अध्याय 42: सहदेव की राजाओं को चुनौती

गाङ्गेयेनैवमुक्तस्तु शिशुपालश्चुकोप तम् ।
क्रुद्धं सुनीथं दृष्ट्वाऽथ सहदेवोऽब्रवीत्तदा

gāṅgeyenaivamuktastu śiśupālaścukopa tam |
kruddhaṃ sunīthaṃ dṛṣṭvā'tha sahadevo'bravīttadā

मतिपूर्वमिदं सर्वं चेदिराज मया कृतम् ।
तन्मे निगदतस्तत्त्वं कारणादत्र मे शृणु

matipūrvamidaṃ sarvaṃ cedirāja mayā kṛtam |
tanme nigadatastattvaṃ kāraṇādatra me śṛṇu

स पार्थिवानां सर्वेषां गुरुः कृष्णोऽपरो न हि ।
तस्मादभ्यर्चितोऽस्माभिः सर्वे संमन्तुमर्हथ

sa pārthivānāṃ sarveṣāṃ guruḥ kṛṣṇo'paro na hi |
tasmādabhyarcito'smābhiḥ sarve saṃmantumarhatha

यो वा सहते कश्चिद्राज्ञां सबलवाहनः ।
क्षिप्रं युद्धाय निर्यातु तस्य मूर्ध्न्याहितं पदम्

yo vā sahate kaścidrājñāṃ sabalavāhanaḥ |
kṣipraṃ yuddhāya niryātu tasya mūrdhnyāhitaṃ padam

एवमुक्तो मया हेतुरुत्तरं प्रब्रवीतु मे ।
(वैशम्पायन उवाच)
ततो न व्याजहारैषां कश्चिद्बुद्धिमतां सताम्

evamukto mayā heturuttaraṃ prabravītu me |
(vaiśampāyana uvāca)
tato na vyājahāraiṣāṃ kaścidbuddhimatāṃ satām

मानिनां बलिनां राज्ञां मध्ये सन्दर्शिते पदे ।
एवमुक्ते सुनीथस्य सहदेवेन केशवे

mānināṃ balināṃ rājñāṃ madhye sandarśite pade |
evamukte sunīthasya sahadevena keśave

स्वभावरक्ते नयने कोपाद्रक्ततरे कृते ।
तस्य कोपं समुद्भूतं ज्ञात्वा भीष्मः प्रतापवान्

svabhāvarakte nayane kopādraktatare kṛte |
tasya kopaṃ samudbhūtaṃ jñātvā bhīṣmaḥ pratāpavān

आचचक्षे पुनस्तस्मै कृष्णस्यैवोत्तरान्गुणान् ।
स सुनीथं समामन्त्र्य तांश्च सर्वान्महीक्षितः

ācacakṣe punastasmai kṛṣṇasyaivottarānguṇān |
sa sunīthaṃ samāmantrya tāṃśca sarvānmahīkṣitaḥ

उवाच वदतां श्रेष्ठं इदं मतिमतां वरः ।
सहदेवेन राजानो यदुक्तं केशवं प्रति ।
तत्तथेति विजानीध्वं भूयश्चात्र विबोधत

uvāca vadatāṃ śreṣṭhaṃ idaṃ matimatāṃ varaḥ |
sahadevena rājāno yaduktaṃ keśavaṃ prati |
tattatheti vijānīdhvaṃ bhūyaścātra vibodhata