अध्याय 37: ब्राह्मणों के हुंकार से चार्वाक राक्षस भस्म

प्रवेशने तु पार्थानां जनानां पुरवासिनाम् ।
दिदृक्षूणां सहस्राणि समाजग्मुः सहस्रशः

praveśane tu pārthānāṃ janānāṃ puravāsinām |
didṛkṣūṇāṃ sahasrāṇi samājagmuḥ sahasraśaḥ

स राजमार्गः शुशुभे समलंकृतचत्वरः ।
यथा चन्द्रोदये राजन्वर्धमानो महोदधिः

sa rājamārgaḥ śuśubhe samalaṃkṛtacatvaraḥ |
yathā candrodaye rājanvardhamāno mahodadhiḥ

गृहाणि राजमार्गेषु रत्नवन्ति महान्ति च ।
प्राकम्पन्तीव भारेण स्त्रीणां पूर्णानि भारत

gṛhāṇi rājamārgeṣu ratnavanti mahānti ca |
prākampantīva bhāreṇa strīṇāṃ pūrṇāni bhārata

ताः शनैरिव सव्रीडं प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम् ।
भीमसेनार्जुनौ चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ

tāḥ śanairiva savrīḍaṃ praśaśaṃsuryudhiṣṭhiram |
bhīmasenārjunau caiva mādrīputrau ca pāṇḍavau

धन्या त्वमसि पाञ्चालि या त्वं पुरुषसत्तमान् ।
उपतिष्ठसि कल्याणि महर्षिमिव गौतमी

dhanyā tvamasi pāñcāli yā tvaṃ puruṣasattamān |
upatiṣṭhasi kalyāṇi maharṣimiva gautamī

तव कर्माण्यमोघानि व्रतचर्या च भामिनि ।
इति कृष्णां महाराज प्रशशंसुस्तदा स्त्रियः

tava karmāṇyamoghāni vratacaryā ca bhāmini |
iti kṛṣṇāṃ mahārāja praśaśaṃsustadā striyaḥ

प्रशंसावचनैस्तासां मिथः शब्दैश्च भारत ।
प्रीतिजैश्च तदा शब्दैः पुरमासीत्समाकुलम्

praśaṃsāvacanaistāsāṃ mithaḥ śabdaiśca bhārata |
prītijaiśca tadā śabdaiḥ puramāsītsamākulam

तमतीत्य यथायुक्तं राजमार्गं युधिष्ठिरः ।
अलंकृतं शोभमानमुपापाद्राजवेश्म ह

tamatītya yathāyuktaṃ rājamārgaṃ yudhiṣṭhiraḥ |
alaṃkṛtaṃ śobhamānamupāpādrājaveśma ha

ततः प्रकृतयः सर्वाः पौरा जानपदास्तदा ।
ऊचुः कर्णसुखा वाचः समुपेत्य ततस्ततः

tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ paurā jānapadāstadā |
ūcuḥ karṇasukhā vācaḥ samupetya tatastataḥ

दिष्ट्या जयसि राजेन्द्र शत्रूञ्छत्रुनिषूदन ।
दिष्ट्या राज्यं पुनः प्राप्तं धर्मेण च बलेन च

diṣṭyā jayasi rājendra śatrūñchatruniṣūdana |
diṣṭyā rājyaṃ punaḥ prāptaṃ dharmeṇa ca balena ca

भव नस्त्वं महाराज राजेह शरदां शतम् ।
प्रजाः पालय धर्मेण यथेन्द्रस्त्रिदिवं तथा

bhava nastvaṃ mahārāja rājeha śaradāṃ śatam |
prajāḥ pālaya dharmeṇa yathendrastridivaṃ tathā

एवं राजकुलद्वारि मङ्गलैरभिपूजितः ।
आशीर्वादान्द्विजैरुक्तान्प्रतिगृह्य समन्ततः

evaṃ rājakuladvāri maṅgalairabhipūjitaḥ |
āśīrvādāndvijairuktānpratigṛhya samantataḥ

प्रविश्य भवनं राजा देवराजगृहोपमम् ।
श्रुत्वा विजयसंयुक्तं रथात्पश्चादवातरत्

praviśya bhavanaṃ rājā devarājagṛhopamam |
śrutvā vijayasaṃyuktaṃ rathātpaścādavātarat

