शान्ति पर्व

अध्याय 375: उञ्छवृत्ति कथा और उसकी कथक परम्परा

9 श्लोक · 375 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

उञ्छवृत्ति कथा और उसकी कथक परम्परा

यह शान्तिपर्व का अन्तिम अध्याय है। भीष्म बताते हैं कि निश्चय करके ब्राह्मण ने नाग से विदा ली और दीक्षा की इच्छा से भृगुवंशी च्यवन की शरण गया। उसने च्यवन को यह कथा सुनाई। च्यवन ने इसे जनक के महल में नारद को सुनाया; नारद ने पूछे जाने पर देवनगरी में इन्द्र को; और इन्द्र ने श्रेष्ठ ब्राह्मणों को। जब भीष्म का परशुराम से भयंकर युद्ध हुआ, तब वसुओं ने उन्हें यह कथा सुनाई, और अब उन्होंने युधिष्ठिर को सुनाई है। वे कहते हैं कि युधिष्ठिर ने जिस परम धर्म के बारे में पूछा था, वह यही है। नाग के मार्गदर्शन से, यम-नियम का पालन करते हुए, वह गहन वन में गया और बीने हुए अन्न पर जीने लगा।

भीष्म उवाच

375.1

स चामन्त्र्योरगश्रेष्ठं ब्राह्मणः कृतनिश्चयः ।
दीक्षाकाङ्क्षी तदा राजंश्च्यवनं भार्गवं श्रितः

sa cāmantryoragaśreṣṭhaṃ brāhmaṇaḥ kṛtaniścayaḥ |
dīkṣākāṅkṣī tadā rājaṃścyavanaṃ bhārgavaṃ śritaḥ

375.2

स तेन कृतसत्कारो धर्ममेवाधितस्थिवान् ।
तथैव च कथामेतां राजन्कथितवांस्तदा

sa tena kṛtasatkāro dharmamevādhitasthivān |
tathaiva ca kathāmetāṃ rājankathitavāṃstadā

375.3

भार्गवेणापि राजेन्द्र जनकस्य निवेशने ।
कथैषा कथिता पुण्या नारदाय महात्मने

bhārgaveṇāpi rājendra janakasya niveśane |
kathaiṣā kathitā puṇyā nāradāya mahātmane

375.4

नारदेनापि राजेन्द्र देवेन्द्रस्य निवेशने ।
कथिता भरतश्रेष्ठ पृष्टेनाक्लिष्टकर्मणा

nāradenāpi rājendra devendrasya niveśane |
kathitā bharataśreṣṭha pṛṣṭenākliṣṭakarmaṇā

375.5

देवराजेन च पुरा कथितैषा कथा शुभा ।
समस्तेभ्यः प्रशस्तेभ्यो विप्रेभ्यो वसुधाधिप

devarājena ca purā kathitaiṣā kathā śubhā |
samastebhyaḥ praśastebhyo viprebhyo vasudhādhipa

375.6

यदा च मम रामेण युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
वसुभिश्च तदा राजन्कथेयं कथिता मम

yadā ca mama rāmeṇa yuddhamāsītsudāruṇam |
vasubhiśca tadā rājankatheyaṃ kathitā mama

375.7

पृच्छमानाय तत्त्वेन मया चैवोत्तमा तव ।
कथेयं कथिता पुण्या धर्म्या धर्मभृतांवर

pṛcchamānāya tattvena mayā caivottamā tava |
katheyaṃ kathitā puṇyā dharmyā dharmabhṛtāṃvara

375.8

तदेव परमो धर्मो यन्मां पृच्छसि भारत ।
आसीद्धीरो ह्यनाकाङ्क्षी धर्मार्थकरणे नृप

tadeva paramo dharmo yanmāṃ pṛcchasi bhārata |
āsīddhīro hyanākāṅkṣī dharmārthakaraṇe nṛpa

375.9

स च किल कृतनिश्चयो द्विजो
भुजगपतिप्रतिदशितात्मकृत्यः ।
यमनियमसहो वनान्तरं
परिगणितोञ्छशिलाशनः प्रविष्टः

sa ca kila kṛtaniścayo dvijo
bhujagapatipratidaśitātmakṛtyaḥ |
yamaniyamasaho vanāntaraṃ
parigaṇitoñchaśilāśanaḥ praviṣṭaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)