अध्याय 137: तीन मछलियाँ और समय पर कर्म

अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिश्च यः ।
द्वावेतौ सुखमेधेते दीर्घसूत्री विनश्यति

anāgatavidhātā ca pratyutpannamatiśca yaḥ |
dvāvetau sukhamedhete dīrghasūtrī vinaśyati

अत्रैव चेदमव्यग्रं शृण्वाख्यानमनुत्तमम् ।
द्रीर्घसूत्रमुपाश्रित्य कार्याकार्यविनिश्चये

atraiva cedamavyagraṃ śṛṇvākhyānamanuttamam |
drīrghasūtramupāśritya kāryākāryaviniścaye

नातिगाधे जलस्थाने सुहृदः कुशलास्त्रयः ।
प्रभूतमत्स्ये कौन्तेय बभूवुः सहचारिणः

nātigādhe jalasthāne suhṛdaḥ kuśalāstrayaḥ |
prabhūtamatsye kaunteya babhūvuḥ sahacāriṇaḥ

तत्रैकः प्राप्तकालज्ञो दीर्घदर्शी तथाऽपरः ।
दीर्घसूत्रश्च तत्रैकस्त्रयाणां जलचारिणाम्

tatraikaḥ prāptakālajño dīrghadarśī tathā'paraḥ |
dīrghasūtraśca tatraikastrayāṇāṃ jalacāriṇām

क्रदाचित्तज्जलस्थानं मत्स्यबन्धाः समन्ततः ।
स्रावयामासुरथो निम्नेषु विविधैर्मुखैः

kradācittajjalasthānaṃ matsyabandhāḥ samantataḥ |
srāvayāmāsuratho nimneṣu vividhairmukhaiḥ

क्षीयमाणं तद्बुद्ध्वा जलस्थानं भयागमे ।
अब्रवीद्दीर्घदर्शी तु तावुभौ सुहृदौ तदा

kṣīyamāṇaṃ tadbuddhvā jalasthānaṃ bhayāgame |
abravīddīrghadarśī tu tāvubhau suhṛdau tadā

ज्ञयमापत्समुत्पन्ना सर्वेषां सलिलौकसाम् ।
शीघ्रमन्यत्र गच्छामः पन्था यावन्न शुष्यति

jñayamāpatsamutpannā sarveṣāṃ salilaukasām |
śīghramanyatra gacchāmaḥ panthā yāvanna śuṣyati

अनागतमनर्थं हि सुनयैर्यः प्रबाधते ।
स न संशयमाप्नोति तथाऽन्यत्र व्रजामहे

anāgatamanarthaṃ hi sunayairyaḥ prabādhate |
sa na saṃśayamāpnoti tathā'nyatra vrajāmahe

शीर्घसूत्रस्तु यस्तत्र सोऽब्रवीत्सम्यगुष्यताम् ।
न तु कार्या त्वरा तावदिति मे निश्चिता मतिः

śīrghasūtrastu yastatra so'bravītsamyaguṣyatām |
na tu kāryā tvarā tāvaditi me niścitā matiḥ

अथ संप्रतिपत्तिज्ञस्त्वब्रवीद्दीर्घदर्शिनम् ।
प्राप्ते काले न मे किंचिन्न्यायतः परिहास्यते

atha saṃpratipattijñastvabravīddīrghadarśinam |
prāpte kāle na me kiṃcinnyāyataḥ parihāsyate

एवप्नुक्तो निराक्रामद्दीर्घदर्शी महामतिः ।
अगाम स्रोतसैकेन गम्भीरं सलिलाशयम्

evapnukto nirākrāmaddīrghadarśī mahāmatiḥ |
agāma srotasaikena gambhīraṃ salilāśayam

ततः प्रसृततोयं तं प्रसमीक्ष्य जलाशयम् ।
बबन्धुर्विविधैर्योगैर्मत्स्यान्मत्स्योपजीविनः

tataḥ prasṛtatoyaṃ taṃ prasamīkṣya jalāśayam |
babandhurvividhairyogairmatsyānmatsyopajīvinaḥ

