सभा पर्व

अध्याय 26: अर्जुन दिग्विजय का प्रस्ताव रखते हैं

इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि दिग्विजयपर्वणि षड्विंशोऽध्यायः ॥

13 श्लोक · 26 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

अर्जुन दिग्विजय का प्रस्ताव रखते हैं

नारद के वचन याद कर युधिष्ठिर महायज्ञ की इच्छा से लम्बी साँस लेते हैं। अर्जुन उनका मन भाँप लेते हैं। धनुष, अक्षय तूणीर, रथ, ध्वज और सभा, सब दुर्लभ वस्तुएँ मिल चुकी हैं। अब कोष बढ़ाना और सब राजाओं से कर लेना शेष है। वे शुभ तिथि, मुहूर्त और नक्षत्र में कुबेर द्वारा रक्षित उत्तर दिशा जीतने निकलेंगे। युधिष्ठिर स्नेह भरे गम्भीर स्वर में कहते हैं कि ब्राह्मणों से स्वस्तिवाचन कराकर जाओ, शत्रुओं को दुःख और मित्रों को आनन्द देने; विजय निश्चित है। अर्जुन अग्नि के दिए रथ पर बड़ी सेना के साथ निकलते हैं। भीम पूर्व, सहदेव दक्षिण और नकुल पश्चिम की ओर जाते हैं, और युधिष्ठिर मित्रों के बीच खाण्डवप्रस्थ में रहते हैं।

वैशम्पायन उवाच

26.1

ऋषेस्तद्वचनं स्मृत्वा निशश्वास युधिष्ठिरः ।
धर्म धर्मभृतां श्रेष्ठः कर्तुमिच्छन्परन्तपः ।

ṛṣestadvacanaṃ smṛtvā niśaśvāsa yudhiṣṭhiraḥ |
dharma dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ kartumicchanparantapaḥ |

26.2

तस्येङ्गितज्ञो बीभत्सुः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
संविवर्तयिषुः कामं पावकात्पाकशासनिः

tasyeṅgitajño bībhatsuḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
saṃvivartayiṣuḥ kāmaṃ pāvakātpākaśāsaniḥ

26.3

प्राप्तं प्राप्य धनुः श्रेष्ठमक्षय्यौ च महेषुधी ।
रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरमभाषत

prāptaṃ prāpya dhanuḥ śreṣṭhamakṣayyau ca maheṣudhī |
rathaṃ dhvajaṃ sabhāṃ caiva yudhiṣṭhiramabhāṣata

अर्जुन उवाच

26.4

धनुरस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर्यशो बलम् ।
प्राप्तमेतन्मया राजन्दुष्प्रापं यदभीप्सितम्

dhanurastraṃ śarā vīryaṃ pakṣo bhūmiryaśo balam |
prāptametanmayā rājanduṣprāpaṃ yadabhīpsitam

26.5

तस्य कृत्यमहं मन्ये कोशस्य परिवर्धनम् ।
करमाहारयिष्यामि राज्ञः सर्वान्नृपोत्तम

tasya kṛtyamahaṃ manye kośasya parivardhanam |
karamāhārayiṣyāmi rājñaḥ sarvānnṛpottama

26.6

विजयाय प्रयास्यामि दिशं धनदपालिताम् ।
तिथावथ मुहूर्ते च नक्षत्रे चाभिपूजिते

vijayāya prayāsyāmi diśaṃ dhanadapālitām |
tithāvatha muhūrte ca nakṣatre cābhipūjite

वैशम्पायन उवाच

26.7

धनञ्जयवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः
स्निग्धगम्भीरनादिन्यां तं गिरा प्रत्यभाषत

dhanañjayavacaḥ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
snigdhagambhīranādinyāṃ taṃ girā pratyabhāṣata

26.8

स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान्प्रयाहि भरतर्षभ ।
दुर्हृदामप्रहर्षाय सुहृदां नन्दनाय च

svasti vācyārhato viprānprayāhi bharatarṣabha |
durhṛdāmapraharṣāya suhṛdāṃ nandanāya ca

26.9

विजयस्ते ध्रुवं पार्थ प्रियं काममवाप्स्यसि ।
इत्युक्तः प्रययौ पार्थः सैन्येन महता वृतः

vijayaste dhruvaṃ pārtha priyaṃ kāmamavāpsyasi |
ityuktaḥ prayayau pārthaḥ sainyena mahatā vṛtaḥ

26.10

अग्निदत्तेन दिव्येन रथेनाद्भुतकर्मणा ।
तथैव भीमसेनोऽपि यमौ च पुरुषर्षभौ

agnidattena divyena rathenādbhutakarmaṇā |
tathaiva bhīmaseno'pi yamau ca puruṣarṣabhau

26.11

ससैन्याः प्रययुः सर्वे धर्मराजेन पूजिताः ।
दिशं धनपतेरिष्टामजयत्पाकशासनिः

sasainyāḥ prayayuḥ sarve dharmarājena pūjitāḥ |
diśaṃ dhanapateriṣṭāmajayatpākaśāsaniḥ

26.12

भीमसेनस्तथा प्राचीं सहदेवस्तु दक्षिणाम् ।
प्रतीचीं नकुलो राजन्दिशं व्यजयतास्त्रवित्

bhīmasenastathā prācīṃ sahadevastu dakṣiṇām |
pratīcīṃ nakulo rājandiśaṃ vyajayatāstravit

26.13

खाण्डवप्रस्थमध्यस्थो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
आसीत्परमया लक्ष्म्या सुहृद्गणवृतः प्रभुः

khāṇḍavaprasthamadhyastho dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
āsītparamayā lakṣmyā suhṛdgaṇavṛtaḥ prabhuḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)