अध्याय 1: मय अर्जुन को प्रत्युपकार देना चाहता है

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव (व्यासं)ततो जयमुदीरयेत्

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |
devīṃ sarasvatīṃ caiva (vyāsaṃ)tato jayamudīrayet

अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो मोचयित्वा मयं तदा ।
किं चकार महातेजास्तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम

arjuno jayatāṃ śreṣṭho mocayitvā mayaṃ tadā |
kiṃ cakāra mahātejāstanme brūhi dvijottama

शृणु राजन्नवहितश्चरितं पूर्वकस्य ते ।
मोक्षयित्वा मयं तत्र पार्थः शस्त्रभृतां वरः

śṛṇu rājannavahitaścaritaṃ pūrvakasya te |
mokṣayitvā mayaṃ tatra pārthaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ

गाण्डिवं कार्मुकश्रेष्ठं तूणी चाक्षयसायकौ ।
दिव्यान्यस्त्राणि राजेन्द्र दुर्लभानि नृपैर्भुवि

gāṇḍivaṃ kārmukaśreṣṭhaṃ tūṇī cākṣayasāyakau |
divyānyastrāṇi rājendra durlabhāni nṛpairbhuvi

रथध्वजपताकाश्च श्वेताश्वांश्च स वीर्यवान् ।
एतानि पावकात्प्राप्य मुदा परमया युतः ।
तस्थौ पार्थो महावीर्यस्तदा सह मयेन सः

rathadhvajapatākāśca śvetāśvāṃśca sa vīryavān |
etāni pāvakātprāpya mudā paramayā yutaḥ |
tasthau pārtho mahāvīryastadā saha mayena saḥ

ततोऽब्रवीन्मयः पार्थं वासुदेवस्य सन्निधौ ।
पाण्डवेन परित्रातस्तत्कृतं प्रत्यनुस्मरन्

tato'bravīnmayaḥ pārthaṃ vāsudevasya sannidhau |
pāṇḍavena paritrātastatkṛtaṃ pratyanusmaran

प्राञ्जलिः श्लक्ष्णया वाचा पूजयित्वा पुनः पुनः ।
अस्माच्च कृष्णात्सङ्क्रुद्धात्पावकाच्च दिधक्षतः

prāñjaliḥ ślakṣṇayā vācā pūjayitvā punaḥ punaḥ |
asmācca kṛṣṇātsaṅkruddhātpāvakācca didhakṣataḥ

त्वया त्रातोऽस्मि कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते ।
अहं हि विश्वकर्मा वै असुराणां परन्तप

tvayā trāto'smi kaunteya brūhi kiṃ karavāṇi te |
ahaṃ hi viśvakarmā vai asurāṇāṃ parantapa

तस्मात्ते विस्मयं किञ्चित्कुर्यामन्यैः सुदुष्करम्

tasmātte vismayaṃ kiñcitkuryāmanyaiḥ suduṣkaram

एवमुक्तो महावीर्यः पार्थो मायाविदं मयम् ।
ध्यात्वा मुहूर्तं कौन्तेयः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

evamukto mahāvīryaḥ pārtho māyāvidaṃ mayam |
dhyātvā muhūrtaṃ kaunteyaḥ prahasanvākyamabravīt

कृतमेव त्वया सर्वं स्वस्ति गच्छ महाऽसुर ।
प्रीतिमान्भव मे नित्यं प्रीतिमन्तो वयं च ते

kṛtameva tvayā sarvaṃ svasti gaccha mahā'sura |
prītimānbhava me nityaṃ prītimanto vayaṃ ca te

प्रोपकारादर्थं हि नादास्यामीति मे व्रतम् ।
युक्तमेतत्त्वयि विभो यदात्थ पुरुषर्षभ

propakārādarthaṃ hi nādāsyāmīti me vratam |
yuktametattvayi vibho yadāttha puruṣarṣabha

प्रीतिपूर्वमहं किञ्चित्कर्तुमिच्छामि तेऽर्जुन ।
अहं हि विश्वकर्मा वै दानवानां महाकविः

prītipūrvamahaṃ kiñcitkartumicchāmi te'rjuna |
ahaṃ hi viśvakarmā vai dānavānāṃ mahākaviḥ

सोऽहं वै त्वत्कृते किञ्चित्कर्तुमिच्छामि पाण्डव ।
दानवानां पुरा पार्थ प्रासादा हि मया कृताः

so'haṃ vai tvatkṛte kiñcitkartumicchāmi pāṇḍava |
dānavānāṃ purā pārtha prāsādā hi mayā kṛtāḥ

रम्याणि सुखगर्भाणि भोगाढ्यानि सहस्रशः ।
उद्यानानि च रम्याणि सरांसि विविधानि च

ramyāṇi sukhagarbhāṇi bhogāḍhyāni sahasraśaḥ |
udyānāni ca ramyāṇi sarāṃsi vividhāni ca

विचित्राणि च वस्त्राणि कामगानि रथानि च ।
नगराणि विशालानि साट्टप्राकारवन्ति च

vicitrāṇi ca vastrāṇi kāmagāni rathāni ca |
nagarāṇi viśālāni sāṭṭaprākāravanti ca