प्रविश्याभ्यन्तरं श्रीमान्दैवतान्यभिगम्य च ।
पूजयामास रत्नैश्च गन्धमाल्यैश्च सर्वशः

praviśyābhyantaraṃ śrīmāndaivatānyabhigamya ca |
pūjayāmāsa ratnaiśca gandhamālyaiśca sarvaśaḥ

निश्चक्राम ततः श्रीमान्पुनरेव महायशाः ।
ददर्श ब्राह्मणांश्चैव सोऽभिरूपानवस्थितान्

niścakrāma tataḥ śrīmānpunareva mahāyaśāḥ |
dadarśa brāhmaṇāṃścaiva so'bhirūpānavasthitān

स संवृतस्तदा विप्रैराशीर्वादविवक्षुभिः ।
शुशुभे विमलश्चन्द्रस्तारागणवृतो यथा

sa saṃvṛtastadā viprairāśīrvādavivakṣubhiḥ |
śuśubhe vimalaścandrastārāgaṇavṛto yathā

तांस्तु वै पूजयामास कौन्तेयो विधिवद्द्विजान् ।
सुमनोमोदकै रत्नैर्हिरण्येन च भूरिणा ।
गोभिर्वस्त्रैश्च राजेन्द्र विविधैश्च किमिच्छकैः

tāṃstu vai pūjayāmāsa kaunteyo vidhivaddvijān |
sumanomodakai ratnairhiraṇyena ca bhūriṇā |
gobhirvastraiśca rājendra vividhaiśca kimicchakaiḥ

धौम्यं गुरुं पुरस्कृत्य ज्येष्ठं पितरमेव च ।
प्रविवेश सभां राजा सुधर्मां वासवो यथा

dhaumyaṃ guruṃ puraskṛtya jyeṣṭhaṃ pitarameva ca |
praviveśa sabhāṃ rājā sudharmāṃ vāsavo yathā

ततः पुण्याहघोषोऽभूद्दिवं स्तब्ध्वेव भारत ।
सुहृदां प्रीतिजननः पुण्यः श्रुतिसुखावहः

tataḥ puṇyāhaghoṣo'bhūddivaṃ stabdhveva bhārata |
suhṛdāṃ prītijananaḥ puṇyaḥ śrutisukhāvahaḥ

हंसवन्नेदुषां राजन्द्विजानां तत्र भारती ।
शुश्रुवे वेदविदुषां पुष्कलार्थपदाक्षरा

haṃsavanneduṣāṃ rājandvijānāṃ tatra bhāratī |
śuśruve vedaviduṣāṃ puṣkalārthapadākṣarā

ततो दुन्दुभिनिर्घोषः शङ्खानां च मनोरमः ।
जयं प्रवदतां तत्र स्वनः प्रादुरभून्नृप

tato dundubhinirghoṣaḥ śaṅkhānāṃ ca manoramaḥ |
jayaṃ pravadatāṃ tatra svanaḥ prādurabhūnnṛpa

निःशब्दे च स्थिते तत्र ततो विप्रजने पुनः ।
राजानं ब्राह्मणच्छझा चार्वाको राक्षसोऽब्रवीत्

niḥśabde ca sthite tatra tato viprajane punaḥ |
rājānaṃ brāhmaṇacchajhā cārvāko rākṣaso'bravīt

तत्र दुर्योधनसखा भिक्षुरूपेण संवृतः ।
साङ्ख्यः शिखी त्रिदण्डी च धृष्टो विगतसाध्वसः

tatra duryodhanasakhā bhikṣurūpeṇa saṃvṛtaḥ |
sāṅkhyaḥ śikhī tridaṇḍī ca dhṛṣṭo vigatasādhvasaḥ

वृतः सर्वैस्तथा विप्रैराशीर्वादविवक्षुभिः ।
परस्सहस्रै राजेन्द्र तपोनियमसंस्थितैः

vṛtaḥ sarvaistathā viprairāśīrvādavivakṣubhiḥ |
parassahasrai rājendra taponiyamasaṃsthitaiḥ

सुदुष्टः पापमाशंसुः पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अनामन्त्र्यैव तान्विप्रांस्तमुवाच महीपतिम्

suduṣṭaḥ pāpamāśaṃsuḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
anāmantryaiva tānviprāṃstamuvāca mahīpatim

