अध्याय 85: शकुनि धन, रथ, हाथी और सेना जीतता है

उपोह्यमाने द्यूते तु राजानः सर्व एव ते ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य विविशुस्तां सभां ततः

upohyamāne dyūte tu rājānaḥ sarva eva te |
dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya viviśustāṃ sabhāṃ tataḥ

भीष्मो द्रोणः कृपश्चैव विदुरश्च महामतिः ।
नातिप्रीतेन मनसा तेऽन्ववर्तन्त भारत

bhīṣmo droṇaḥ kṛpaścaiva viduraśca mahāmatiḥ |
nātiprītena manasā te'nvavartanta bhārata

ते द्वन्द्वशः पृथच्कैव सिंहग्रीवा महौजसः ।
सिंहासनानि भूरिणी विचित्राणि च भेजिरे

te dvandvaśaḥ pṛthackaiva siṃhagrīvā mahaujasaḥ |
siṃhāsanāni bhūriṇī vicitrāṇi ca bhejire

शुशुभे सा सभा राजन्राजभिस्तैः समागतैः ।
देवैरिव महाभागैः समवेतैस्त्रिविष्टपम्

śuśubhe sā sabhā rājanrājabhistaiḥ samāgataiḥ |
devairiva mahābhāgaiḥ samavetaistriviṣṭapam

सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे भास्वरमूर्तयः ।
प्रवर्तत महाराज सुहृद्द्यूतमनन्तरम्

sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve bhāsvaramūrtayaḥ |
pravartata mahārāja suhṛddyūtamanantaram

अयं बुहधनो राजन्सागरावर्तसम्भवः ।
मणिर्हारोत्तरः श्रीमान्कनकोत्तमभूषणः

ayaṃ buhadhano rājansāgarāvartasambhavaḥ |
maṇirhārottaraḥ śrīmānkanakottamabhūṣaṇaḥ

एतद्राजन्मम धनं प्रतिपाणोऽस्ति कस्तव ।
येन मां त्वं महाराज धनेन प्रतिदीव्यसे

etadrājanmama dhanaṃ pratipāṇo'sti kastava |
yena māṃ tvaṃ mahārāja dhanena pratidīvyase

सन्ति मे मणयश्चैव धनानि सुबहूनि च ।
मत्सरश्च न मेऽर्थेषु जयस्वैनं दुरोदरम्

santi me maṇayaścaiva dhanāni subahūni ca |
matsaraśca na me'rtheṣu jayasvainaṃ durodaram

ततो जग्राह शकुनिस्तानक्षानक्षतत्त्ववित् ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

tato jagrāha śakunistānakṣānakṣatattvavit |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

मत्त कैतकेनैव यज्जितोऽस्मि दुरोदरे ।
शकुने हन्त दीव्यामो ग्लहमानाः परस्परम्

matta kaitakenaiva yajjito'smi durodare |
śakune hanta dīvyāmo glahamānāḥ parasparam

सन्ति निष्कसहस्रस्य भाण्डिन्यो भरिताः शुभाः ।
कोशो हिरण्यमक्षय्यं जातरूपमनेकशः ।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

santi niṣkasahasrasya bhāṇḍinyo bharitāḥ śubhāḥ |
kośo hiraṇyamakṣayyaṃ jātarūpamanekaśaḥ |
etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

कौरवाणां कुलकरं ज्येष्ठं पाण्डवमच्युतम् ।
इत्युक्तः शकुनिः प्राह जितमित्येव तं नृपम्

kauravāṇāṃ kulakaraṃ jyeṣṭhaṃ pāṇḍavamacyutam |
ityuktaḥ śakuniḥ prāha jitamityeva taṃ nṛpam

अयं सहस्रसमितो वैयाघ्रः सुप्रतिष्ठितः ।
सुचक्रोपस्करः श्रीमान्किङ्किणीजालमण्डितः

ayaṃ sahasrasamito vaiyāghraḥ supratiṣṭhitaḥ |
sucakropaskaraḥ śrīmānkiṅkiṇījālamaṇḍitaḥ

संह्रादनो राजरथो य इहास्मानुपावहत् ।
जौत्रो रथवरः पुण्यो मेघसागरनिः स्वनः

saṃhrādano rājaratho ya ihāsmānupāvahat |
jautro rathavaraḥ puṇyo meghasāgaraniḥ svanaḥ

अष्टौ यं कुररच्छायाः सदश्वा राष्ट्रसंमताः ।
वहन्ति नैषां मुच्येत पदाद्भूमिमुपस्पृशन् ।
एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया

aṣṭau yaṃ kuraracchāyāḥ sadaśvā rāṣṭrasaṃmatāḥ |
vahanti naiṣāṃ mucyeta padādbhūmimupaspṛśan |
etadrājandhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

एवं श्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

evaṃ śrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

शतं दासीसहस्राणि तरुण्यो हेमभद्रिकाः ।
कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलङ्कृताः

śataṃ dāsīsahasrāṇi taruṇyo hemabhadrikāḥ |
kambukeyūradhāriṇyo niṣkakaṇṭhyaḥ svalaṅkṛtāḥ

महार्हमाल्याभरणाः सुवस्त्राश्चन्दनोक्षिताः ।
मणीन्हेम च बिभ्रत्यश्चतुःषष्टिविशारदाः

mahārhamālyābharaṇāḥ suvastrāścandanokṣitāḥ |
maṇīnhema ca bibhratyaścatuḥṣaṣṭiviśāradāḥ

