अध्याय 196: ब्रह्मपद के आगे देवलोक भी नरक

कीदृशं निरयं याति जापको वर्णयस्व मे ।
कौतूहलं हि राजन्मे तद्भवान्वक्तुमर्हति

kīdṛśaṃ nirayaṃ yāti jāpako varṇayasva me |
kautūhalaṃ hi rājanme tadbhavānvaktumarhati

धर्मस्यांशप्रसूतोऽसि धर्मज्ञोऽसि स्वभावतः ।
धर्ममूलाश्रयं वाक्यं शृणुष्वावहितोऽनघ

dharmasyāṃśaprasūto'si dharmajño'si svabhāvataḥ |
dharmamūlāśrayaṃ vākyaṃ śṛṇuṣvāvahito'nagha

अमूनि यानि स्थानानि देवानाममरात्मनाम् ।
नानासंस्थानवर्णानि नानारूपफलानि च

amūni yāni sthānāni devānāmamarātmanām |
nānāsaṃsthānavarṇāni nānārūpaphalāni ca

दिव्यानि कामचारीणि विमानानि सभास्तथा ।
आक्रीडा विविधा राजन्पद्मिन्यश्चामलोदकाः

divyāni kāmacārīṇi vimānāni sabhāstathā |
ākrīḍā vividhā rājanpadminyaścāmalodakāḥ

चतुर्णां लोकपालानां शुक्रस्याथ बृहस्पतेः ।
मरुतां विश्वदेवानां साध्यानामश्विनोरपि

caturṇāṃ lokapālānāṃ śukrasyātha bṛhaspateḥ |
marutāṃ viśvadevānāṃ sādhyānāmaśvinorapi

रुद्रादित्यवसूनां च तथाऽन्येषां दिवौकसाम् ।
एते वै निरयास्तात स्थानस्य परमात्मनः

rudrādityavasūnāṃ ca tathā'nyeṣāṃ divaukasām |
ete vai nirayāstāta sthānasya paramātmanaḥ

अभयं चानिमित्तं च न च क्लेशभयावृतम् ।
द्वाभ्यां मुक्तं त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च

abhayaṃ cānimittaṃ ca na ca kleśabhayāvṛtam |
dvābhyāṃ muktaṃ tribhirmuktamaṣṭābhistribhireva ca

चतुर्लक्षणवर्जं तु चतुष्कारणवर्जितम् ।
अप्रहर्षमनानन्दमशोकं विगतक्लमम्

caturlakṣaṇavarjaṃ tu catuṣkāraṇavarjitam |
apraharṣamanānandamaśokaṃ vigataklamam

कालः संपच्यते तत्र कालस्तत्र न वै प्रभुः ।
स कालस्य प्रभू राजन्सर्वस्यापि तथेश्वरः

kālaḥ saṃpacyate tatra kālastatra na vai prabhuḥ |
sa kālasya prabhū rājansarvasyāpi tatheśvaraḥ

एतद्वै ब्रह्मणः स्थाने जापकस्य महात्मनः ।
तत्रस्थं परमात्मानं ध्यायन्वै सुसमाहितः ।
हिरण्यगर्भः सायुज्यं प्राप्नुयाद्वा नृपोत्तम

etadvai brahmaṇaḥ sthāne jāpakasya mahātmanaḥ |
tatrasthaṃ paramātmānaṃ dhyāyanvai susamāhitaḥ |
hiraṇyagarbhaḥ sāyujyaṃ prāpnuyādvā nṛpottama

आत्मकेवलतां प्राप्तस्तत्र गत्वा न शोचति ।
ईदृशं परमं स्थानं निरयास्ते च तादृशाः

ātmakevalatāṃ prāptastatra gatvā na śocati |
īdṛśaṃ paramaṃ sthānaṃ nirayāste ca tādṛśāḥ

एते ते निरयाः प्रोक्ताः सर्व एव यथातथम् ।
तस्य स्थानवरस्येह सर्वे निरयसंज्ञिताः

ete te nirayāḥ proktāḥ sarva eva yathātatham |
tasya sthānavarasyeha sarve nirayasaṃjñitāḥ