अध्याय 37: यज्ञ के लिए राजाओं और स्वजनों का आगमन

तत आमन्त्रिता राजन्राजानः सत्कृतास्तदा ।
पुरेभ्यः प्रययुस्तेभ्यो विमानेभ्य इवामराः

tata āmantritā rājanrājānaḥ satkṛtāstadā |
purebhyaḥ prayayustebhyo vimānebhya ivāmarāḥ

ते वै दिग्भ्यः समापेतुः पार्थिवास्तत्र भारत ।
समादाय महार्हाणि रत्नानि विविधानि च

te vai digbhyaḥ samāpetuḥ pārthivāstatra bhārata |
samādāya mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca

तच्छ्रुत्वा धर्मराजस्य यज्ञे यज्ञविदस्तदा ।
राजानः शतशस्तुष्टैर्मनोभिर्मनुर्षभ

tacchrutvā dharmarājasya yajñe yajñavidastadā |
rājānaḥ śataśastuṣṭairmanobhirmanurṣabha

बहु वित्तं समादाय विविधं पार्थिवा ययुः ।
द्रष्टुकामाः सभां चैव धर्मराजं च पाण्डवम्

bahu vittaṃ samādāya vividhaṃ pārthivā yayuḥ |
draṣṭukāmāḥ sabhāṃ caiva dharmarājaṃ ca pāṇḍavam

स गत्वा हास्तिनपुरं नकुलः समितिञ्जयः ।
भीष्ममामन्त्रयाञ्चक्रे धृतराष्ट्रं च पाण्डवः

sa gatvā hāstinapuraṃ nakulaḥ samitiñjayaḥ |
bhīṣmamāmantrayāñcakre dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍavaḥ

प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा भारतानानयत्तदा ।
धृतराष्ट्रं च भीष्मं च विदुरं च महामतिम्

prayataḥ prāñjalirbhūtvā bhāratānānayattadā |
dhṛtarāṣṭraṃ ca bhīṣmaṃ ca viduraṃ ca mahāmatim

दुर्योधनमुखांश्चैव भ्रातॄन्सर्वानथानयत्

duryodhanamukhāṃścaiva bhrātṝnsarvānathānayat

सत्कृत्यामन्त्रिताः सर्वे ह्याचार्यप्रमुखास्ततः ।
प्रययुः प्रीतमनसो यज्ञं ब्रह्मपुरस्सराः

satkṛtyāmantritāḥ sarve hyācāryapramukhāstataḥ |
prayayuḥ prītamanaso yajñaṃ brahmapurassarāḥ

धृतराष्ट्रश्च भीष्मश्च विदुरस्च महामतिः ।
दुर्योधनपुरोगाश्च भ्रातरः सर्व एव ते ।
गान्धारराजः सुबलः शकुनिश्च महाबलः

dhṛtarāṣṭraśca bhīṣmaśca vidurasca mahāmatiḥ |
duryodhanapurogāśca bhrātaraḥ sarva eva te |
gāndhārarājaḥ subalaḥ śakuniśca mahābalaḥ

अचलो वृषकश्चैव कर्णश्च रथिनां वरः ।
तथा शल्यश्च बलवान्बाह्लिकश्च महाबलः

acalo vṛṣakaścaiva karṇaśca rathināṃ varaḥ |
tathā śalyaśca balavānbāhlikaśca mahābalaḥ

सोमदत्तोऽथ कौरव्यो भूरिर्भूरिश्रवाः शलः ।
अश्वत्थामा कृपो द्रोणः सैन्धवश्च जयद्रथः

somadatto'tha kauravyo bhūrirbhūriśravāḥ śalaḥ |
aśvatthāmā kṛpo droṇaḥ saindhavaśca jayadrathaḥ

यज्ञसेनः सपुत्रश्च साल्वश्च वसुधाधिपः ।
प्राग्ज्योतिषश्च नृपतिर्भगदत्तो महारथः

yajñasenaḥ saputraśca sālvaśca vasudhādhipaḥ |
prāgjyotiṣaśca nṛpatirbhagadatto mahārathaḥ

स तु सर्वैः सह म्लेच्छैः सागरानूपवासिभिः ।
पार्वतीयाश्च राजानो राजा चैव बृहद्बलः

sa tu sarvaiḥ saha mlecchaiḥ sāgarānūpavāsibhiḥ |
pārvatīyāśca rājāno rājā caiva bṛhadbalaḥ

पौण्ड्रको वासुदेवश्च वङ्गः कालिङ्गकस्तथा ।
आकर्षाः कुन्तलाश्चैव गालवाश्चान्ध्रकास्तथा

pauṇḍrako vāsudevaśca vaṅgaḥ kāliṅgakastathā |
ākarṣāḥ kuntalāścaiva gālavāścāndhrakāstathā

