Shanti Parva

Chapter 196: Even the devas' heavens are hell beside Brahman

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि षण्णवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

12 verses · 196 of 372

What happens in this chapter

Even the devas' heavens are hell beside Brahman

Yudhishthira, curious, asks what kind of hell the japaka goes to. Bhishma, calling him born of a portion of Dharma, answers. The bright worlds of the devas, with their many forms, colours and fruits, their sky-chariots that go at will, their assembly halls, pleasure gardens and lotus pools of clear water, the worlds of the four Lokapalas, of Shukra and Brihaspati, the Maruts, Vishvedevas, Sadhyas, Ashvins, Rudras, Adityas and Vasus: all these are called hells when set beside the abode of the Paramatma. That abode is fearless and without cause, free of affliction, joy, grief and weariness. Time does not rule there; the Lord there rules time. The great japaka who reaches it meditates on the Paramatma, or gains union with Hiranyagarbha, and grieves no more.

युधिष्ठिर उवाच

196.1

कीदृशं निरयं याति जापको वर्णयस्व मे ।
कौतूहलं हि राजन्मे तद्भवान्वक्तुमर्हति

kīdṛśaṃ nirayaṃ yāti jāpako varṇayasva me |
kautūhalaṃ hi rājanme tadbhavānvaktumarhati

भीष्म उवाच

196.2

धर्मस्यांशप्रसूतोऽसि धर्मज्ञोऽसि स्वभावतः ।
धर्ममूलाश्रयं वाक्यं शृणुष्वावहितोऽनघ

dharmasyāṃśaprasūto'si dharmajño'si svabhāvataḥ |
dharmamūlāśrayaṃ vākyaṃ śṛṇuṣvāvahito'nagha

196.3

अमूनि यानि स्थानानि देवानाममरात्मनाम् ।
नानासंस्थानवर्णानि नानारूपफलानि च

amūni yāni sthānāni devānāmamarātmanām |
nānāsaṃsthānavarṇāni nānārūpaphalāni ca

196.4

दिव्यानि कामचारीणि विमानानि सभास्तथा ।
आक्रीडा विविधा राजन्पद्मिन्यश्चामलोदकाः

divyāni kāmacārīṇi vimānāni sabhāstathā |
ākrīḍā vividhā rājanpadminyaścāmalodakāḥ

196.5

चतुर्णां लोकपालानां शुक्रस्याथ बृहस्पतेः ।
मरुतां विश्वदेवानां साध्यानामश्विनोरपि

caturṇāṃ lokapālānāṃ śukrasyātha bṛhaspateḥ |
marutāṃ viśvadevānāṃ sādhyānāmaśvinorapi

196.6

रुद्रादित्यवसूनां च तथाऽन्येषां दिवौकसाम् ।
एते वै निरयास्तात स्थानस्य परमात्मनः

rudrādityavasūnāṃ ca tathā'nyeṣāṃ divaukasām |
ete vai nirayāstāta sthānasya paramātmanaḥ

196.7

अभयं चानिमित्तं च न च क्लेशभयावृतम् ।
द्वाभ्यां मुक्तं त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च

abhayaṃ cānimittaṃ ca na ca kleśabhayāvṛtam |
dvābhyāṃ muktaṃ tribhirmuktamaṣṭābhistribhireva ca

196.8

चतुर्लक्षणवर्जं तु चतुष्कारणवर्जितम् ।
अप्रहर्षमनानन्दमशोकं विगतक्लमम्

caturlakṣaṇavarjaṃ tu catuṣkāraṇavarjitam |
apraharṣamanānandamaśokaṃ vigataklamam

196.9

कालः संपच्यते तत्र कालस्तत्र न वै प्रभुः ।
स कालस्य प्रभू राजन्सर्वस्यापि तथेश्वरः

kālaḥ saṃpacyate tatra kālastatra na vai prabhuḥ |
sa kālasya prabhū rājansarvasyāpi tatheśvaraḥ

196.10

एतद्वै ब्रह्मणः स्थाने जापकस्य महात्मनः ।
तत्रस्थं परमात्मानं ध्यायन्वै सुसमाहितः ।
हिरण्यगर्भः सायुज्यं प्राप्नुयाद्वा नृपोत्तम

etadvai brahmaṇaḥ sthāne jāpakasya mahātmanaḥ |
tatrasthaṃ paramātmānaṃ dhyāyanvai susamāhitaḥ |
hiraṇyagarbhaḥ sāyujyaṃ prāpnuyādvā nṛpottama

196.11

आत्मकेवलतां प्राप्तस्तत्र गत्वा न शोचति ।
ईदृशं परमं स्थानं निरयास्ते च तादृशाः

ātmakevalatāṃ prāptastatra gatvā na śocati |
īdṛśaṃ paramaṃ sthānaṃ nirayāste ca tādṛśāḥ

196.12

एते ते निरयाः प्रोक्ताः सर्व एव यथातथम् ।
तस्य स्थानवरस्येह सर्वे निरयसंज्ञिताः

ete te nirayāḥ proktāḥ sarva eva yathātatham |
tasya sthānavarasyeha sarve nirayasaṃjñitāḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)