वाहनानि च मुख्यानि विचित्राणि सहस्रशः ।
बिलानि रमणीयानि सुखयुक्तानि वै भृशम् ।
एते कृता मया तस्मादिच्छामि फल्गुन

vāhanāni ca mukhyāni vicitrāṇi sahasraśaḥ |
bilāni ramaṇīyāni sukhayuktāni vai bhṛśam |
ete kṛtā mayā tasmādicchāmi phalguna

प्राणकृच्छ्राद्विनिर्मुक्तमात्मानं मन्यसे मया ।
एवं गते न शक्ष्यामि किञ्चित्कारयितुं त्वया

prāṇakṛcchrādvinirmuktamātmānaṃ manyase mayā |
evaṃ gate na śakṣyāmi kiñcitkārayituṃ tvayā

न चापि तव सङ्कल्पं मोघमिच्छामि दानव ।
कृष्णस्य क्रियतां किञ्चित्तथा प्रतिकृतं मयि

na cāpi tava saṅkalpaṃ moghamicchāmi dānava |
kṛṣṇasya kriyatāṃ kiñcittathā pratikṛtaṃ mayi

चोदितो वासुदेवस्तु मयं प्रति नरर्षभ ।
मुहूर्तमिव सन्दध्यौ किमयं चोद्यतामिति

codito vāsudevastu mayaṃ prati nararṣabha |
muhūrtamiva sandadhyau kimayaṃ codyatāmiti

ततो विचिन्त्य मनसा लोकनाथः प्रजापितः ।
चोदयामास तं कृष्णः सभा वै क्रियतामिति

tato vicintya manasā lokanāthaḥ prajāpitaḥ |
codayāmāsa taṃ kṛṣṇaḥ sabhā vai kriyatāmiti

यदि त्वं कर्तुकामोऽसि प्रियं शिल्पवतां वर ।
धर्मराजस्य दयितां यादृशीमिह मन्यसे

yadi tvaṃ kartukāmo'si priyaṃ śilpavatāṃ vara |
dharmarājasya dayitāṃ yādṛśīmiha manyase

यां क्रियां नानुकुर्युस्ते मानवाः प्रेक्ष्य विष्ठिताः ।
मनुष्यलोके सकले तादृशीं कुरु वै सभाम्

yāṃ kriyāṃ nānukuryuste mānavāḥ prekṣya viṣṭhitāḥ |
manuṣyaloke sakale tādṛśīṃ kuru vai sabhām

यत्र द्विव्यानभिप्रायान्पश्येम विहितांस्त्वया ।
आसुरान्मानुपांश्चैव तादृशीं कुरु वै सभाम्

yatra dvivyānabhiprāyānpaśyema vihitāṃstvayā |
āsurānmānupāṃścaiva tādṛśīṃ kuru vai sabhām

प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं सम्प्रहृष्टो मयस्तदा ।
विमानप्रतिमां चक्रे पाण्डवस्य शुभां सभाम्

pratigṛhya tu tadvākyaṃ samprahṛṣṭo mayastadā |
vimānapratimāṃ cakre pāṇḍavasya śubhāṃ sabhām

ततः कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
सर्वमेतत्समावेद्य दर्शयामासतुर्मयम्

tataḥ kṛṣṇaśca pārthaśca dharmarāje yudhiṣṭhire |
sarvametatsamāvedya darśayāmāsaturmayam

तस्मै युधिष्ठिरः पूजां यथार्हमकरोत्तदा ।
स तु तां प्रतिजग्राह मयः सत्कृत्य भारत

tasmai yudhiṣṭhiraḥ pūjāṃ yathārhamakarottadā |
sa tu tāṃ pratijagrāha mayaḥ satkṛtya bhārata

स पूर्वदेवचरितं तदा तत्र विशाम्पते ।
कथयामास दैतेयः पाण्डुपुत्रेषु भारत

sa pūrvadevacaritaṃ tadā tatra viśāmpate |
kathayāmāsa daiteyaḥ pāṇḍuputreṣu bhārata

स कालं कञ्चिदाश्वस्य विश्वकर्मा विचिन्त्य तु ।
सभां प्रचकमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम्

sa kālaṃ kañcidāśvasya viśvakarmā vicintya tu |
sabhāṃ pracakame kartuṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām

अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः ।
पुण्येऽहनि महातेजाः कृतकौतुकमङ्गलः

abhiprāyeṇa pārthānāṃ kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ |
puṇye'hani mahātejāḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ

तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः ।
धनं बहुविधं दत्त्वा तेभ्य एव च वीर्यवान्
सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपां मनोरमाम् ।
दशकिष्कुसहस्रां तां मापयामास सर्वतः

tarpayitvā dvijaśreṣṭhānpāyasena sahasraśaḥ |
dhanaṃ bahuvidhaṃ dattvā tebhya eva ca vīryavān
sarvartuguṇasampannāṃ divyarūpāṃ manoramām |
daśakiṣkusahasrāṃ tāṃ māpayāmāsa sarvataḥ