शान्ति पर्व

अध्याय 195: जापक नरक में कैसे गिरता है

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि पञ्चनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

13 श्लोक · 195 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

जापक नरक में कैसे गिरता है

युधिष्ठिर पूछते हैं कि जापकों की केवल वही एक उत्तम गति है या वे अन्यत्र भी जाते हैं। भीष्म बताते हैं कि जापक अनेक प्रकार के नरकों में कैसे जाता है। जो कही गई विधि का पालन नहीं करता, या उसका एक अंश ही करता है, वह गिरता है। जो अवमान के साथ जपता है, अहंकारी और परनिन्दक भी नरक जाते हैं। जो किसी वस्तु की कामना से जप करता है, वह वहीं जन्म लेता है जहाँ उसका राग गिरता है। जप से मिलने वाले ऐश्वर्य में आसक्त जापक के लिए वही आसक्ति नरक है, उससे वह नहीं छूटता। मन्दबुद्धि, चंचल मन वाला और मैं करता हूँ ऐसा हठ रखकर जपने वाला भी गिरता है। जप तो प्रशंसनीय है; ये दोष खोटी समझ से उपजते हैं।

युधिष्ठिर उवाच

195.1

गतीनामुत्तमा प्राप्तिः कथिता जापकेष्विह ।
एकैवैषा गतिस्तेषामुत यान्त्यपरामपि

gatīnāmuttamā prāptiḥ kathitā jāpakeṣviha |
ekaivaiṣā gatisteṣāmuta yāntyaparāmapi

भीष्म उवाच

195.2

शृणु वहितो राजञ्जापकानां गतिं विभो ।
यथा गच्छन्ति निरयमनेकं पुरुषर्षभ

śṛṇu vahito rājañjāpakānāṃ gatiṃ vibho |
yathā gacchanti nirayamanekaṃ puruṣarṣabha

195.3

यथोक्तमेतत्पूर्वं यो नानुतिष्ठति जापकः ॥
एकदेशक्रियश्चात्र निरयं स निगच्छति

yathoktametatpūrvaṃ yo nānutiṣṭhati jāpakaḥ ||
ekadeśakriyaścātra nirayaṃ sa nigacchati

195.4

अवमानेन कुरुते न तुष्यति न शोचति ।
ईदृशो जापको याति निरयं नात्र संशयः

avamānena kurute na tuṣyati na śocati |
īdṛśo jāpako yāti nirayaṃ nātra saṃśayaḥ

195.5

अहंकारकृतश्चैव सर्वे निरयग्रामिनः ।
परावमानी पुरुषो भविता निरयोपगः

ahaṃkārakṛtaścaiva sarve nirayagrāminaḥ |
parāvamānī puruṣo bhavitā nirayopagaḥ

195.6

अभिध्यापूर्वकं जप्यं कुरुते यश्च मोहितः ।
यत्रास्य रागः पतति तत्रतत्रोपपद्यते

abhidhyāpūrvakaṃ japyaṃ kurute yaśca mohitaḥ |
yatrāsya rāgaḥ patati tatratatropapadyate

195.7

अथैश्वर्यप्रसक्तः सञ्जापको यत्र रज्यते ।
स एव निरयस्तस्य नासौ तस्मात्प्रमुच्यते

athaiśvaryaprasaktaḥ sañjāpako yatra rajyate |
sa eva nirayastasya nāsau tasmātpramucyate

195.8

रागेण जापको जप्यं कुरुते यश्च मोहितः ।
यत्रास्य रागः पतति तत्र तत्रोपजायते

rāgeṇa jāpako japyaṃ kurute yaśca mohitaḥ |
yatrāsya rāgaḥ patati tatra tatropajāyate

195.9

दुर्बुद्धिरकृतप्रज्ञश्चले मनसि तिष्ठति ।
फलस्यापचितिं याति निरयं चाधिगच्छति

durbuddhirakṛtaprajñaścale manasi tiṣṭhati |
phalasyāpacitiṃ yāti nirayaṃ cādhigacchati

195.10

अकृतव्रज्ञको बालो मोहं गच्छति जापकः ।
स मोहान्निरयं याति यत्र गत्वाऽनुशोचति

akṛtavrajñako bālo mohaṃ gacchati jāpakaḥ |
sa mohānnirayaṃ yāti yatra gatvā'nuśocati

195.11

दृढग्राही करोमीति जाप्यं जपति जापकः ।
न संपूर्णो न वा युक्तो निरयं सोऽधिगच्छति

dṛḍhagrāhī karomīti jāpyaṃ japati jāpakaḥ |
na saṃpūrṇo na vā yukto nirayaṃ so'dhigacchati

195.12

अनिमित्तं परं यत्तदव्यक्तं ब्रह्मणि स्थितम् ।
तद्भूतो जापकः कस्मात्सशरीरमिहाविशेत्

animittaṃ paraṃ yattadavyaktaṃ brahmaṇi sthitam |
tadbhūto jāpakaḥ kasmātsaśarīramihāviśet

195.13

दुष्प्रज्ञानेन निरया बहवः समुदाहृताः ।
प्रशस्तं जापकत्वं च दोषाश्चैते तदात्मकाः

duṣprajñānena nirayā bahavaḥ samudāhṛtāḥ |
praśastaṃ jāpakatvaṃ ca doṣāścaite tadātmakāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)