विलोड्यमाने तस्मिंस्तु स्रुततोये जलाशये ।
अगच्छद्ग्रहणं तत्र दीर्घसूत्रः सहापरै----

viloḍyamāne tasmiṃstu srutatoye jalāśaye |
agacchadgrahaṇaṃ tatra dīrghasūtraḥ sahāparai----

उद्दानं क्रियमाणं तु मत्स्यानां ------ ।
प्रविश्यान्तरमन्येषामग्रसत्प्रति-------

uddānaṃ kriyamāṇaṃ tu matsyānāṃ ------ |
praviśyāntaramanyeṣāmagrasatprati-------

ग्रस्तमेव तदुद्दानं गृहीत्वा----सः ।
सर्वानेव च तांस्तत्र ते वि--- इति

grastameva taduddānaṃ gṛhītvā----saḥ |
sarvāneva ca tāṃstatra te vi--- iti

ततः प्रक्षाल्यमानेषु मत्स्येषु विपुले जले ।
त्वक्त्वा रज्जुं प्रमुक्तोसौ शीघ्रं संप्रतिपत्तिमान्

tataḥ prakṣālyamāneṣu matsyeṣu vipule jale |
tvaktvā rajjuṃ pramuktosau śīghraṃ saṃpratipattimān

दीर्घसूत्रस्तु मन्दात्मा हीनेयुद्धिरचेतनः ।
मरणं प्राप्तवान्मूढो यथैवोपहतेन्द्रियः

dīrghasūtrastu mandātmā hīneyuddhiracetanaḥ |
maraṇaṃ prāptavānmūḍho yathaivopahatendriyaḥ

एवं प्राप्ततमं कालं यो मोहान्नावबुध्यते ।
स विनश्यति वै क्षिप्रं दीर्घसूत्रो यथा झषः

evaṃ prāptatamaṃ kālaṃ yo mohānnāvabudhyate |
sa vinaśyati vai kṣipraṃ dīrghasūtro yathā jhaṣaḥ

आदौ न कुरुते श्रेयः कुशलोऽस्मीति यः पुमान् ।
स हि संशयमाप्नोति यथा संप्रतिपत्तिमान्

ādau na kurute śreyaḥ kuśalo'smīti yaḥ pumān |
sa hi saṃśayamāpnoti yathā saṃpratipattimān

अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिश्च यः ।
द्वावेतौ सुखमेधेते दीर्घसूत्री विनश्यति

anāgatavidhātā ca pratyutpannamatiśca yaḥ |
dvāvetau sukhamedhete dīrghasūtrī vinaśyati

काष्ठा कला मुहूर्ताश्च दिनरात्र्यः क्षणा लवाः ।
मासाः पक्षाः षडृतवः कालः संवत्सराणि च

kāṣṭhā kalā muhūrtāśca dinarātryaḥ kṣaṇā lavāḥ |
māsāḥ pakṣāḥ ṣaḍṛtavaḥ kālaḥ saṃvatsarāṇi ca

पृथिवी देश इत्युक्तः स च कालो न दृश्यते ।
अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं दूरतो न्यायतस्तथा

pṛthivī deśa ityuktaḥ sa ca kālo na dṛśyate |
abhipretārthasiddhyarthaṃ dūrato nyāyatastathā

एतौ धर्मार्थशास्त्रेषु मोक्षशास्त्रेषु चर्षिभिः ।
प्रधानाविति निर्दिष्टौ कामे चाभिमतौ नृणाम्

etau dharmārthaśāstreṣu mokṣaśāstreṣu carṣibhiḥ |
pradhānāviti nirdiṣṭau kāme cābhimatau nṛṇām

परीक्ष्यकारी युक्तश्च स सम्यगुपपादयेत् ।
देशकालावभिप्रेतौ तोभ्यां फलमवाप्नुयात्

parīkṣyakārī yuktaśca sa samyagupapādayet |
deśakālāvabhipretau tobhyāṃ phalamavāpnuyāt