द्राविडाः सिंहलाश्चैव राजा काश्मीरकस्तथा ।
कुन्तिभोजो महातेजाः पार्थिवो गौरवाहनः

drāviḍāḥ siṃhalāścaiva rājā kāśmīrakastathā |
kuntibhojo mahātejāḥ pārthivo gauravāhanaḥ

बाह्लिकाश्चापरे शूरा राजानः सर्व एव ते ।
विराटः सह पुत्राभ्यां मावेल्लश्च महाबलः

bāhlikāścāpare śūrā rājānaḥ sarva eva te |
virāṭaḥ saha putrābhyāṃ māvellaśca mahābalaḥ

राजानो राजपुत्राश्च नानाजनपदेश्वराः ।
शिशुपालो महावीर्यः सह पुत्रेण भारत

rājāno rājaputrāśca nānājanapadeśvarāḥ |
śiśupālo mahāvīryaḥ saha putreṇa bhārata

आगच्छत्पाण्डवेयस्य यज्ञं समरदुर्मदः ।
रामश्चैवानिरुद्धश्च कङ्कश्च सहसारणः

āgacchatpāṇḍaveyasya yajñaṃ samaradurmadaḥ |
rāmaścaivāniruddhaśca kaṅkaśca sahasāraṇaḥ

गदप्रद्युम्नसाम्बाश्च चारुदेष्णश्च वीर्यवान् ।
उल्मुको निशठश्चैव वीरश्चाङ्गावहस्तथा

gadapradyumnasāmbāśca cārudeṣṇaśca vīryavān |
ulmuko niśaṭhaścaiva vīraścāṅgāvahastathā

वृष्णयो निखिलाश्चान्ये समाजग्मुर्महारथाः ।
एते चान्ये च बहवो राजानो मध्यदेशजाः

vṛṣṇayo nikhilāścānye samājagmurmahārathāḥ |
ete cānye ca bahavo rājāno madhyadeśajāḥ

आजग्मुः पाण्डुपुत्रस्य राजसूयं महाक्रतुम् ।
ददुस्तेषामावसथान्धर्मराजस्य शासनात्

ājagmuḥ pāṇḍuputrasya rājasūyaṃ mahākratum |
dadusteṣāmāvasathāndharmarājasya śāsanāt

बहुभक्ष्यान्वितान्राजन्दीर्घिकावृक्षशोभितान् ।
तथा धर्मात्मजः पूजां चक्रे तेषां महात्मनाम्

bahubhakṣyānvitānrājandīrghikāvṛkṣaśobhitān |
tathā dharmātmajaḥ pūjāṃ cakre teṣāṃ mahātmanām

सत्कृताश्च यथोद्दिष्टाञ्जग्मुरावसथान्नृपाः ।
कैलासशिखरप्रख्यान्मनोज्ञान्द्रव्यभूषितान्

satkṛtāśca yathoddiṣṭāñjagmurāvasathānnṛpāḥ |
kailāsaśikharaprakhyānmanojñāndravyabhūṣitān

सर्वतः संवृतानुच्चैः प्राकारैः सुकृतैः सितैः ।
सुवर्णजालसंवीतान्मणिकुट्टिमभूषितान्

sarvataḥ saṃvṛtānuccaiḥ prākāraiḥ sukṛtaiḥ sitaiḥ |
suvarṇajālasaṃvītānmaṇikuṭṭimabhūṣitān

सुखारोहणसोपानान्महासनपरिच्छदान् ।
स्नग्दामसमवच्छन्नानुत्तमागुरुगन्धिनः

sukhārohaṇasopānānmahāsanaparicchadān |
snagdāmasamavacchannānuttamāgurugandhinaḥ

हंसेन्दुवर्णसदृशानायोजनसुदर्शनान् ।
असम्बाधान्समद्वारान्युतानुच्चावचैर्गुणैः

haṃsenduvarṇasadṛśānāyojanasudarśanān |
asambādhānsamadvārānyutānuccāvacairguṇaiḥ

बहुधातुनिबद्धाङ्गान्हिमवच्छिखरानिव ।
विश्रान्तास्ते ततोऽपश्यन्भूमिपा भूरिदक्षिणम्

bahudhātunibaddhāṅgānhimavacchikharāniva |
viśrāntāste tato'paśyanbhūmipā bhūridakṣiṇam

वृतं सदस्यैर्बहुभिर्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
तत्सदः पार्थिवैः कीर्णं ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः ।
भ्राजते स्म तदा राजन्नाकपृष्ठं यथाऽमरैः

vṛtaṃ sadasyairbahubhirdharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |
tatsadaḥ pārthivaiḥ kīrṇaṃ brāhmaṇaiśca maharṣibhiḥ |
bhrājate sma tadā rājannākapṛṣṭhaṃ yathā'maraiḥ