अध्याय 58: इन्द्र द्वारा यादवों के सामने श्रीकृष्ण की प्रशंसा

एवमालोकयाञ्चक्रुर्द्वारकामृषभास्त्रयः ।
उपेन्द्रबलदेवौ च वासवश्च महायशाः

evamālokayāñcakrurdvārakāmṛṣabhāstrayaḥ |
upendrabaladevau ca vāsavaśca mahāyaśāḥ

ततस्तं पाण्डरं शौरिर्मूर्ध्नि तिष्ठन्गरुत्मतः ।
प्रीतः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां रोमहर्षणम्

tatastaṃ pāṇḍaraṃ śaurirmūrdhni tiṣṭhangarutmataḥ |
prītaḥ śaṅkhamupādhmāsīddviṣatāṃ romaharṣaṇam

तस्य शङ्खस्य शब्देन सारश्चुक्षुभे भृशम् ।
ररास च नभः सर्वं तच्चित्रमभवत्तदा

tasya śaṅkhasya śabdena sāraścukṣubhe bhṛśam |
rarāsa ca nabhaḥ sarvaṃ taccitramabhavattadā

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं निशम्य कुकुरान्दकाः ।
प्रीयमाणाः समाजग्मुरालोक्य मधुसूदनम्

pāñcajanyasya nirghoṣaṃ niśamya kukurāndakāḥ |
prīyamāṇāḥ samājagmurālokya madhusūdanam

वसुदेवं पुरस्कृत्य वेणुशङ्खरवैः सह ।
उग्रसेनो ययौ राजा वासुदेवनिवेशनम्

vasudevaṃ puraskṛtya veṇuśaṅkharavaiḥ saha |
ugraseno yayau rājā vāsudevaniveśanam

आनन्दितुं पर्यचन्स्वेषु वेश्मसु देवकी ।
रोहिणी च ययौ देशमाहुकस्य च याः स्त्रियः

ānandituṃ paryacansveṣu veśmasu devakī |
rohiṇī ca yayau deśamāhukasya ca yāḥ striyaḥ

हता ब्रह्मद्विषः सर्वे जयन्त्यन्धकवृष्णयटः ।
एवमुक्तः सह स्त्रीभिरक्षतैर्मधुसूदनः

hatā brahmadviṣaḥ sarve jayantyandhakavṛṣṇayaṭaḥ |
evamuktaḥ saha strībhirakṣatairmadhusūdanaḥ

ततः शौरिः सुपर्णेन स्वं निवेशनमभ्ययात् ।
चकाराथ यथोद्देशमीश्वरो मणिपर्वतम्

tataḥ śauriḥ suparṇena svaṃ niveśanamabhyayāt |
cakārātha yathoddeśamīśvaro maṇiparvatam

ततो धनानि रत्नानि सभायां मधुसूदनः ।
निधाय पुण्डरीकाक्षः पितुर्दर्शनलालसः

tato dhanāni ratnāni sabhāyāṃ madhusūdanaḥ |
nidhāya puṇḍarīkākṣaḥ piturdarśanalālasaḥ

ततः सान्दीपिनिं पूर्वं ब्राह्मणं चापि भारत ।
यथान्यायं वासुदेव उपस्पृष्ट्वा महायशाः

tataḥ sāndīpiniṃ pūrvaṃ brāhmaṇaṃ cāpi bhārata |
yathānyāyaṃ vāsudeva upaspṛṣṭvā mahāyaśāḥ

ववन्दे पृथुताम्राक्षः प्रीयमाणो महायशाः ।
तथाऽश्रुपरिपूर्णाक्षमानन्दभृतचेतसम्

vavande pṛthutāmrākṣaḥ prīyamāṇo mahāyaśāḥ |
tathā'śruparipūrṇākṣamānandabhṛtacetasam

ववन्दे सह रामेण पितरं वासवानुजः ।
ताभ्यां च मूर्ध्न्युपाघ्रातः केशवः परवीरहा

vavande saha rāmeṇa pitaraṃ vāsavānujaḥ |
tābhyāṃ ca mūrdhnyupāghrātaḥ keśavaḥ paravīrahā

यथाश्रेष्ठमुपागम्य सात्वतान्यदुनन्दनः ।
सर्वेषां नाम जग्राह दाशार्हाणामधोक्षजः

yathāśreṣṭhamupāgamya sātvatānyadunandanaḥ |
sarveṣāṃ nāma jagrāha dāśārhāṇāmadhokṣajaḥ

ततः सर्वाणि वित्तानि सर्वरत्नमयानि च ।
व्यभजत्तानि तेभ्योऽथ सर्वेभ्यो यदुनन्दनः

tataḥ sarvāṇi vittāni sarvaratnamayāni ca |
vyabhajattāni tebhyo'tha sarvebhyo yadunandanaḥ

सा केशवमहामात्रैर्महेन्द्रप्रतिमैः सभा ।
शुशुभे वृष्णिशार्दूलैः सिंहैरिव गिरेर्गुहा

sā keśavamahāmātrairmahendrapratimaiḥ sabhā |
śuśubhe vṛṣṇiśārdūlaiḥ siṃhairiva girerguhā

अथासनगतान्सर्वानुवाच विबुधाधिपः ।
शुभया हर्षयन्वाचा महेन्द्रस्तान्महायशाः ।
कुकुरान्धकमुख्यांश्च तं च राजानमाहुकम्

athāsanagatānsarvānuvāca vibudhādhipaḥ |
śubhayā harṣayanvācā mahendrastānmahāyaśāḥ |
kukurāndhakamukhyāṃśca taṃ ca rājānamāhukam

