शान्ति पर्व

अध्याय 366: ब्राह्मण नाग के पास जाने का निश्चय करता है

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि षट्‌ष्ट्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥

11 श्लोक · 366 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

ब्राह्मण नाग के पास जाने का निश्चय करता है

ब्राह्मण अतिथि से कहता है कि आपकी बातों ने मेरे सिर से भारी बोझ उतार दिया। ये मार्ग से थके के लिए शय्या, प्यासे के लिए जल, भूखे के लिए भोजन और बूढ़े के लिए पुत्र जैसी हैं। वह सलाह मानने को तैयार होता है और, सूर्य ढलता देख, अतिथि से रात रुककर सुबह विश्राम के बाद जाने को कहता है। भीष्म बताते हैं कि दोनों ने पूरी रात धर्म और तत्त्व की चर्चा में बिताई और वह दिन जैसी सुखद बीती। भोर में ब्राह्मण ने यथाशक्ति अतिथि का सत्कार किया। फिर परिजनों की अनुमति लेकर, निश्चय करके, वह नाग के निवास की ओर चल पड़ा।

ब्राह्मण उवाच

366.1

अतिभारोद्यतस्यैव भारावतरणं महत् ।
पराश्वासकरं वाक्यमिदं मे भवतः श्रुतम्

atibhārodyatasyaiva bhārāvataraṇaṃ mahat |
parāśvāsakaraṃ vākyamidaṃ me bhavataḥ śrutam

366.2

अध्यक्लान्तस्य शयनं स्थानक्लान्तस्य चासनम् ।
तृषितस्येव पानीयं क्षुधार्तस्येव भोजनम्

adhyaklāntasya śayanaṃ sthānaklāntasya cāsanam |
tṛṣitasyeva pānīyaṃ kṣudhārtasyeva bhojanam

366.3

ईप्सितस्येव संप्राप्तिरर्थस्य समयेऽतिथे ।
एपितस्यात्मनः काले बृद्धस्यैव सुता यथा

īpsitasyeva saṃprāptirarthasya samaye'tithe |
epitasyātmanaḥ kāle bṛddhasyaiva sutā yathā

366.4

मनसा चिन्तितस्येव प्रीतिस्निग्धस्य दर्शनम् ।
प्रह्लादयति मां वाक्यं भवता यदुदीरितम्

manasā cintitasyeva prītisnigdhasya darśanam |
prahlādayati māṃ vākyaṃ bhavatā yadudīritam

366.5

मनश्चक्षुरिवाकाशे पश्यामि विमृशामि च ।
प्रज्ञानवचनाद्योयमुपदेशो हि मे कृतः

manaścakṣurivākāśe paśyāmi vimṛśāmi ca |
prajñānavacanādyoyamupadeśo hi me kṛtaḥ

366.6

वाढमेवं करिष्यामि यथा मे भाषते भवान् ।
इमां हि रजनीं साधो निवसस्व मया सह

vāḍhamevaṃ kariṣyāmi yathā me bhāṣate bhavān |
imāṃ hi rajanīṃ sādho nivasasva mayā saha

366.7

प्रभाते यास्यति चवान्पर्याश्वस्तः सुखोपितः ।
असौ हि भगवान्सूर्यो मन्दरश्मिरवाङ्भुखः

prabhāte yāsyati cavānparyāśvastaḥ sukhopitaḥ |
asau hi bhagavānsūryo mandaraśmiravāṅbhukhaḥ

भीष्म उवाच

366.8

ततस्तेन कृतातिथ्यः सोऽनिथिः शत्रुसूदन ।
उवास किल तां रात्रिं सह तेन द्विजेन वै

tatastena kṛtātithyaḥ so'nithiḥ śatrusūdana |
uvāsa kila tāṃ rātriṃ saha tena dvijena vai

366.9

तत्वं च धर्मसंयुक्तं तयोः कथयतोस्तदा ।
व्यतीता सा निशा कृत्स्ना सुखेन दिवसोपमा

tatvaṃ ca dharmasaṃyuktaṃ tayoḥ kathayatostadā |
vyatītā sā niśā kṛtsnā sukhena divasopamā

366.10

ततः प्रभातसमये सोऽतिथिस्तेन पूजितः ।
ब्राह्मणेन यथाशक्त्या स्वकार्यमभिकाङ्क्षता

tataḥ prabhātasamaye so'tithistena pūjitaḥ |
brāhmaṇena yathāśaktyā svakāryamabhikāṅkṣatā

366.11

ततः स विप्रः कृतकर्मनिश्चयः
कृताभ्यनुज्ञः स्वजनेन धर्मकृत् ।
यथोपदिष्टं भुजगेन्द्रसंश्रयं
जगाम काले सुकृतैकनिश्चयः

tataḥ sa vipraḥ kṛtakarmaniścayaḥ
kṛtābhyanujñaḥ svajanena dharmakṛt |
yathopadiṣṭaṃ bhujagendrasaṃśrayaṃ
jagāma kāle sukṛtaikaniścayaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)