अध्याय 2: परशुराम से शिक्षा और ब्राह्मण का शाप

स एवमुक्तस्तु तदा नारदो वदतांवरः ।
कथयामास तत्सर्वं यथा शप्तः स सूतजः

sa evamuktastu tadā nārado vadatāṃvaraḥ |
kathayāmāsa tatsarvaṃ yathā śaptaḥ sa sūtajaḥ

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
न कर्णार्जुनयोः किंचिदविषह्यं भवेद्रणे

evametanmahābāho yathā vadasi bhārata |
na karṇārjunayoḥ kiṃcidaviṣahyaṃ bhavedraṇe

गुह्यमेतत्तु देवानां कथयिष्यामि ते नृप ।
तन्निबोध महाबाहो यथावृत्तमिदं पुरा

guhyametattu devānāṃ kathayiṣyāmi te nṛpa |
tannibodha mahābāho yathāvṛttamidaṃ purā

क्षत्रं स्वर्गं कथं गच्छेच्छस्त्रपूतमिति प्रभो ।
संघर्षजननस्तस्मात्कन्यागर्भो विसर्जितः

kṣatraṃ svargaṃ kathaṃ gacchecchastrapūtamiti prabho |
saṃgharṣajananastasmātkanyāgarbho visarjitaḥ

स बालस्तेजसा युक्तः सूतपुत्रत्वमागतः ।
चकाराङ्गिरसां श्रेष्ठे धनुर्वेदं गुरौ तव

sa bālastejasā yuktaḥ sūtaputratvamāgataḥ |
cakārāṅgirasāṃ śreṣṭhe dhanurvedaṃ gurau tava

स बलं भीमसेनस्य फल्गुनस्यास्त्रलाघवम् ।
बुद्धिं च तव राजेन्द्र यमयोर्विनयं तथा

sa balaṃ bhīmasenasya phalgunasyāstralāghavam |
buddhiṃ ca tava rājendra yamayorvinayaṃ tathā

सख्यं च वासुदेवेन बाल्ये गाण्डीवधन्वनः ।
राजानामनुरागं च चिन्तयानो व्यदह्यत

sakhyaṃ ca vāsudevena bālye gāṇḍīvadhanvanaḥ |
rājānāmanurāgaṃ ca cintayāno vyadahyata

स सख्यमगमद्बाल्ये राज्ञा दुर्योधनेन च ।
युष्माभिर्नित्यसंघृष्टो दैवाच्चापि स्वभावतः

sa sakhyamagamadbālye rājñā duryodhanena ca |
yuṣmābhirnityasaṃghṛṣṭo daivāccāpi svabhāvataḥ

विद्याधिकमथालक्ष्य धनुर्वेदे धनञ्जयम् ।
द्रोणं रहस्युपागम्य कर्णो वचनमब्रवीत्

vidyādhikamathālakṣya dhanurvede dhanañjayam |
droṇaṃ rahasyupāgamya karṇo vacanamabravīt

ब्रह्मास्त्रं वेत्तुमिच्छामि सरहस्यनिवर्तनम् ।
अर्जुनेन समो युद्धे भवेयमिति मे मतिः

brahmāstraṃ vettumicchāmi sarahasyanivartanam |
arjunena samo yuddhe bhaveyamiti me matiḥ

समः पुत्रेषु च स्नेहः शिष्येषु च तव ध्रुवम् ।
त्वत्प्रसादान्न मा ब्रूयुरकृतास्त्रं विचक्षणाः

samaḥ putreṣu ca snehaḥ śiṣyeṣu ca tava dhruvam |
tvatprasādānna mā brūyurakṛtāstraṃ vicakṣaṇāḥ

द्रोणस्तथोक्तः कर्णेन सापेक्षः फल्गुनं प्रति ।
दौरात्म्यं चैव कर्णस्य विदित्वा तमुवाच ह

droṇastathoktaḥ karṇena sāpekṣaḥ phalgunaṃ prati |
daurātmyaṃ caiva karṇasya viditvā tamuvāca ha

ब्रह्मास्त्रं ब्राह्मणो विद्याद्यथावच्चरितव्रतः ।
क्षत्रियो वा तपस्वी यो नान्यो विद्यात्कथंचन

brahmāstraṃ brāhmaṇo vidyādyathāvaccaritavrataḥ |
kṣatriyo vā tapasvī yo nānyo vidyātkathaṃcana

इत्युक्तोऽङ्गिरसां श्रेष्ठमामन्त्र्य प्रतिपूज्य च ।
जगाम सहसा राजन्महेन्द्रं पर्वतं प्रति

ityukto'ṅgirasāṃ śreṣṭhamāmantrya pratipūjya ca |
jagāma sahasā rājanmahendraṃ parvataṃ prati

