भ्रातरः पितरः पौत्रा ज्ञातयः सुहृदः सुताः ।
अर्थहेतोर्हताः क्रूरैरस्माभिः पापबुद्धिभिः
bhrātaraḥ pitaraḥ pautrā jñātayaḥ suhṛdaḥ sutāḥ |
arthahetorhatāḥ krūrairasmābhiḥ pāpabuddhibhiḥ
Shanti Parva
Chapter 282: Janaka's song: nothing of mine burns
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि द्व्यशीत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
14 verses · 282 of 372
What happens in this chapter
Janaka's song: nothing of mine burns
Yudhishthira grieves that brothers, fathers, grandsons, kin and friends were killed for the sake of wealth, and asks how to turn back the thirst that drove them to sin. Bhishma recalls the words of the king of Videha to Mandavya. 'I live happily, for nothing is mine; if Mithila burns, nothing of mine burns.' Wealth gives deep sorrow to the wise and deludes fools. All the pleasures of this world and heaven are not worth a sixteenth of the joy of thirst destroyed. Thirst grows with wealth as a calf's horn grows with the calf. Whatever is held as 'mine' brings pain when lost. Give up truth and falsehood, grief and joy, fear and fearlessness, and be at peace. Mandavya, pleased, took to the path of moksha.
युधिष्ठिर उवाच
येयमर्थोद्भवा तृष्णा कथमेतां पितामह ।
निवर्तयेयं पापानि तृष्णया कारिता वयम्
yeyamarthodbhavā tṛṣṇā kathametāṃ pitāmaha |
nivartayeyaṃ pāpāni tṛṣṇayā kāritā vayam
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
gītaṃ videharājena māṇḍavyāyānupṛcchate
सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन
susukhaṃ bata jīvāmi yasya me nāsti kiṃcana |
mithilāyāṃ pradīptāyāṃ na me dahyati kiṃcana
अर्थाः खलु समृद्धा हि गाढं दुःखं विजानताम् ।
असमृद्धास्त्वपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान्
arthāḥ khalu samṛddhā hi gāḍhaṃ duḥkhaṃ vijānatām |
asamṛddhāstvapi sadā mohayantyavicakṣaṇān
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम्
yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham |
tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṃ kalām
यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते ।
तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते
yathaiva śṛṅgaṃ goḥ kāle vardhamānasya vardhate |
tathaiva tṛṣṇā vittena vardhamānena vardhate
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते पुनः
kiṃcideva mamatvena yadā bhavati kalpitam |
tadeva paritāpāya nāśe saṃpadyate punaḥ
न कामाननुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः ।
प्राप्यार्थमुपयुञ्जीत धर्मं कामान्विवर्जयेत्
na kāmānanurudhyeta duḥkhaṃ kāmeṣu vai ratiḥ |
prāpyārthamupayuñjīta dharmaṃ kāmānvivarjayet
विद्वान्सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत् ।
कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं ज्यजति वै स्वयम्
vidvānsarveṣu bhūteṣu vyāghramāṃsopamo bhavet |
kṛtakṛtyo viśuddhātmā sarvaṃ jyajati vai svayam
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये ।
भयाभये च संत्यज्य भव शान्तो निरामयः
ubhe satyānṛte tyaktvā śokānandau priyāpriye |
bhayābhaye ca saṃtyajya bhava śānto nirāmayaḥ
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं
yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ |
yosau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukhaṃ
चारित्रमात्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धमनामयम् ।
धर्मात्मा लभते कीर्ति प्रेत्य चेह यथासुखम्
cāritramātmanaḥ paśyaṃścandraśuddhamanāmayam |
dharmātmā labhate kīrti pretya ceha yathāsukham
राज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिमानभवद्द्विजः ।
पूजयित्वा च तद्वाक्यं माण्डव्यो मोक्षमाश्रितः
rājñastadvacanaṃ śrutvā prītimānabhavaddvijaḥ |
pūjayitvā ca tadvākyaṃ māṇḍavyo mokṣamāśritaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)