अध्याय 149: जनमेजय का अनजाना पाप और शौनक की फटकार

अबुद्धिपूर्वं यत्पापं कुर्याद्भरतसत्तम ।
मुच्यते स कथं तस्मादेनसस्तद्ब्रवीहि मे

abuddhipūrvaṃ yatpāpaṃ kuryādbharatasattama |
mucyate sa kathaṃ tasmādenasastadbravīhi me

अत्र ते वर्तयिष्यामि पुराणमृषिसंस्तुतम् ।
इन्द्रोतः शौनको विप्रो यदाह जनमेजयम्

atra te vartayiṣyāmi purāṇamṛṣisaṃstutam |
indrotaḥ śaunako vipro yadāha janamejayam

आसीद्राजा महावीर्यः पारिक्षिज्जनमेजयः ।
अबुद्धिजा ब्रह्महत्या तमागच्छन्महीपतिम्

āsīdrājā mahāvīryaḥ pārikṣijjanamejayaḥ |
abuddhijā brahmahatyā tamāgacchanmahīpatim

ब्राह्मणाः सर्व एवैनं तत्यजुः सपुरोहिताः ।
स जगाम वनं राजा दह्यमानो दिवानिशम्

brāhmaṇāḥ sarva evainaṃ tatyajuḥ sapurohitāḥ |
sa jagāma vanaṃ rājā dahyamāno divāniśam

प्रजाभिः स परित्यक्तश्चकार कुशलं महत् ।
अतिवेलं तपस्तेपे दह्यमानः स मन्युना

prajābhiḥ sa parityaktaścakāra kuśalaṃ mahat |
ativelaṃ tapastepe dahyamānaḥ sa manyunā

ब्रह्महत्यापनोदार्थमपृच्छद्ब्राह्मणान्बहून् ।
पर्यटन्पृथिवीं कृत्स्नां देशेदेशे नराधिपः

brahmahatyāpanodārthamapṛcchadbrāhmaṇānbahūn |
paryaṭanpṛthivīṃ kṛtsnāṃ deśedeśe narādhipaḥ

तत्रेतिहासं वक्ष्यामि धर्मस्यास्योपवृंहणम् ।
दह्यमानः पापकृत्या जगाम जनमेजयः

tatretihāsaṃ vakṣyāmi dharmasyāsyopavṛṃhaṇam |
dahyamānaḥ pāpakṛtyā jagāma janamejayaḥ

चरिष्यमाण इन्द्रोतं शौनकं संशितव्रतम् ।
समासाद्योपजग्राह पादयोः परिपीडयन्

cariṣyamāṇa indrotaṃ śaunakaṃ saṃśitavratam |
samāsādyopajagrāha pādayoḥ paripīḍayan

ततो भीतो महाप्राज्ञो जगर्हे सुभृशं तदा ।
कर्ता पापस्य महतो भ्रूणहा किमिहागतः

tato bhīto mahāprājño jagarhe subhṛśaṃ tadā |
kartā pāpasya mahato bhrūṇahā kimihāgataḥ

किं तवास्मासु कर्तव्यं मा मां द्राक्षीः कथंचन ।
गच्छगच्छ न ते स्थानं प्रीणात्यस्मानिति ब्रुवन्

kiṃ tavāsmāsu kartavyaṃ mā māṃ drākṣīḥ kathaṃcana |
gacchagaccha na te sthānaṃ prīṇātyasmāniti bruvan

रुधिरस्येव ते गन्धः शवस्येव च दर्शनम् ।
अशिवः शिवसंकाशो मृतो जीवन्निवाटसि

rudhirasyeva te gandhaḥ śavasyeva ca darśanam |
aśivaḥ śivasaṃkāśo mṛto jīvannivāṭasi

अन्तर्भृत्युरशुद्धात्मा पापमेवानुचिन्तयन् ।
प्रबुध्यसे प्रस्वपिपि वर्तसे परमे सुखे

antarbhṛtyuraśuddhātmā pāpamevānucintayan |
prabudhyase prasvapipi vartase parame sukhe

मोघं ते जीवितं राजन्परिक्लिष्टं च जीवसि ।
पापायैव हि सृष्टोऽसि कर्मणेह यवीयसे

moghaṃ te jīvitaṃ rājanparikliṣṭaṃ ca jīvasi |
pāpāyaiva hi sṛṣṭo'si karmaṇeha yavīyase

बहुकल्याणमिच्छन्त ईहन्ते पितरः सुतान् ।
तपसा दैवतेज्याभिर्वन्दनेन तितिक्षया

bahukalyāṇamicchanta īhante pitaraḥ sutān |
tapasā daivatejyābhirvandanena titikṣayā

पितृवंशमिमं पश्य त्वत्कृते निधनं गतम् ।
निरर्थाः सर्व एवैषामाशाबन्धास्त्वदाश्रयाः

pitṛvaṃśamimaṃ paśya tvatkṛte nidhanaṃ gatam |
nirarthāḥ sarva evaiṣāmāśābandhāstvadāśrayāḥ

यान्पूजयन्तो विन्दन्ति स्वर्गमायुर्यशः प्रजाः ।
तेषु ते संततं द्वेषो ब्राह्मणेषु निरर्थकः

yānpūjayanto vindanti svargamāyuryaśaḥ prajāḥ |
teṣu te saṃtataṃ dveṣo brāhmaṇeṣu nirarthakaḥ

इमं लोकं विमुच्य त्वमवाङ्भूर्धा पतिष्यसि ।
अशाश्वतीः शाश्वतीश्च समाः पापेन कर्मणा

imaṃ lokaṃ vimucya tvamavāṅbhūrdhā patiṣyasi |
aśāśvatīḥ śāśvatīśca samāḥ pāpena karmaṇā

स्वाद्यमानो जन्तुशतैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैरयोमुखैः ।
ततश्च पुनरावृत्तः पापयोनिं गमिष्यसि

svādyamāno jantuśataistīkṣṇadaṃṣṭrairayomukhaiḥ |
tataśca punarāvṛttaḥ pāpayoniṃ gamiṣyasi

यदिदं मन्यसे राजन्नायमस्ति कुतः परः ।
प्रतिस्मारयितारस्त्वां यमदूता यमक्षये

yadidaṃ manyase rājannāyamasti kutaḥ paraḥ |
pratismārayitārastvāṃ yamadūtā yamakṣaye