स तु राममुपागम्य शिरसाऽभिप्रणम्य च ।
ब्राह्मणो भार्गवोऽस्मीति गौरवेणाभ्यवन्दत

sa tu rāmamupāgamya śirasā'bhipraṇamya ca |
brāhmaṇo bhārgavo'smīti gauraveṇābhyavandata

रामस्तं प्रतिजग्राह पृष्ट्वा गोत्रादि सर्वशः ।
उष्यतां स्वागतं चेति प्रीतिमांश्चाभवद्भृशम्

rāmastaṃ pratijagrāha pṛṣṭvā gotrādi sarvaśaḥ |
uṣyatāṃ svāgataṃ ceti prītimāṃścābhavadbhṛśam

तत्र कर्णस्य वसतो महेन्द्रे स्वर्गसंमिते ।
गन्धर्वै राक्षसैर्यक्षैर्देवैश्चासीत्समागमः

tatra karṇasya vasato mahendre svargasaṃmite |
gandharvai rākṣasairyakṣairdevaiścāsītsamāgamaḥ

स तत्रेष्वस्त्रमकरोद्भृगुश्रेष्ठाद्यथाविधि ।
प्रियश्चाभवदत्यर्थं देवदानवरक्षसाम्

sa tatreṣvastramakarodbhṛguśreṣṭhādyathāvidhi |
priyaścābhavadatyarthaṃ devadānavarakṣasām

स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्नाश्रमान्तिके ।
एकः खङ्गधनुष्पाणिः परिचक्राम सूतजः

sa kadācitsamudrānte vicarannāśramāntike |
ekaḥ khaṅgadhanuṣpāṇiḥ paricakrāma sūtajaḥ

सोऽग्निहोत्रप्रसक्तस्य कस्यचिद्ब्रह्मवादिनः ।
जघानाज्ञानतः पार्थ होमधेनुं यदृच्छया

so'gnihotraprasaktasya kasyacidbrahmavādinaḥ |
jaghānājñānataḥ pārtha homadhenuṃ yadṛcchayā

तदज्ञानकृतं मत्वा ब्राह्मणाय न्यवेदयत् ।
कर्णः प्रसादयंश्चैनमिदमित्यब्रवीद्वचः

tadajñānakṛtaṃ matvā brāhmaṇāya nyavedayat |
karṇaḥ prasādayaṃścainamidamityabravīdvacaḥ

अबुद्धिपूर्वं भगवन्धेनुरेषा हता तव ।
मया तत्र प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनः

abuddhipūrvaṃ bhagavandhenureṣā hatā tava |
mayā tatra prasādaṃ me kuruṣveti punaḥ punaḥ

तं स विप्रोऽब्रवीत्क्रुद्धो वाचा निर्भर्त्सयन्निव ।
दुराचार वधार्हस्त्वं फलं प्राप्स्यसि दुर्मते

taṃ sa vipro'bravītkruddho vācā nirbhartsayanniva |
durācāra vadhārhastvaṃ phalaṃ prāpsyasi durmate

येन विस्पर्धसे नित्यं यदर्थं घटसेऽनिशम् ।
युध्यतस्तेन ते पाप भूमिश्चक्रं ग्रसिष्यति

yena vispardhase nityaṃ yadarthaṃ ghaṭase'niśam |
yudhyatastena te pāpa bhūmiścakraṃ grasiṣyati

ततश्चक्रे महीग्रस्ते मूर्धानं ते विचेष्टतः ।
पातयिष्यति विक्रम्य शत्रुर्गच्छ नराधम

tataścakre mahīgraste mūrdhānaṃ te viceṣṭataḥ |
pātayiṣyati vikramya śatrurgaccha narādhama

यथेयं गौर्हता मूढ प्रमत्तस्य त्वया मम ।
प्रमत्तस्यैव मे वाचा शिरस्ते पातयिष्यति

yatheyaṃ gaurhatā mūḍha pramattasya tvayā mama |
pramattasyaiva me vācā śiraste pātayiṣyati

शप्तः प्रसादयामास कर्णस्तं द्विजसत्तमम् ।
गोभिर्धनैश्च रत्नैश्च स चैनं पुनरब्रवीत्

śaptaḥ prasādayāmāsa karṇastaṃ dvijasattamam |
gobhirdhanaiśca ratnaiśca sa cainaṃ punarabravīt

नेदमव्याहृतं कुर्याद्ब्रह्मलोकेऽपि केवलम् ।
गच्छ वा तिष्ठ वा यद्वा कार्यं यत्तत्समाचर

nedamavyāhṛtaṃ kuryādbrahmaloke'pi kevalam |
gaccha vā tiṣṭha vā yadvā kāryaṃ yattatsamācara

इत्युक्तो ब्राह्मणेनाथ कर्णो दैन्यादधोमुखः ।
राममभ्यागमद्भीतस्तदेव मनसा स्मरन्

ityukto brāhmaṇenātha karṇo dainyādadhomukhaḥ |
rāmamabhyāgamadbhītastadeva manasā smaran