अध्याय 330: कर्म छाया की तरह कर्ता के पीछे चलता है

यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च ।
गुरूणां वाऽपि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह

yadyasti dattamiṣṭaṃ vā tapastaptaṃ tathaiva ca |
gurūṇāṃ vā'pi śuśrūṣā tanme brūhi pitāmaha

आत्मनाऽनर्थयुक्तेन पापे निविशते मनः ।
स कर्म कलुषं कृत्वा क्लेशे महति धीयते

ātmanā'narthayuktena pāpe niviśate manaḥ |
sa karma kaluṣaṃ kṛtvā kleśe mahati dhīyate

दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम् ।
मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकर्मिणः

durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśātkleśaṃ bhayādbhayam |
mṛtebhyaḥ pramṛtā yānti daridrāḥ pāpakarmiṇaḥ

उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम् ।
श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च धनस्याः शुभकारिणः

utsavādutsavaṃ yānti svargātsvargaṃ sukhātsukham |
śraddadhānāśca dāntāśca dhanasyāḥ śubhakāriṇaḥ

व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च ।
हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम्

vyālakuñjaradurgeṣu sarpacorabhayeṣu ca |
hastāvāpena gacchanti nāstikāḥ kimataḥ param

प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवः ।
क्षेम्यमात्मवता मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणाः

priyadevātitheyāśca vadānyāḥ priyasādhavaḥ |
kṣemyamātmavatā mārgamāsthitā hastadakṣiṇāḥ

पुलाका इव धान्येषु पूत्यण्डा इव पक्षिषु ।
तद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम्

pulākā iva dhānyeṣu pūtyaṇḍā iva pakṣiṣu |
tadvidhāste manuṣyeṣu yeṣāṃ dharmo na kāraṇam

सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति ।
शेते सह शयानेन येनयेन यथाकृतम्

suśīghramapi dhāvantaṃ vidhānamanudhāvati |
śete saha śayānena yenayena yathākṛtam

पापं तिष्ठति तिष्ठन्तं धावन्तमनुधावति ।
करोति कुर्वतः कर्म च्छायेवानुविधीयते

pāpaṃ tiṣṭhati tiṣṭhantaṃ dhāvantamanudhāvati |
karoti kurvataḥ karma cchāyevānuvidhīyate

येनयेन यथा यद्यत्पुरा कर्म सुनिश्चितम् ।
तत्तदेव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितमात्मना

yenayena yathā yadyatpurā karma suniścitam |
tattadeva naro bhuṅkte nityaṃ vihitamātmanā

समानकर्मनिक्षेपं विधानपरिरक्षणम् ।
भूतग्राममिमं कालः समन्तादपकर्षति

samānakarmanikṣepaṃ vidhānaparirakṣaṇam |
bhūtagrāmamimaṃ kālaḥ samantādapakarṣati

अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च ।
स्वं कालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम्

acodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni ca |
svaṃ kālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam

समानश्चावमानश्च लाभालाभौ जयाजयौ ।
प्रवृत्ता न निवर्तन्ते निधनान्ताः पदेपदे

samānaścāvamānaśca lābhālābhau jayājayau |
pravṛttā na nivartante nidhanāntāḥ padepade

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् ।
गर्भशय्यामुपादाय भजते पूर्वदेहिकम्

ātmanā vihitaṃ duḥkhamātmanā vihitaṃ sukham |
garbhaśayyāmupādāya bhajate pūrvadehikam

बालो युवा वा वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम् ।
तस्यांतस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनिजन्मनि

bālo yuvā vā vṛddhaśca yatkaroti śubhāśubham |
tasyāṃtasyāmavasthāyāṃ bhuṅkte janmanijanmani

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् ।
तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram |
tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāramanugacchati

मलिनं हि यथा वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति वारिणा ।
उपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखमनन्तकम्

malinaṃ hi yathā vastraṃ paścācchudhyati vāriṇā |
upavāsaiḥ prataptānāṃ dīrghaṃ sukhamanantakam

दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने ।
धर्मनिर्धूतपापानां संसिध्यन्ते मनोरथाः

dīrghakālena tapasā sevitena tapovane |
dharmanirdhūtapāpānāṃ saṃsidhyante manorathāḥ

शकुनानामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके ।
पदं यथा न दृश्येत तथा पुण्यकृतां गतिः

śakunānāmivākāśe matsyānāmiva codake |
padaṃ yathā na dṛśyeta tathā puṇyakṛtāṃ gatiḥ

अलमन्यैरुपालब्धैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैः ।
पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मनः

alamanyairupālabdhaiḥ kīrtitaiśca vyatikramaiḥ |
peśalaṃ cānurūpaṃ ca kartavyaṃ hitamātmanaḥ