नामृतस्येव पर्याप्तिर्ममास्ति ब्रुवति त्वयि ।
[यथाहि स्वात्मवृत्तिस्थस्तथा तृप्तोऽस्मि भारत ॥]
nāmṛtasyeva paryāptirmamāsti bruvati tvayi |
[yathāhi svātmavṛttisthastathā tṛpto'smi bhārata ||]
Shanti Parva
Chapter 129: Yama tells Gautama how parents' debt is repaid
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि एकोनत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥
11 verses · 129 of 372
What happens in this chapter
Yama tells Gautama how parents' debt is repaid
Yudhishthira says he can no more have enough of Bhishma's words than of amrita, and asks him to go on. Bhishma tells of Gautama and Yama. On Mount Pariyatra stood Gautama's ashram, where he did tapas for sixty thousand years until his sins were burnt away. Yama came to him; Gautama bowed with joined palms, and Yama asked what he might do. Gautama asked by what deed a man is freed of his debt to mother and father, and how he wins the rare auspicious worlds. Yama replied: keeping tapas and purity, devoted to truth and dharma, honour your mother and father every day, and perform many Ashvamedhas with ample dakshina. By this a man reaches wondrous worlds.
युधिष्ठिर उवाच
तस्मात्कथय भूयोऽपि त्वं ममेह पितामह ।
[न हि तृप्तिमहं यामि पिबन्धर्मामृतं हि ते ॥]
tasmātkathaya bhūyo'pi tvaṃ mameha pitāmaha |
[na hi tṛptimahaṃ yāmi pibandharmāmṛtaṃ hi te ||]
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
गौतमस्य च संवादं यमस्य च महात्मनः
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
gautamasya ca saṃvādaṃ yamasya ca mahātmanaḥ
पारियात्रं गिरिं प्राप्य गौतमस्याश्रमो महान् ।
वसते गौतमो यत्र तपसा दग्धकिल्विषः
pāriyātraṃ giriṃ prāpya gautamasyāśramo mahān |
vasate gautamo yatra tapasā dagdhakilviṣaḥ
पृष्टिं वर्षसहस्राणि सोऽतप्यद्गौतमस्तपः ।
तमुग्रतपसा युक्तं भावितं सुमहामुनिम्
pṛṣṭiṃ varṣasahasrāṇi so'tapyadgautamastapaḥ |
tamugratapasā yuktaṃ bhāvitaṃ sumahāmunim
उपयातो नरव्याघ्र लोकपालो यमस्तदा ।
तमपश्यत्सुतपसमृषिं वै गौतमं तदा
upayāto naravyāghra lokapālo yamastadā |
tamapaśyatsutapasamṛṣiṃ vai gautamaṃ tadā
स तं विदित्वा ब्रह्मर्षियेममागतमोजसा ।
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा उपसृप्तस्तपोधनः
sa taṃ viditvā brahmarṣiyemamāgatamojasā |
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā upasṛptastapodhanaḥ
तं धर्मराजो दृष्ट्वैव नमस्कृत्य द्विजोत्तमम् ।
न्यमन्त्रयत धर्मेण क्रियतां किमिति ब्रुवन्
taṃ dharmarājo dṛṣṭvaiva namaskṛtya dvijottamam |
nyamantrayata dharmeṇa kriyatāṃ kimiti bruvan
गौतम उवाच
मातापितृभ्यामानृण्यं किं कृत्वा समवाप्नुयात् ।
कथं च लोकानाप्नोति पुरुषो दुर्लभाञ्शुभान्
mātāpitṛbhyāmānṛṇyaṃ kiṃ kṛtvā samavāpnuyāt |
kathaṃ ca lokānāpnoti puruṣo durlabhāñśubhān
यम उवाच
तपः शौचवता नित्यं सत्यधर्मरतेन च ।
मातापित्रोरहरहः पूजनं कार्यमञ्जसा
tapaḥ śaucavatā nityaṃ satyadharmaratena ca |
mātāpitroraharahaḥ pūjanaṃ kāryamañjasā
अश्वमेधैश्च यष्टव्यं बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ।
तेन लोकानवाप्नोति पुरुषोऽद्भुतदर्शनान्
aśvamedhaiśca yaṣṭavyaṃ bahubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ |
tena lokānavāpnoti puruṣo'dbhutadarśanān
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)