अध्याय 20: देवस्थान का धन से महायज्ञ करने का उपदेश

अस्मिन्वाक्यान्तरे वक्ता देवस्थानो महातपाः ।
अभिनीततरं वाक्यमित्युवाच युधिष्ठिरम्

asminvākyāntare vaktā devasthāno mahātapāḥ |
abhinītataraṃ vākyamityuvāca yudhiṣṭhiram

यद्वचः फल्गुनेनोक्तं न ज्यायोऽस्ति धनादिति ।
अत्र ते वर्तयिष्यामि तदेकान्तमनाः शृणु

yadvacaḥ phalgunenoktaṃ na jyāyo'sti dhanāditi |
atra te vartayiṣyāmi tadekāntamanāḥ śṛṇu

अजातशत्रो धर्मेण कृत्स्ना ते वसुधा जिता ।
तां जित्वा च वृथा राजन्न परित्यक्तुमर्हसि

ajātaśatro dharmeṇa kṛtsnā te vasudhā jitā |
tāṃ jitvā ca vṛthā rājanna parityaktumarhasi

चतुष्पदी हि निःश्रेणी ब्रह्मण्येषा प्रतिष्ठिता ।
तां क्रमेण महाबाहो यथावज्जय पार्थिव ।
तस्मात्पार्थ महायज्ञैर्यजस्व बहुदक्षिणैः

catuṣpadī hi niḥśreṇī brahmaṇyeṣā pratiṣṭhitā |
tāṃ krameṇa mahābāho yathāvajjaya pārthiva |
tasmātpārtha mahāyajñairyajasva bahudakṣiṇaiḥ

स्वाध्याययज्ञा ऋषयो ज्ञानयज्ञास्तथाऽपरे ।
कर्मनिष्ठाश्च बुद्ध्यर्थास्तपोनिष्ठाश्च पार्थिव

svādhyāyayajñā ṛṣayo jñānayajñāstathā'pare |
karmaniṣṭhāśca buddhyarthāstaponiṣṭhāśca pārthiva

वैखानसानां कौन्तेय वचनं श्रूयते यथा

vaikhānasānāṃ kaunteya vacanaṃ śrūyate yathā

ईहेत धनहेतोर्यस्तस्यानीहा गरीयसी ।
भूयान्दोषो हि वर्धेत यस्तत्कर्म समाश्रयेत्

īheta dhanahetoryastasyānīhā garīyasī |
bhūyāndoṣo hi vardheta yastatkarma samāśrayet

कृत्स्नं च धनसंहारं कुर्वन्ति विधिकारणात् ।
आत्मना तृपितो बुद्ध्या भ्रूणहत्यां न बुध्यते

kṛtsnaṃ ca dhanasaṃhāraṃ kurvanti vidhikāraṇāt |
ātmanā tṛpito buddhyā bhrūṇahatyāṃ na budhyate

अनर्हते यद्ददाति न ददाति यदर्हते ।
अर्हानर्हापरिज्ञानाद्दानधर्मोऽपि दुष्करः

anarhate yaddadāti na dadāti yadarhate |
arhānarhāparijñānāddānadharmo'pi duṣkaraḥ

यज्ञाय सृष्टानि धनानि धात्रा
यज्ञादिष्टः पुरुषो रक्षिता च ।
तस्मात्सर्वं यज्ञ एवोपयोज्यं
धनं ततोऽनन्तर एव कामः

yajñāya sṛṣṭāni dhanāni dhātrā
yajñādiṣṭaḥ puruṣo rakṣitā ca |
tasmātsarvaṃ yajña evopayojyaṃ
dhanaṃ tato'nantara eva kāmaḥ

यज्ञैरिन्द्रो विविधै रत्नवद्भि
र्देवान्सर्वानभ्ययाद्भूरितेजाः ।
तेनेन्द्रत्वं प्राप्य विभ्राजतेऽसौ
तस्माद्यज्ञे सर्वमेवोपयोज्यम्

yajñairindro vividhai ratnavadbhi
rdevānsarvānabhyayādbhūritejāḥ |
tenendratvaṃ prāpya vibhrājate'sau
tasmādyajñe sarvamevopayojyam

महादेवः सर्वयज्ञे महात्मा
हुत्वाऽऽत्मानं देवदेवो बभूव ।
विश्वाँल्लोकान्व्याप्य विष्टभ्य कीर्त्या
विराजते द्युतिमान्कृत्तिवासाः

mahādevaḥ sarvayajñe mahātmā
hutvā''tmānaṃ devadevo babhūva |
viśvām̐llokānvyāpya viṣṭabhya kīrtyā
virājate dyutimānkṛttivāsāḥ

आविक्षितः पार्थिवोऽसौ मरुत्तो
वृद्ध्या शक्रं योऽजयद्देवराजम् ।
यज्ञे यस्य श्रीः स्वयं सन्निविष्टा
यस्मिन्भाण्डं काञ्चनं सर्वमासीत्

āvikṣitaḥ pārthivo'sau marutto
vṛddhyā śakraṃ yo'jayaddevarājam |
yajñe yasya śrīḥ svayaṃ sanniviṣṭā
yasminbhāṇḍaṃ kāñcanaṃ sarvamāsīt

हरिश्चन्द्रः पार्थिवेन्द्रः श्रुतस्ते
यज्ञैरिष्ट्वा पुण्यभाग्वीतशोकः ।
ऋद्ध्या शक्रं योऽजयन्मानुषः सं
स्तस्माद्यज्ञे सर्वमेवोपयोज्यम्

hariścandraḥ pārthivendraḥ śrutaste
yajñairiṣṭvā puṇyabhāgvītaśokaḥ |
ṛddhyā śakraṃ yo'jayanmānuṣaḥ saṃ
stasmādyajñe sarvamevopayojyam