अध्याय 19: चण्डकौशिक की भविष्यवाणी और जरासन्ध का उदय

कस्यचित्त्वथ कालस्य पुनरेव महातपाः ।
मगधेषुपजक्राम भगवांश्चण्डकौशिकः

kasyacittvatha kālasya punareva mahātapāḥ |
magadheṣupajakrāma bhagavāṃścaṇḍakauśikaḥ

तस्याऽऽगमनसंहृष्टः सामात्यः सपुरः सरः ।
सभार्यः सह पुत्रेण निर्जगाम बृहद्रथः

tasyā''gamanasaṃhṛṣṭaḥ sāmātyaḥ sapuraḥ saraḥ |
sabhāryaḥ saha putreṇa nirjagāma bṛhadrathaḥ

पाद्यार्घ्याचमनीयैस्तमर्चयामास भारत ।
स नृपो राज्यसहितं पुत्रं तस्मै न्यवेदयत्

pādyārghyācamanīyaistamarcayāmāsa bhārata |
sa nṛpo rājyasahitaṃ putraṃ tasmai nyavedayat

प्रतिगृह्य च तां पूजां पार्थिवाद्भगवानृषिः ।
उवाच मागधं राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मना

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ pārthivādbhagavānṛṣiḥ |
uvāca māgadhaṃ rājanprahṛṣṭenāntarātmanā

सर्वमेतन्मया ज्ञातं राजन्दिव्येन चक्षुषा ।
पुत्रस्तु शृणु राजेन्द्र यादृशोऽयं भविष्यति

sarvametanmayā jñātaṃ rājandivyena cakṣuṣā |
putrastu śṛṇu rājendra yādṛśo'yaṃ bhaviṣyati

अस्य रूपं च सत्वं च बलमूर्जितमेव च ।
एष श्रिया समुदितः पुत्रस्तव न संशयः

asya rūpaṃ ca satvaṃ ca balamūrjitameva ca |
eṣa śriyā samuditaḥ putrastava na saṃśayaḥ

प्रापयिष्यति तत्सर्वं विक्रमेण समन्वितः ।
अस्य वीर्यवतो वीर्यं नानुयास्यन्ति पार्थिवाः

prāpayiṣyati tatsarvaṃ vikrameṇa samanvitaḥ |
asya vīryavato vīryaṃ nānuyāsyanti pārthivāḥ

पततो वैनतेयस्य गतिमन्ये यथा खगाः ।
विनाशमुपयास्यन्ति ये चास्य परिपन्थिनः

patato vainateyasya gatimanye yathā khagāḥ |
vināśamupayāsyanti ye cāsya paripanthinaḥ

देवैरपि विसृष्टानि शस्त्राण्यस्य महीपते ।
न रुजं जनयिष्यन्ति गिरेरिव नदीरयाः

devairapi visṛṣṭāni śastrāṇyasya mahīpate |
na rujaṃ janayiṣyanti gireriva nadīrayāḥ

सर्वमूर्धाभिषिक्तानामेव मूर्ध्नि ज्वलिष्यति ।
प्रभाहरोऽयं सर्वेषां ज्योतिषामिव भास्करः

sarvamūrdhābhiṣiktānāmeva mūrdhni jvaliṣyati |
prabhāharo'yaṃ sarveṣāṃ jyotiṣāmiva bhāskaraḥ

एनमासाद्य राजानः समृद्धबलवाहनाः ।
विनाशमुपयास्यन्ति शलभा इव पावकम्

enamāsādya rājānaḥ samṛddhabalavāhanāḥ |
vināśamupayāsyanti śalabhā iva pāvakam

एष श्रियः समुदिताः सर्वराज्ञां ग्रहीष्यति ।
वर्षास्विवोदीर्णजला नदीर्नदनदीपतिः

eṣa śriyaḥ samuditāḥ sarvarājñāṃ grahīṣyati |
varṣāsvivodīrṇajalā nadīrnadanadīpatiḥ

एष धारयित सम्यक्चातुर्वर्ण्यं महाबलः ।
शुभां शुभवतीं स्फीतां सर्वसस्यधरां धराम्

eṣa dhārayita samyakcāturvarṇyaṃ mahābalaḥ |
śubhāṃ śubhavatīṃ sphītāṃ sarvasasyadharāṃ dharām

अस्याज्ञावशगाः सर्वे भविष्यन्ति नराधिपाः ।
सर्वभूतात्मभूतस्य वायोरिव शरीरिणः

asyājñāvaśagāḥ sarve bhaviṣyanti narādhipāḥ |
sarvabhūtātmabhūtasya vāyoriva śarīriṇaḥ

