शान्ति पर्व

अध्याय 374: ब्राह्मण उञ्छवृत्ति व्रत चुनता है

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥

9 श्लोक · 374 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

ब्राह्मण उञ्छवृत्ति व्रत चुनता है

ब्राह्मण कहता है कि यह सचमुच आश्चर्य है; नाग के सार्थक वचनों ने मुझे मार्ग दिखा दिया। वह नाग का मंगल चाहकर विदा लेने लगता है। नाग आपत्ति करते हैं: आपने अभी यह नहीं बताया कि किस काम से आए; मुझे केवल देखकर ऐसे न जाइए जैसे पथिक पेड़ के नीचे विश्राम करके आगे बढ़ जाता है। मेरा सब कुछ आपका है। ब्राह्मण मानता है कि नाग देवताओं से कम नहीं, और कहता है: जो आप हैं वही मैं हूँ, जो मैं हूँ वही आप; हम और सब प्राणी एक ही गति को जाते हैं। मेरा संशय पुण्य संचय के उपाय को लेकर था, और अब उत्तर स्पष्ट है। मैं लक्ष्य के साधन रूप में उञ्छवृत्ति व्रत अपनाऊँगा। मेरा प्रयोजन पूरा हुआ।

ब्राह्मण उवाच

374.1

आश्चर्यं नात्र संदेहः सुप्रीतोस्मि भुजङ्गम ।
अन्वर्थोपगतैर्वाक्यैः पन्थानं चास्मि दर्शितः

āścaryaṃ nātra saṃdehaḥ suprītosmi bhujaṅgama |
anvarthopagatairvākyaiḥ panthānaṃ cāsmi darśitaḥ

374.2

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि साधो भुजगसत्तम ।
स्मरणीयोस्मि भवता संप्रेषणनियोजनैः

svasti te'stu gamiṣyāmi sādho bhujagasattama |
smaraṇīyosmi bhavatā saṃpreṣaṇaniyojanaiḥ

नाग उवाच

374.3

अनुक्त्वा हृद्गतं कार्यं क्वेदानीं प्रस्थितो भवान् ।
उच्यतां द्विज यत्कार्यं यदर्थं त्वमिहागतः

anuktvā hṛdgataṃ kāryaṃ kvedānīṃ prasthito bhavān |
ucyatāṃ dvija yatkāryaṃ yadarthaṃ tvamihāgataḥ

374.4

उक्तानुक्ते कृते कार्ये मामामन्त्र्य द्विजर्षभ ।
मया प्रत्यभ्यनुज्ञातस्ततो यास्यसि सुव्रत

uktānukte kṛte kārye māmāmantrya dvijarṣabha |
mayā pratyabhyanujñātastato yāsyasi suvrata

374.5

न हि मां केवलं दृष्ट्वा त्यक्त्वा प्रणयवानिह ।
गन्तुमर्हसि विप्रर्षे वृक्षमूलगतो यथा

na hi māṃ kevalaṃ dṛṣṭvā tyaktvā praṇayavāniha |
gantumarhasi viprarṣe vṛkṣamūlagato yathā

374.6

त्वयि चाहं द्विजश्रेष्ठ भवान्मयि न संशयः ।
लोकोऽयं भवतः सर्वः का चिन्ता मयि तेऽनघ

tvayi cāhaṃ dvijaśreṣṭha bhavānmayi na saṃśayaḥ |
loko'yaṃ bhavataḥ sarvaḥ kā cintā mayi te'nagha

ब्राह्मण उवाच

374.7

एवमेतन्महाप्राज्ञ विदितात्मन्भुजङ्गम ।
नातिरिक्तास्त्वया देवाः सर्वथैव यथातथम्

evametanmahāprājña viditātmanbhujaṅgama |
nātiriktāstvayā devāḥ sarvathaiva yathātatham

374.8

स एव त्वं स एवाहं योऽहं स तु भवानपि ।
अहं भवांश्च भूतानि सर्वे यत्र गताः सदा

sa eva tvaṃ sa evāhaṃ yo'haṃ sa tu bhavānapi |
ahaṃ bhavāṃśca bhūtāni sarve yatra gatāḥ sadā

374.9

आसीत्तु मे भोगिपते संशयः पुण्यरसंचये ।
सोहमुञ्छव्रतं साधो चरिष्याम्यर्थसाधनम् ॥
a एष मे निश्चयः साधो कृतं कारणमुत्तमम् ।
b आमन्त्रयामि भद्रं ते कृतार्थोऽस्मि भुजङ्गम

āsīttu me bhogipate saṃśayaḥ puṇyarasaṃcaye |
sohamuñchavrataṃ sādho cariṣyāmyarthasādhanam ||
a eṣa me niścayaḥ sādho kṛtaṃ kāraṇamuttamam |
b āmantrayāmi bhadraṃ te kṛtārtho'smi bhujaṅgama

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)