शान्ति पर्व

अध्याय 367: नागपत्नी ब्राह्मण का सत्कार करती है

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥

13 श्लोक · 367 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

नागपत्नी ब्राह्मण का सत्कार करती है

एक मुनि से मार्ग पूछकर ब्राह्मण नाग के निवास पहुँचता है। वह आदर से 'भोः, मैं आया हूँ' कहकर अपने आने की सूचना देता है। नाग की पतिव्रता, धर्मप्रिय पत्नी बाहर आती है, विधिपूर्वक उसका पूजन करती है और पूछती है कि क्या सेवा करूँ। वह धन्यवाद देकर कहता है कि मेरा सारा प्रयोजन स्वयं श्रेष्ठ नाग के दर्शन हैं। वह बताती है कि पति अपनी महीने की बारी में सूर्य का रथ खींचने गए हैं और सात-आठ दिन में लौटेंगे; तब तक और कुछ चाहिए तो बताइए। ब्राह्मण कहता है कि मैं इसी एक निश्चय से आया हूँ और प्रतीक्षा करूँगा। नाग लौटें तो उन्हें बताना कि कोई उन्हें खोजता आया है। मैं गोमती के पवित्र तट पर अल्प आहार लेकर रहूँगा।

भीष्म उवाच

367.1

स वनानि विचित्राणि तीर्थानि च सरांसि च ।
अभिगच्छन्क्रमेण स्म कंचिन्मुनिमुपस्थितः

sa vanāni vicitrāṇi tīrthāni ca sarāṃsi ca |
abhigacchankrameṇa sma kaṃcinmunimupasthitaḥ

367.2

तं स तेन यथोद्दिष्टं नागं विप्रेण ब्राह्मणः ।
पर्यपृच्छद्यथान्यायं श्रुत्वैव च जगाम सः

taṃ sa tena yathoddiṣṭaṃ nāgaṃ vipreṇa brāhmaṇaḥ |
paryapṛcchadyathānyāyaṃ śrutvaiva ca jagāma saḥ

367.3

सोऽभिगम्य यथान्यायं नागायतनमर्थवित् ।
प्रोक्तवानहमस्मीति भोःशब्दालंकृतं वचः

so'bhigamya yathānyāyaṃ nāgāyatanamarthavit |
proktavānahamasmīti bhoḥśabdālaṃkṛtaṃ vacaḥ

367.4

तत्तस्य वचनं श्रुत्वा रूपिणी धर्मवत्सला ।
दर्शयामास तं विप्रं नागपत्नी पतिव्रता ।

tattasya vacanaṃ śrutvā rūpiṇī dharmavatsalā |
darśayāmāsa taṃ vipraṃ nāgapatnī pativratā |

367.5

सा तस्मै विधिवत्पूजां चक्रे धर्मपरायणा ।
स्वागतेनागतं कृत्वा किं करोमीति चाब्रवीत्

sā tasmai vidhivatpūjāṃ cakre dharmaparāyaṇā |
svāgatenāgataṃ kṛtvā kiṃ karomīti cābravīt

ब्राह्मण उवाच

367.6

विश्रान्तोऽभ्यर्चिंतश्चास्मि भवत्या श्लक्ष्णया गिरा ।
द्रष्टुमिच्छामि भवति देवं नागमनुत्तमम्

viśrānto'bhyarciṃtaścāsmi bhavatyā ślakṣṇayā girā |
draṣṭumicchāmi bhavati devaṃ nāgamanuttamam

367.7

एतद्धि परमं कार्यमेतन्मे परमप्सितम् ।
अनेन चार्थेनास्म्यद्य संप्राप्तः पन्नगाश्रमम्

etaddhi paramaṃ kāryametanme paramapsitam |
anena cārthenāsmyadya saṃprāptaḥ pannagāśramam

नागभार्योवाच

367.8

आर्यः सूर्यरथं वोढुं गतोऽसौ मासचारिकः ।
सप्ताष्टभिर्दिनैर्विप्र दर्शयिष्यत्यसंशयम्

āryaḥ sūryarathaṃ voḍhuṃ gato'sau māsacārikaḥ |
saptāṣṭabhirdinairvipra darśayiṣyatyasaṃśayam

367.9

एतद्विदितमार्यस्य विवासकरणं तव ।
भर्तुर्भवतु किंचान्यत्क्रियतां तद्वदस्व मे

etadviditamāryasya vivāsakaraṇaṃ tava |
bharturbhavatu kiṃcānyatkriyatāṃ tadvadasva me

ब्राह्मण उवाच

367.10

अनेन निश्चयेनाहं साध्वि संप्राप्तवानिह ।
प्रतीक्षन्नागमं देवि वत्स्याम्यस्मिन्प्रहावने

anena niścayenāhaṃ sādhvi saṃprāptavāniha |
pratīkṣannāgamaṃ devi vatsyāmyasminprahāvane

367.11

संप्राप्तस्यैव चाव्यग्रमावेद्योऽहमिहागतः ।
मयाभिगमनं प्राप्तो वाच्यश्च वचनं त्वया

saṃprāptasyaiva cāvyagramāvedyo'hamihāgataḥ |
mayābhigamanaṃ prāpto vācyaśca vacanaṃ tvayā

367.12

अहमप्यत्र वत्स्यामि गोमत्याः पुलिने शुभे ।
कालं परिमिताहारो यथोक्तं परिपालयन्

ahamapyatra vatsyāmi gomatyāḥ puline śubhe |
kālaṃ parimitāhāro yathoktaṃ paripālayan

367.13

ततः स विप्रस्तां नागीं समाधाय पुनःपुनः ।
वेदवित्पुलिनं नद्याः प्रययौ ब्राह्मणर्भषः

tataḥ sa viprastāṃ nāgīṃ samādhāya punaḥpunaḥ |
vedavitpulinaṃ nadyāḥ prayayau brāhmaṇarbhaṣaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)