अध्याय 168: गौतम का बकराज राजधर्मा के पास पहुँचना

तस्यां निशायां व्युष्टायां गते तस्मिन्द्विजोत्तमे ।
निष्क्रम्य गौतमोऽगच्छद्धनार्थी विचचार ह

tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāṃ gate tasmindvijottame |
niṣkramya gautamo'gacchaddhanārthī vicacāra ha

सामुद्रिकान्सवणिजस्ततोऽपश्यत्स्थितान्पथि ।
स तेन सह सार्थेन प्रययौ सागरं प्रति

sāmudrikānsavaṇijastato'paśyatsthitānpathi |
sa tena saha sārthena prayayau sāgaraṃ prati

स तु सार्थो महाराज कस्मिंश्चिद्गिरिगह्वरे ।
मत्तेन द्विरदेनाथ निहतः प्रायशोऽभवत्

sa tu sārtho mahārāja kasmiṃścidgirigahvare |
mattena dviradenātha nihataḥ prāyaśo'bhavat

स कथंचिद्भयात्तस्माद्विमुक्तो प्रायशोऽभवत् ।
कांदिग्भूतो जीवितार्थी प्रदुद्रावोत्तरां दिशम्

sa kathaṃcidbhayāttasmādvimukto prāyaśo'bhavat |
kāṃdigbhūto jīvitārthī pradudrāvottarāṃ diśam

ततस्तु स परिभ्रष्टः सार्थाद्देशात्तथाऽर्थतः ।
एकाकी व्यभ्रमत्तत्र वने कापुरुषो यथा

tatastu sa paribhraṣṭaḥ sārthāddeśāttathā'rthataḥ |
ekākī vyabhramattatra vane kāpuruṣo yathā

स पन्थानमथासाद्य समुद्राभिसरं तदा ।
आससाद वनं रम्यं महत्पुष्पितपादपम्

sa panthānamathāsādya samudrābhisaraṃ tadā |
āsasāda vanaṃ ramyaṃ mahatpuṣpitapādapam

सर्वर्तुकैराम्रवणैः पुष्पितैरुपशोभितम् ।
नन्दनोद्देशसदृशं यक्षकिन्नरसेवितम्

sarvartukairāmravaṇaiḥ puṣpitairupaśobhitam |
nandanoddeśasadṛśaṃ yakṣakinnarasevitam

सालतालघवाश्वत्थप्लक्षागुरुवनैस्तथा ।
चन्दनस्य च मुख्यस्य पादपैरुपशोभितम् ।
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सुखेषु सुखगन्धिषु

sālatālaghavāśvatthaplakṣāguruvanaistathā |
candanasya ca mukhyasya pādapairupaśobhitam |
giriprastheṣu ramyeṣu sukheṣu sukhagandhiṣu

समन्ततो द्विजश्रेष्ठा वल्गु कूजन्ति तत्र वै ।
मनुष्यवदनाश्चान्ये भारुण्डा इति विश्रुताः

samantato dvijaśreṣṭhā valgu kūjanti tatra vai |
manuṣyavadanāścānye bhāruṇḍā iti viśrutāḥ

स तान्यतिमनोज्ञानि विहगानां रुतानि वै ।
शृण्वन्सुरमणीयानि विप्रोऽगच्छत गौतमः

sa tānyatimanojñāni vihagānāṃ rutāni vai |
śṛṇvansuramaṇīyāni vipro'gacchata gautamaḥ

ततोऽपश्यत्सुरम्येषु सुवर्णसिकताचिते ।
देशभागे समे चित्रे स्वर्गोद्देशसमप्रभे ।
श्रिया जुष्टं ददर्शाथ न्यग्रोधं च सुमण्डलम्

tato'paśyatsuramyeṣu suvarṇasikatācite |
deśabhāge same citre svargoddeśasamaprabhe |
śriyā juṣṭaṃ dadarśātha nyagrodhaṃ ca sumaṇḍalam

शाखाभिरनुरूपाभिः संवृतं छत्रसन्निभम् ।
तस्य मूलं च संसिक्तं वरचन्दनवारिणा

śākhābhiranurūpābhiḥ saṃvṛtaṃ chatrasannibham |
tasya mūlaṃ ca saṃsiktaṃ varacandanavāriṇā