अनुसेवां चरन्तीमाः कुशला नृत्तसामसु ।
स्नातकानाममात्यानां राज्ञां च मम शासनात् ।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

anusevāṃ carantīmāḥ kuśalā nṛttasāmasu |
snātakānāmamātyānāṃ rājñāṃ ca mama śāsanāt |
etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

एतच्छुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

एतावन्ति च दासानां सहस्राण्युत सन्ति मे ।
प्रदक्षिणानुलोमाश्च प्रावारवसनाः सदा

etāvanti ca dāsānāṃ sahasrāṇyuta santi me |
pradakṣiṇānulomāśca prāvāravasanāḥ sadā

प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता युवानो मृष्टकुण्डलाः ।
पात्रीहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

prājñā medhāvino dāntā yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ |
pātrīhastā divārātramatithīnbhojayantyuta |
etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhirabhāṣata

सहस्रसङ्ख्या नगा मे मत्तास्तिष्ठन्ति सौबल ।
हेमकक्षाः कृतापीडाः पद्मिनो हेममालिनः

sahasrasaṅkhyā nagā me mattāstiṣṭhanti saubala |
hemakakṣāḥ kṛtāpīḍāḥ padmino hemamālinaḥ

सुदान्ता राजवहनाः सर्वशब्दक्षमा युधि ।
ईषादन्ता महाकायाः सर्वे चाष्टकरेणवः

sudāntā rājavahanāḥ sarvaśabdakṣamā yudhi |
īṣādantā mahākāyāḥ sarve cāṣṭakareṇavaḥ

सर्वे च पुरभेत्तारो नवमेघनिभा गजाः ।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

sarve ca purabhettāro navameghanibhā gajāḥ |
etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

इत्येवंवादिनं पार्थं प्रहसन्निव सौबलः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

ityevaṃvādinaṃ pārthaṃ prahasanniva saubalaḥ |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

रथास्तावन्त एवेमे हेमदण्डाः पताकिनः ।
हयैर्विनीतैः सम्पन्ना रथिभिश्चित्रयोधिभिः

rathāstāvanta eveme hemadaṇḍāḥ patākinaḥ |
hayairvinītaiḥ sampannā rathibhiścitrayodhibhiḥ

एकैको ह्यत्र लभते सहस्रपरमां भृतिम् ।
युध्यतोऽयुध्यतो वापि वेतनं मासकालिकम् ।
एतद्राजन्म धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

ekaiko hyatra labhate sahasraparamāṃ bhṛtim |
yudhyato'yudhyato vāpi vetanaṃ māsakālikam |
etadrājanma dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

इत्येवमुक्ते वचने कृतवैरो दुरात्मवान् ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

ityevamukte vacane kṛtavairo durātmavān |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

अश्वांस्तित्तिरिकल्माषान्गान्धर्वान्हेममालिनः ।
ददौ चित्ररथस्तुष्टो यांस्तान्गाण्डीवधन्वने

aśvāṃstittirikalmāṣāngāndharvānhemamālinaḥ |
dadau citrarathastuṣṭo yāṃstāngāṇḍīvadhanvane

युद्धे जितः पराभूतः प्रीतिपूर्वमरिन्दमः ।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

yuddhe jitaḥ parābhūtaḥ prītipūrvamarindamaḥ |
etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
तमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |
tamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

रथानां शकटानां च श्रेष्ठानां चायुतानि मे ।
युक्तान्येव हि तिष्ठन्ति वाहैरुच्चावचैस्तथा

rathānāṃ śakaṭānāṃ ca śreṣṭhānāṃ cāyutāni me |
yuktānyeva hi tiṣṭhanti vāhairuccāvacaistathā

एवं वर्णस्य वर्णस्य समुच्चीय सहस्रशः ।
यथा समुदिता वीराः सर्वे वीरपराक्रमाः

evaṃ varṇasya varṇasya samuccīya sahasraśaḥ |
yathā samuditā vīrāḥ sarve vīraparākramāḥ

क्षीरं पिबन्तस्तिष्ठन्ति भुञ्जानाः शालितण्डुलान् ।
षष्टिस्तानि सहस्राणि सर्वे विपुलवक्षसः ।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

kṣīraṃ pibantastiṣṭhanti bhuñjānāḥ śālitaṇḍulān |
ṣaṣṭistāni sahasrāṇi sarve vipulavakṣasaḥ |
etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

एतच्छ्रत्वा व्यवसितो निकृति समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchratvā vyavasito nikṛti samupāśritaḥ |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

ताम्रलोहैः परिवृता निधयो ये चतुः शताः ।
पञ्चद्रौणिक एकैकः सुवर्णस्याहतस्य वै

tāmralohaiḥ parivṛtā nidhayo ye catuḥ śatāḥ |
pañcadrauṇika ekaikaḥ suvarṇasyāhatasya vai

जातरूपस्य मुख्यस्य नार्घो यस्य हि भारत ।
एतद्राजन्मम धनं तेन दीव्याम्यहं त्वया

jātarūpasya mukhyasya nārgho yasya hi bhārata |
etadrājanmama dhanaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः ।
जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभापतः

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥ |
jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāpataḥ