अध्याय 27: उत्तर में अर्जुन, भगदत्त का समर्पण

दिशामभिजयं ब्रह्मन्विस्तरेणानुकीर्तय ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत्

diśāmabhijayaṃ brahmanvistareṇānukīrtaya |
na hi tṛpyāmi pūrveṣāṃ śṛṇvānaścaritaṃ mahat

धनञ्जयस्य वक्ष्यामि विजयं पूर्वमेव ते ।
यौगपद्येन पार्थैर्हि निर्जितेयं वसुन्धरा

dhanañjayasya vakṣyāmi vijayaṃ pūrvameva te |
yaugapadyena pārthairhi nirjiteyaṃ vasundharā

अवाप्य राजा राज्यार्धं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
महत्त्वे राजशब्दस्य मनश्चक्रे महामनाः

avāpya rājā rājyārdhaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
mahattve rājaśabdasya manaścakre mahāmanāḥ

तदा क्षात्रं विदित्वाऽस्य पृथिवीविजयं प्रति ।
अमर्षात्पार्थिवेन्द्राणां तं समेयाय वारयत्

tadā kṣātraṃ viditvā'sya pṛthivīvijayaṃ prati |
amarṣātpārthivendrāṇāṃ taṃ sameyāya vārayat

तत्समेत्य भुवः क्षात्रं रथनागाश्वपत्तिमत् ।
अभ्ययात्पार्थिवं जिष्णुं मोघं कर्तुं जनाधिप

tatsametya bhuvaḥ kṣātraṃ rathanāgāśvapattimat |
abhyayātpārthivaṃ jiṣṇuṃ moghaṃ kartuṃ janādhipa

तत्पार्थः पार्थिवं क्षात्रं युयुत्सुं परमाहवे ।
प्रत्युद्ययौ महाबाहुस्तरसा पाकशासनिः

tatpārthaḥ pārthivaṃ kṣātraṃ yuyutsuṃ paramāhave |
pratyudyayau mahābāhustarasā pākaśāsaniḥ

तद्भग्रं पार्थिवं क्षात्रं पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
वायुनेव घनानीकं तूलीभूतं ययौ दिशः

tadbhagraṃ pārthivaṃ kṣātraṃ pārthenākliṣṭakarmaṇā |
vāyuneva ghanānīkaṃ tūlībhūtaṃ yayau diśaḥ

तज्जित्वा पार्थिवं क्षात्रं समरे परवीरहा ।
ययौ तदा वशे कर्तुमुदीचीं पाण्डुनन्दनः

tajjitvā pārthivaṃ kṣātraṃ samare paravīrahā |
yayau tadā vaśe kartumudīcīṃ pāṇḍunandanaḥ

पूर्वं कुलिङ्गविषये वशे चक्रे महीपतिम् ।
धनञ्जयो महाबाहुर्नातितीव्रेण कर्मणा

pūrvaṃ kuliṅgaviṣaye vaśe cakre mahīpatim |
dhanañjayo mahābāhurnātitīvreṇa karmaṇā

तेनैव सहितः प्रायाज्जिष्णुः साल्वपुरं प्रति ।
स साल्वपुरमासाद्य साल्वराजं धनञ्जयटः

tenaiva sahitaḥ prāyājjiṣṇuḥ sālvapuraṃ prati |
sa sālvapuramāsādya sālvarājaṃ dhanañjayaṭaḥ

विक्रमेणोग्रधन्वानं वशे चक्रे महामनाः ।
तं पार्थः सहसा जित्वा द्युमत्सेनं महीश्वरम्

vikrameṇogradhanvānaṃ vaśe cakre mahāmanāḥ |
taṃ pārthaḥ sahasā jitvā dyumatsenaṃ mahīśvaram

कृत्वा स सैनिकं प्रायात्कटदेशमरिन्दमः ।
तत्र पार्थो रणे जिष्णुः सुनाभं वसुधाधिपम्

kṛtvā sa sainikaṃ prāyātkaṭadeśamarindamaḥ |
tatra pārtho raṇe jiṣṇuḥ sunābhaṃ vasudhādhipam