दिव्यपुष्पान्वितं श्रीमत्पितामहसदोपमम् ।
तं दृष्ट्वा गौतमः प्रीतो मनःकान्तमनुत्तमम्

divyapuṣpānvitaṃ śrīmatpitāmahasadopamam |
taṃ dṛṣṭvā gautamaḥ prīto manaḥkāntamanuttamam

मेध्यं सुरगृहप्रख्यं पुष्पितैः पादपैर्वृतम् ।
तमासाद्य मुदा युक्तस्तस्याधस्तादुपाविशत्

medhyaṃ suragṛhaprakhyaṃ puṣpitaiḥ pādapairvṛtam |
tamāsādya mudā yuktastasyādhastādupāviśat

तत्रासीनस्य कौन्तेय गौतमस्य नराधिप ।
पुष्पाणि समुपस्पृश्य प्रववावनिलः शुभः ।
ह्लादयंस्तस्य गात्राणि गौतमस्य तदा नृप

tatrāsīnasya kaunteya gautamasya narādhipa |
puṣpāṇi samupaspṛśya pravavāvanilaḥ śubhaḥ |
hlādayaṃstasya gātrāṇi gautamasya tadā nṛpa

स तु विप्रः परिश्रान्तिः स्पृष्टः पुण्येन वायुना ।
सुखमासाद्य सुष्वाप भास्करश्चास्तमभ्ययात्

sa tu vipraḥ pariśrāntiḥ spṛṣṭaḥ puṇyena vāyunā |
sukhamāsādya suṣvāpa bhāskaraścāstamabhyayāt

ततोऽस्तं भास्करे याते सन्ध्याकाल उपस्थिते ।
आजगाम स्वभवनं ब्रह्मलोकात्खगोत्तमः

tato'staṃ bhāskare yāte sandhyākāla upasthite |
ājagāma svabhavanaṃ brahmalokātkhagottamaḥ

नाडीजङ्घ इति ख्यातो दयितो ब्रह्मणः सखा ।
बकराजो महाप्राज्ञः काश्यपस्यात्मसंभवः

nāḍījaṅgha iti khyāto dayito brahmaṇaḥ sakhā |
bakarājo mahāprājñaḥ kāśyapasyātmasaṃbhavaḥ

राजधर्मेति विख्यातो बभूवाप्रतिभो भुवि ।
देवकन्यासुतः श्रीमान्विद्वान्देवसमप्रभः

rājadharmeti vikhyāto babhūvāpratibho bhuvi |
devakanyāsutaḥ śrīmānvidvāndevasamaprabhaḥ

मृष्टहाटकसंछन्नो भूषणैरर्कसन्निभैः ।
भूषितः सर्वगात्रेषु देवगर्भः श्रिया ज्वलन्

mṛṣṭahāṭakasaṃchanno bhūṣaṇairarkasannibhaiḥ |
bhūṣitaḥ sarvagātreṣu devagarbhaḥ śriyā jvalan

तमागतं खगं दृष्ट्वा गौतमो विस्मितोऽभवत् ।
क्षुत्पिपासापरीतात्मा हिंसार्थं चैनमैक्षत

tamāgataṃ khagaṃ dṛṣṭvā gautamo vismito'bhavat |
kṣutpipāsāparītātmā hiṃsārthaṃ cainamaikṣata

स्वागतं भवतो विप्र दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मे गृहान् ।
अस्तं च सविता यातः संध्येयं समुपस्थिता

svāgataṃ bhavato vipra diṣṭyā prāpto'si me gṛhān |
astaṃ ca savitā yātaḥ saṃdhyeyaṃ samupasthitā

मम त्वं निलयं प्राप्तः प्रियातिथिरनिन्दितः ।
पूजितो यास्यसि प्रातर्विधिदृष्टेन कर्मणा

mama tvaṃ nilayaṃ prāptaḥ priyātithiraninditaḥ |
pūjito yāsyasi prātarvidhidṛṣṭena karmaṇā