अध्याय 84: युधिष्ठिर कपट का विरोध कर भी स्वीकारते हैं

प्रविश्य तां सभां पार्था युधिष्ठिरपुरोगमाः ।
समेत्य पार्थिवान्सर्वान्पूजार्हानभिपूज्य च

praviśya tāṃ sabhāṃ pārthā yudhiṣṭhirapurogamāḥ |
sametya pārthivānsarvānpūjārhānabhipūjya ca

यथावयः समेयाना उपविष्टा यथार्हतः ।
आसनेषु विचित्रेषु स्पर्द्ध्यास्तरणवत्सु च

yathāvayaḥ sameyānā upaviṣṭā yathārhataḥ |
āsaneṣu vicitreṣu sparddhyāstaraṇavatsu ca

तेषु तत्रोपविष्टेषु सर्वेष्वथ नृपेषु च ।
शकुनिः सौबलस्तत्र युधिष्ठिरमभाषत

teṣu tatropaviṣṭeṣu sarveṣvatha nṛpeṣu ca |
śakuniḥ saubalastatra yudhiṣṭhiramabhāṣata

उपस्तीर्णा सभा राजन्सर्वे त्वयि कृतक्षणाः ।
अक्षानुप्त्वा देवनस्य समयोऽस्तु युधिष्ठिर

upastīrṇā sabhā rājansarve tvayi kṛtakṣaṇāḥ |
akṣānuptvā devanasya samayo'stu yudhiṣṭhira

नितिर्देवनं पापं न क्षात्रोऽत्र पराक्रमः ।
न च नीतिर्ध्रुवा राजन्किं त्वं द्यूतं प्रशंससि

nitirdevanaṃ pāpaṃ na kṣātro'tra parākramaḥ |
na ca nītirdhruvā rājankiṃ tvaṃ dyūtaṃ praśaṃsasi

हि मानं प्रशंसन्ति निकृतौ कितवस्य हि ।
शकुने मैवं नोऽजैषीरमार्गेण नृशंसवत्

hi mānaṃ praśaṃsanti nikṛtau kitavasya hi |
śakune maivaṃ no'jaiṣīramārgeṇa nṛśaṃsavat

यो वेत्ति सङ्ख्या निकृतौ विधिज्ञ-
श्चेष्टास्वखिन्नः कितवोऽक्षजासु ।
महामतिर्यश्च जानाति द्यूतं
स वै सर्वं सहते प्रक्रियासु

yo vetti saṅkhyā nikṛtau vidhijña-
śceṣṭāsvakhinnaḥ kitavo'kṣajāsu |
mahāmatiryaśca jānāti dyūtaṃ
sa vai sarvaṃ sahate prakriyāsu

अक्षग्लहः सोऽभिभवेत्परं न-
स्तेनैव दोषो भवतीह पार्थ ।
दीव्यामहे पार्थिव मा विशङ्कां
कुरुष्व पाणं च चिरं च मा कृथाः

akṣaglahaḥ so'bhibhavetparaṃ na-
stenaiva doṣo bhavatīha pārtha |
dīvyāmahe pārthiva mā viśaṅkāṃ
kuruṣva pāṇaṃ ca ciraṃ ca mā kṛthāḥ

एवमाहायमसितो देवलो मुनिसत्तमः ।
इमानि लोकद्वाराणि यो वै भ्राम्यति सर्वदा

evamāhāyamasito devalo munisattamaḥ |
imāni lokadvārāṇi yo vai bhrāmyati sarvadā

इदं वै देवनं पापं निकृत्या कितवैः सह ।
धर्मेण तु जयो युद्धे तत्परं न तु देवनम्

idaṃ vai devanaṃ pāpaṃ nikṛtyā kitavaiḥ saha |
dharmeṇa tu jayo yuddhe tatparaṃ na tu devanam

नार्या म्लेच्छन्ति भाषाभिर्मायया न चरन्त्युत ।
अजिह्यमशठं युद्धमेतत्सत्पुरुषव्रतम्

nāryā mlecchanti bhāṣābhirmāyayā na carantyuta |
ajihyamaśaṭhaṃ yuddhametatsatpuruṣavratam

शक्तितो ब्राह्मणार्थाय शिक्षितुं प्रयतामहे ।
तद्वै वित्तं मातिदेवीर्माजैषीः शकुने परान्

śaktito brāhmaṇārthāya śikṣituṃ prayatāmahe |
tadvai vittaṃ mātidevīrmājaiṣīḥ śakune parān

निकृत्या कामये नाहं सुखान्युत धनानि वा ।
कितवस्येह कृतिनो वृत्तमेतन्न पूज्यते

nikṛtyā kāmaye nāhaṃ sukhānyuta dhanāni vā |
kitavasyeha kṛtino vṛttametanna pūjyate

श्रोत्रियः श्रोत्रियानेति निकृत्यैव युधिष्ठिर ।
विद्वानविदुषोऽभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः

śrotriyaḥ śrotriyāneti nikṛtyaiva yudhiṣṭhira |
vidvānaviduṣo'bhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ

अक्षैर्हि शिक्षितोऽभ्येति निकृत्यैव युधिष्ठिर ।
विद्वानविदुषोऽभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः

akṣairhi śikṣito'bhyeti nikṛtyaiva yudhiṣṭhira |
vidvānaviduṣo'bhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ

अकृतास्त्रं कृतास्रश्च दुर्बलं बलवत्तरः ।
एवं कर्मसु सर्वेषु निकृत्यैव युधिष्ठिरः ।
विद्वानविदुषोभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः

akṛtāstraṃ kṛtāsraśca durbalaṃ balavattaraḥ |
evaṃ karmasu sarveṣu nikṛtyaiva yudhiṣṭhiraḥ |
vidvānaviduṣobhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ

एवं त्वं मामिहाभ्येत्य निकृतिं यदि मन्यसे ।
देवनाद्विनिवर्तस्व यदि ते विद्यते भयम्

evaṃ tvaṃ māmihābhyetya nikṛtiṃ yadi manyase |
devanādvinivartasva yadi te vidyate bhayam

आहूतो न निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम् ।
विधिश्च बलवान्राजन्दिष्टस्यास्मि वशे स्थितः

āhūto na nivarteyamiti me vratamāhitam |
vidhiśca balavānrājandiṣṭasyāsmi vaśe sthitaḥ

अस्मिन्समागमे केन देवनं मे भविष्यति ।
प्रतिपाणश्च कोऽन्योस्ति ततो द्यूतं प्रवर्तताम्

asminsamāgame kena devanaṃ me bhaviṣyati |
pratipāṇaśca ko'nyosti tato dyūtaṃ pravartatām

अहं दातास्मि रत्नानां धनानां च विशाम्पते ।
मदर्थे देविता चायं शकुनिर्मातुलो मम

ahaṃ dātāsmi ratnānāṃ dhanānāṃ ca viśāmpate |
madarthe devitā cāyaṃ śakunirmātulo mama

अन्येनान्यस्य वै द्यूतं विषमं प्रतिभाति मे ।
एतद्विद्विन्नुपादत्स्व काममेवं प्रवर्ततम्

anyenānyasya vai dyūtaṃ viṣamaṃ pratibhāti me |
etadvidvinnupādatsva kāmamevaṃ pravartatam