasāḥ

शमीपिप्पलपालाशसमिधो मधुसर्पिषी ।
स्रुव औदुम्बरः शङ्खस्तथा हेमविभूषितः

śamīpippalapālāśasamidho madhusarpiṣī |
sruva audumbaraḥ śaṅkhastathā hemavibhūṣitaḥ

दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस्तत्र धौम्यः पुरोहितः ।
प्रागुदक्प्रवणे वेदीं लक्षणेनोपलिख्य च

dāśārheṇābhyanujñātastatra dhaumyaḥ purohitaḥ |
prāgudakpravaṇe vedīṃ lakṣaṇenopalikhya ca

व्याघ्रचर्मोत्तरे शुक्ले सर्वतोभद्र आसने ।
दृढपादप्रतिष्ठाने हुताशनसमत्विपि

vyāghracarmottare śukle sarvatobhadra āsane |
dṛḍhapādapratiṣṭhāne hutāśanasamatvipi

उपवेश्य महात्मानं कृष्णां च द्रुपदात्मजाम् ।
जुहाव पावकं धीमान्विधिमन्त्रपुरस्कृतम्

upaveśya mahātmānaṃ kṛṣṇāṃ ca drupadātmajām |
juhāva pāvakaṃ dhīmānvidhimantrapuraskṛtam

तत उत्थाय दाशार्हः शङ्खमादाय पूरितम् ।
अभ्यषिञ्चत्पतिं पृथ्व्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
धृतराष्ट्रश्च राजर्षिः सर्वाः प्रकृतयस्तथा

tata utthāya dāśārhaḥ śaṅkhamādāya pūritam |
abhyaṣiñcatpatiṃ pṛthvyāḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
dhṛtarāṣṭraśca rājarṣiḥ sarvāḥ prakṛtayastathā

अनुज्ञातोऽथ कृष्णेन भ्रातृभिः सह पाण्डवः ।
पाञ्चजन्याभिषिक्तश्च राजाऽमृतमुखोऽभवत्

anujñāto'tha kṛṣṇena bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ |
pāñcajanyābhiṣiktaśca rājā'mṛtamukho'bhavat

ततोऽनुवादयामासुः पणवानकदुन्दुभीन्

tato'nuvādayāmāsuḥ paṇavānakadundubhīn

धर्मराजोऽपि तत्सर्वं प्रतिजग्राह धर्मतः ।
पूजयामास तांश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणः

dharmarājo'pi tatsarvaṃ pratijagrāha dharmataḥ |
pūjayāmāsa tāṃścāpi vidhivadbhūridakṣiṇaḥ

ततो निष्कसहस्रेण ब्राह्मणान्स्वस्त्यवाचयन् ।
वेदाध्ययनसंपन्नान्धृतिशीलसमन्वितान्

tato niṣkasahasreṇa brāhmaṇānsvastyavācayan |
vedādhyayanasaṃpannāndhṛtiśīlasamanvitān

ते प्रीता ब्राह्मणा राजन्स्वस्त्यूचुर्जयमेव च ।
हंसा इव च नर्दन्तः प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम्

te prītā brāhmaṇā rājansvastyūcurjayameva ca |
haṃsā iva ca nardantaḥ praśaśaṃsuryudhiṣṭhiram

युधिष्ठिर महाबाहो दिष्ट्या जयसि पाण्डव ।
दिष्ट्या स्वधर्मं प्राप्तोऽसि विक्रमेण महाद्युते

yudhiṣṭhira mahābāho diṣṭyā jayasi pāṇḍava |
diṣṭyā svadharmaṃ prāpto'si vikrameṇa mahādyute

दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः ।
त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ

diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ |
tvaṃ cāpi kuśalī rājanmādrīputrau ca pāṇḍavau

मुक्ता वीरक्षयात्तस्मात्संग्रामाद्विजितद्विषः ।
क्षिप्रमुत्तरकार्याणि कुरु सर्वाणि भारत

muktā vīrakṣayāttasmātsaṃgrāmādvijitadviṣaḥ |
kṣipramuttarakāryāṇi kuru sarvāṇi bhārata

ततः प्रीत्याऽर्चितः सद्भिर्धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
प्रतिपेदे महद्राज्यं सुहृद्भिः सह भारत

tataḥ prītyā'rcitaḥ sadbhirdharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
pratipede mahadrājyaṃ suhṛdbhiḥ saha bhārata