अध्याय 129: यम द्वारा गौतम को मातृ-पितृ ऋण का उपाय

नामृतस्येव पर्याप्तिर्ममास्ति ब्रुवति त्वयि ।
[यथाहि स्वात्मवृत्तिस्थस्तथा तृप्तोऽस्मि भारत ॥]

nāmṛtasyeva paryāptirmamāsti bruvati tvayi |
[yathāhi svātmavṛttisthastathā tṛpto'smi bhārata ||]

तस्मात्कथय भूयोऽपि त्वं ममेह पितामह ।
[न हि तृप्तिमहं यामि पिबन्धर्मामृतं हि ते ॥]

tasmātkathaya bhūyo'pi tvaṃ mameha pitāmaha |
[na hi tṛptimahaṃ yāmi pibandharmāmṛtaṃ hi te ||]

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गौतमस्य च संवादं यमस्य च महात्मनः

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
gautamasya ca saṃvādaṃ yamasya ca mahātmanaḥ

पारियात्रं गिरिं प्राप्य गौतमस्याश्रमो महान् ।
वसते गौतमो यत्र तपसा दग्धकिल्विषः

pāriyātraṃ giriṃ prāpya gautamasyāśramo mahān |
vasate gautamo yatra tapasā dagdhakilviṣaḥ

पृष्टिं वर्षसहस्राणि सोऽतप्यद्गौतमस्तपः ।
तमुग्रतपसा युक्तं भावितं सुमहामुनिम्

pṛṣṭiṃ varṣasahasrāṇi so'tapyadgautamastapaḥ |
tamugratapasā yuktaṃ bhāvitaṃ sumahāmunim

उपयातो नरव्याघ्र लोकपालो यमस्तदा ।
तमपश्यत्सुतपसमृषिं वै गौतमं तदा

upayāto naravyāghra lokapālo yamastadā |
tamapaśyatsutapasamṛṣiṃ vai gautamaṃ tadā

स तं विदित्वा ब्रह्मर्षियेममागतमोजसा ।
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा उपसृप्तस्तपोधनः

sa taṃ viditvā brahmarṣiyemamāgatamojasā |
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā upasṛptastapodhanaḥ

तं धर्मराजो दृष्ट्वैव नमस्कृत्य द्विजोत्तमम् ।
न्यमन्त्रयत धर्मेण क्रियतां किमिति ब्रुवन्

taṃ dharmarājo dṛṣṭvaiva namaskṛtya dvijottamam |
nyamantrayata dharmeṇa kriyatāṃ kimiti bruvan

मातापितृभ्यामानृण्यं किं कृत्वा समवाप्नुयात् ।
कथं च लोकानाप्नोति पुरुषो दुर्लभाञ्शुभान्

mātāpitṛbhyāmānṛṇyaṃ kiṃ kṛtvā samavāpnuyāt |
kathaṃ ca lokānāpnoti puruṣo durlabhāñśubhān

तपः शौचवता नित्यं सत्यधर्मरतेन च ।
मातापित्रोरहरहः पूजनं कार्यमञ्जसा

tapaḥ śaucavatā nityaṃ satyadharmaratena ca |
mātāpitroraharahaḥ pūjanaṃ kāryamañjasā

अश्वमेधैश्च यष्टव्यं बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ।
तेन लोकानवाप्नोति पुरुषोऽद्भुतदर्शनान्

aśvamedhaiśca yaṣṭavyaṃ bahubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ |
tena lokānavāpnoti puruṣo'dbhutadarśanān