इमे प्राहुर्द्विजाः सर्वे समारोप्य वचो मयि ।
धिग्भवन्तं कुनृपतिं ज्ञातिघातिनमस्तु वै

ime prāhurdvijāḥ sarve samāropya vaco mayi |
dhigbhavantaṃ kunṛpatiṃ jñātighātinamastu vai

किं ते राज्येन कौन्तेय कृत्वेमं ज्ञातिसंक्षयम् ।
घातयित्वा गुरूंश्चैव मृतं श्रेयो न जीवितम्

kiṃ te rājyena kaunteya kṛtvemaṃ jñātisaṃkṣayam |
ghātayitvā gurūṃścaiva mṛtaṃ śreyo na jīvitam

इति ते वै द्विजाः श्रुत्वा तस्य दुष्टस्य रक्षसः ।
विव्यथुश्चुक्रुशुश्चैव तस्य वाक्यप्रधर्षिताः

iti te vai dvijāḥ śrutvā tasya duṣṭasya rakṣasaḥ |
vivyathuścukruśuścaiva tasya vākyapradharṣitāḥ

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे स च राजा युधिष्ठिरः ।
व्रीडिताः परमोद्विग्रास्तूष्णीमासन्विशांपते

tataste brāhmaṇāḥ sarve sa ca rājā yudhiṣṭhiraḥ |
vrīḍitāḥ paramodvigrāstūṣṇīmāsanviśāṃpate

प्रसीदन्तु भवन्तो मे प्रणतस्याभियाचतः ।
प्रत्यासन्नव्यसनिनं न मां धिक्कर्तुमर्हथ

prasīdantu bhavanto me praṇatasyābhiyācataḥ |
pratyāsannavyasaninaṃ na māṃ dhikkartumarhatha

ततो राजन्ब्राह्माणास्ते सर्व एव विशांपते ।
ऊचुर्नैष द्विजोऽस्माकमन्यस्तु तव पार्थिव

tato rājanbrāhmāṇāste sarva eva viśāṃpate |
ūcurnaiṣa dvijo'smākamanyastu tava pārthiva

जज्ञुश्चैनं महात्मानस्ततस्तं ज्ञानचक्षुषा ।
ब्राह्मणा वेदविद्वांसस्तपोभिर्विमलीकृताः

jajñuścainaṃ mahātmānastatastaṃ jñānacakṣuṣā |
brāhmaṇā vedavidvāṃsastapobhirvimalīkṛtāḥ

एष दुर्योधनसखा विश्रुतो ब्रह्मराक्षसः ।
परिव्राजकरूपेण हितं तस्य चिकीर्षति

eṣa duryodhanasakhā viśruto brahmarākṣasaḥ |
parivrājakarūpeṇa hitaṃ tasya cikīrṣati

न वयं ब्रूम धर्मात्मन्व्येतु ते भयमीदृशम् ।
उपतिष्ठतु कल्याणं भवन्तं भ्रातृभिः सह

na vayaṃ brūma dharmātmanvyetu te bhayamīdṛśam |
upatiṣṭhatu kalyāṇaṃ bhavantaṃ bhrātṛbhiḥ saha

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे हुंकारैः क्रोधमूर्च्छिताः ।
निर्भर्त्सयन्तः शुचयो निजघ्नुः पापराक्षसम्

tataste brāhmaṇāḥ sarve huṃkāraiḥ krodhamūrcchitāḥ |
nirbhartsayantaḥ śucayo nijaghnuḥ pāparākṣasam

स पपात विनिर्दग्धस्तेजसा ब्रह्मवादिनाम् ।
महेन्द्राशनिनिर्दग्धः पादपोऽङ्कुरवानिव

sa papāta vinirdagdhastejasā brahmavādinām |
mahendrāśaninirdagdhaḥ pādapo'ṅkuravāniva

पूजिताश्च ययुर्विप्रा राजानमभिनन्द्य तम् ।
राजा च हर्षमापेदे पाण्डवः ससुहृज्जनः

pūjitāśca yayurviprā rājānamabhinandya tam |
rājā ca harṣamāpede pāṇḍavaḥ sasuhṛjjanaḥ