अध्याय 282: जनक का गीत, मेरा कुछ नहीं जलता

भ्रातरः पितरः पौत्रा ज्ञातयः सुहृदः सुताः ।
अर्थहेतोर्हताः क्रूरैरस्माभिः पापबुद्धिभिः

bhrātaraḥ pitaraḥ pautrā jñātayaḥ suhṛdaḥ sutāḥ |
arthahetorhatāḥ krūrairasmābhiḥ pāpabuddhibhiḥ

येयमर्थोद्भवा तृष्णा कथमेतां पितामह ।
निवर्तयेयं पापानि तृष्णया कारिता वयम्

yeyamarthodbhavā tṛṣṇā kathametāṃ pitāmaha |
nivartayeyaṃ pāpāni tṛṣṇayā kāritā vayam

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
gītaṃ videharājena māṇḍavyāyānupṛcchate

सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन

susukhaṃ bata jīvāmi yasya me nāsti kiṃcana |
mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiṃcana

अर्थाः खलु समृद्धा हि गाढं दुःखं विजानताम् ।
असमृद्धास्त्वपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान्

arthāḥ khalu samṛddhā hi gāḍhaṃ duḥkhaṃ vijānatām |
asamṛddhāstvapi sadā mohayantyavicakṣaṇān

यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम्

yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham |
tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṃ kalām

यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते ।
तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते

yathaiva śṛṅgaṃ goḥ kāle vardhamānasya vardhate |
tathaiva tṛṣṇā vittena vardhamānena vardhate

किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते पुनः

kiṃcideva mamatvena yadā bhavati kalpitam |
tadeva paritāpāya nāśe saṃpadyate punaḥ

न कामाननुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः ।
प्राप्यार्थमुपयुञ्जीत धर्मं कामान्विवर्जयेत्

na kāmānanurudhyeta duḥkhaṃ kāmeṣu vai ratiḥ |
prāpyārthamupayuñjīta dharmaṃ kāmānvivarjayet

विद्वान्सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत् ।
कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं ज्यजति वै स्वयम्

vidvānsarveṣu bhūteṣu vyāghramāṃsopamo bhavet |
kṛtakṛtyo viśuddhātmā sarvaṃ jyajati vai svayam

उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये ।
भयाभये च संत्यज्य भव शान्तो निरामयः

ubhe satyānṛte tyaktvā śokānandau priyāpriye |
bhayābhaye ca saṃtyajya bhava śānto nirāmayaḥ

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ |
yosau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukhaṃ

चारित्रमात्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धमनामयम् ।
धर्मात्मा लभते कीर्ति प्रेत्य चेह यथासुखम्

cāritramātmanaḥ paśyaṃścandraśuddhamanāmayam |
dharmātmā labhate kīrti pretya ceha yathāsukham

राज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिमानभवद्द्विजः ।
पूजयित्वा च तद्वाक्यं माण्डव्यो मोक्षमाश्रितः

rājñastadvacanaṃ śrutvā prītimānabhavaddvijaḥ |
pūjayitvā ca tadvākyaṃ māṇḍavyo mokṣamāśritaḥ