एष रुद्रं महादेवं त्रिपुरान्तकरं हरम् ।
सर्वलोकेष्वतिबलः साक्षाद्द्रक्ष्यति मागधः

eṣa rudraṃ mahādevaṃ tripurāntakaraṃ haram |
sarvalokeṣvatibalaḥ sākṣāddrakṣyati māgadhaḥ

एवं ब्रुवन्नेव मुनिः स्वकार्यमिव चिन्तयन् ।
विसर्जयामास नृपं बृहद्रथमथारिहन्

evaṃ bruvanneva muniḥ svakāryamiva cintayan |
visarjayāmāsa nṛpaṃ bṛhadrathamathārihan

प्रविश्य नगरीं चापि ज्ञातिसम्बन्धिभिर्वृतः ।
अभिषिच्य जरासन्धं मगधाधिपतिस्तदा

praviśya nagarīṃ cāpi jñātisambandhibhirvṛtaḥ |
abhiṣicya jarāsandhaṃ magadhādhipatistadā

बृहद्रथो नरपतिः परां निर्वृतिमाययौ ।
अभिषिक्ते जरासन्धे तदा राजा बृहद्रथः ।
पत्नीद्वयेनानुगतस्तपोवनचरोऽभवत्

bṛhadratho narapatiḥ parāṃ nirvṛtimāyayau |
abhiṣikte jarāsandhe tadā rājā bṛhadrathaḥ |
patnīdvayenānugatastapovanacaro'bhavat

ततो वनस्थे पितरि मातृभ्यां सह भारत ।
जरासन्धः स्ववीर्येण पार्थिवानकरोद्वशे

tato vanasthe pitari mātṛbhyāṃ saha bhārata |
jarāsandhaḥ svavīryeṇa pārthivānakarodvaśe

अथ दीर्घस्य कालस्य तपोवनचरो नृपः ।
सभार्यः स्वर्गमगमत्तपस्तप्त्वा बृहद्रथः

atha dīrghasya kālasya tapovanacaro nṛpaḥ |
sabhāryaḥ svargamagamattapastaptvā bṛhadrathaḥ

जरासन्धोऽपि नृपतिर्यथोक्तं कौशिकेन तत् ।
वरप्रदानमखिलं प्राप्य राज्यमपालयत्

jarāsandho'pi nṛpatiryathoktaṃ kauśikena tat |
varapradānamakhilaṃ prāpya rājyamapālayat

हते चैव मया कंसे सहंसडिभिके तदा ।
जरासन्धस्य दुहिता रोदते पार्श्वतः पितुः ।
जातो वै वैरनिर्बन्धो मयासीत्तत्र भारत

hate caiva mayā kaṃse sahaṃsaḍibhike tadā |
jarāsandhasya duhitā rodate pārśvataḥ pituḥ |
jāto vai vairanirbandho mayāsīttatra bhārata

भ्रामयित्वा शतगुणमेकोनं येन भारत ।
गदा क्षिप्ता बलवता मागधेन गिरिव्रजात्

bhrāmayitvā śataguṇamekonaṃ yena bhārata |
gadā kṣiptā balavatā māgadhena girivrajāt

तिष्ठतो मथुरायां वै कुत्स्नस्याद्भुतकर्मणः ।
एकोनयोजनशते सा पपात गदा शुभा

tiṣṭhato mathurāyāṃ vai kutsnasyādbhutakarmaṇaḥ |
ekonayojanaśate sā papāta gadā śubhā

दृष्ट्वा पौरैस्तदा सम्यग्गदा चैव निवेदिता ।
गदावसानं तत्ख्यातं मथुरायाः समीपतः

dṛṣṭvā pauraistadā samyaggadā caiva niveditā |
gadāvasānaṃ tatkhyātaṃ mathurāyāḥ samīpataḥ

तस्यास्तां हंसडिभिकावशस्त्रनिधनावुभौ ।
मन्त्रे मतिमतां श्रेष्ठौ नीतिशास्त्रे विशारदौ

tasyāstāṃ haṃsaḍibhikāvaśastranidhanāvubhau |
mantre matimatāṃ śreṣṭhau nītiśāstre viśāradau

यौ तौ मया ते कथितौ पूर्वमेव महाबलौ ।
त्रयस्त्रयाणां लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः

yau tau mayā te kathitau pūrvameva mahābalau |
trayastrayāṇāṃ lokānāṃ paryāptā iti me matiḥ

एवमेष तदा वीर बलिभिः कुकुरान्धकैः ।
वृष्णिभिश्च महाराज नीतिहेतोरुपेक्षितः

evameṣa tadā vīra balibhiḥ kukurāndhakaiḥ |
vṛṣṇibhiśca mahārāja nītihetorupekṣitaḥ