यदर्थं जन्म कृष्णस्य मानुषेषु महात्मनः ।
यत्कृतं वासुदेवेन तद्वक्ष्यामि समासतः

yadarthaṃ janma kṛṣṇasya mānuṣeṣu mahātmanaḥ |
yatkṛtaṃ vāsudevena tadvakṣyāmi samāsataḥ

अयं शतसहस्राणि दानवानामरिन्दमः ।
निहय् पुण्डरीकाक्षः पातालविवरं ययौ

ayaṃ śatasahasrāṇi dānavānāmarindamaḥ |
nihay puṇḍarīkākṣaḥ pātālavivaraṃ yayau

यच्च नाधिगतं पूर्वैः प्रह्लादबलिशम्बरैः ।
तदिदं शौरिणा वित्तं प्रापितं भवतामिह

yacca nādhigataṃ pūrvaiḥ prahlādabaliśambaraiḥ |
tadidaṃ śauriṇā vittaṃ prāpitaṃ bhavatāmiha

सपाशं मुरमाक्रमय् पाञ्चजन्यं च धीमता ।
शिलासङ्घानतिक्रम्य निशुम्भः सगणो हतः

sapāśaṃ muramākramay pāñcajanyaṃ ca dhīmatā |
śilāsaṅghānatikramya niśumbhaḥ sagaṇo hataḥ

हयग्रीवश्च विक्रान्तो दानवो निहतो बली ।
मथितश्च मृधे भौमः कुण्डले चाहृते पुनः

hayagrīvaśca vikrānto dānavo nihato balī |
mathitaśca mṛdhe bhaumaḥ kuṇḍale cāhṛte punaḥ

पुनर्बाणवधे शौरिमादित्या वसुभिः सह ।
मन्मुखा आगमिष्यन्ति साध्याश्च मधुसूदनम्

punarbāṇavadhe śaurimādityā vasubhiḥ saha |
manmukhā āgamiṣyanti sādhyāśca madhusūdanam

एवमुक्त्वा ततः सर्वानामन्त्र्य कुकुरान्धकान् ।
सस्वजे रामकृष्णौ च वसुदेवं च वासवः

evamuktvā tataḥ sarvānāmantrya kukurāndhakān |
sasvaje rāmakṛṣṇau ca vasudevaṃ ca vāsavaḥ

प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाननिरूद्धं च सारणम् ।
बभ्रुं झल्लिं गदं भानुं चारुदेष्णं च वृत्रहा

pradyumnasāmbapramukhānanirūddhaṃ ca sāraṇam |
babhruṃ jhalliṃ gadaṃ bhānuṃ cārudeṣṇaṃ ca vṛtrahā

सत्कृत्य सारणाक्रूरौ पुनराभाष्य सात्यकिम् ।
सस्वजे वृष्णिराजानमाहुकं कुकुराधिपम् ।
भोजं च कृतवर्णाणमन्यांश्चान्दकवृष्णिषु

satkṛtya sāraṇākrūrau punarābhāṣya sātyakim |
sasvaje vṛṣṇirājānamāhukaṃ kukurādhipam |
bhojaṃ ca kṛtavarṇāṇamanyāṃścāndakavṛṣṇiṣu

आमन्त्र्य देवप्रवरैर्वासवो वासवानुजम् ।
ततः श्वेताचलप्रख्यं गजमैरावतं प्रभुः

āmantrya devapravarairvāsavo vāsavānujam |
tataḥ śvetācalaprakhyaṃ gajamairāvataṃ prabhuḥ

पश्यतां सर्वभातानामारुरोह शचीपतिः ।
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिवं च वरवारणम्

paśyatāṃ sarvabhātānāmāruroha śacīpatiḥ |
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca divaṃ ca varavāraṇam

मुखाडम्बरनिर्घोषैः पूरयन्तमिवासकृत् ।
हैमयन्त्रमहाकक्ष्यं हिरण्मयविषाणिनम्

mukhāḍambaranirghoṣaiḥ pūrayantamivāsakṛt |
haimayantramahākakṣyaṃ hiraṇmayaviṣāṇinam

मनोहरकुथास्तीर्णं सर्वरत्नविभूषितम् ।
नित्यस्रुतमदस्रावं क्षरन्तमिव तोयदम्

manoharakuthāstīrṇaṃ sarvaratnavibhūṣitam |
nityasrutamadasrāvaṃ kṣarantamiva toyadam

दिशागजं महामात्रं काञ्चनस्रजमास्थितः ।
प्रबभौ मन्दराग्रस्थः प्रतपन्भानुमानिव

diśāgajaṃ mahāmātraṃ kāñcanasrajamāsthitaḥ |
prababhau mandarāgrasthaḥ pratapanbhānumāniva

ततो वज्मयं भीमं प्रगृह्य परामाङ्कुशम् ।
ययौ बलवता सार्धं पावकेन शचीपतिः

tato vajmayaṃ bhīmaṃ pragṛhya parāmāṅkuśam |
yayau balavatā sārdhaṃ pāvakena śacīpatiḥ

तं करेणुगजव्रातैर्विमानैश्च मरुद्गणाः ।
पृष्ठतोऽनुययुः प्रीताः कुबेरवरुणग्रहाः

taṃ kareṇugajavrātairvimānaiśca marudgaṇāḥ |
pṛṣṭhato'nuyayuḥ prītāḥ kuberavaruṇagrahāḥ

स वायुपक्षमास्थाय वैश्वानरपथं गतः ।
प्राप्य सूर्यपथं देवस्तत्रैवान्तरधीयत

sa vāyupakṣamāsthāya vaiśvānarapathaṃ gataḥ |
prāpya sūryapathaṃ devastatraivāntaradhīyata