विक्रमेण वशे कृत्वा कृतवाननुसैनिकम् ।
एतेन सहितो राजन्सव्यसाची परन्तपः

vikrameṇa vaśe kṛtvā kṛtavānanusainikam |
etena sahito rājansavyasācī parantapaḥ

विजिग्ये शाकलद्वीपे प्रतिविन्ध्यं च पार्थिवम् ।
कलद्वीपवासाश्च सप्तद्वीपेषु ये नृपाः

vijigye śākaladvīpe prativindhyaṃ ca pārthivam |
kaladvīpavāsāśca saptadvīpeṣu ye nṛpāḥ

अर्जुनस्य च सैन्यस्थैर्विग्रहस्तुमुलोऽभवत् ।
तान्सर्वानजयत्पार्तो धर्मराजप्रियेप्सया

arjunasya ca sainyasthairvigrahastumulo'bhavat |
tānsarvānajayatpārto dharmarājapriyepsayā

तैरेव सहितः सर्वैः प्रग्ज्योतिषमुपाद्रवत्

taireva sahitaḥ sarvaiḥ pragjyotiṣamupādravat

तत्र राजा महानासीद्भगदत्तो विशाम्पते ।
तेनासीत्सुमहद्युद्धं पाण्डवस्य महात्मनः

tatra rājā mahānāsīdbhagadatto viśāmpate |
tenāsītsumahadyuddhaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ

स किरातैश्च चीनैश्च वृतः प्राग्ज्योतिषोऽभवत् ।
अन्यैश्च बहुभिर्योधैः सागरानुपवासिभिः

sa kirātaiśca cīnaiśca vṛtaḥ prāgjyotiṣo'bhavat |
anyaiśca bahubhiryodhaiḥ sāgarānupavāsibhiḥ

ततः स दिवसानष्टौ योधयित्वा धनञ्जयम् ।
प्रहसन्नब्रवीद्राजा सङ्ग्रामविगतक्रमम्

tataḥ sa divasānaṣṭau yodhayitvā dhanañjayam |
prahasannabravīdrājā saṅgrāmavigatakramam

उपपन्नं महाबाहो त्वयि कौरवनन्दन ।
पाकशासनदायादे वीर्यमाहवशोभिनि

upapannaṃ mahābāho tvayi kauravanandana |
pākaśāsanadāyāde vīryamāhavaśobhini

अहं सखा महेन्द्रस्य शक्रादनवरो रणे ।
न शक्ष्यामि च ते तात स्थातुं प्रमुखतो युधि

ahaṃ sakhā mahendrasya śakrādanavaro raṇe |
na śakṣyāmi ca te tāta sthātuṃ pramukhato yudhi

त्वमीप्सितं पाण्डवेयं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
यद्वक्ष्यसि महाबाहो तत्करिष्यामि पुत्रक

tvamīpsitaṃ pāṇḍaveyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te |
yadvakṣyasi mahābāho tatkariṣyāmi putraka

कुरूणामृषभो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च यज्वा विपुलदक्षिणः

kurūṇāmṛṣabho rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
dharmajñaḥ satyasandhaśca yajvā vipuladakṣiṇaḥ

तस्य पार्थिवतामीप्से करस्तस्मै प्रदीयताम् ।
भवान्पितृसखश्चैव प्रीयमाणो मयापि च ।
ततो नाज्ञापयामि त्वां प्रीतिपूर्वं प्रदीयताम्

tasya pārthivatāmīpse karastasmai pradīyatām |
bhavānpitṛsakhaścaiva prīyamāṇo mayāpi ca |
tato nājñāpayāmi tvāṃ prītipūrvaṃ pradīyatām

कुन्तीमातर्यथा मे त्वं तथा राजा युधिष्ठिरः ।
सर्वमेतत्करिष्यामि किं चान्यत्करवाणि ते

kuntīmātaryathā me tvaṃ tathā rājā yudhiṣṭhiraḥ |
sarvametatkariṣyāmi kiṃ cānyatkaravāṇi te