नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव (व्यासं)ततो जयमुदीरयेत्
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |
devīṃ sarasvatīṃ caiva (vyāsaṃ)tato jayamudīrayet
इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि मन्त्रपर्वणि प्रथमोऽध्यायः ॥
31 verses · 1 of 103
Janamejaya asks what Arjuna did after saving Maya, and Vaishampayana tells him. Arjuna had received the Gandiva, two inexhaustible quivers, a chariot and white horses from Agni at Khandava. Maya, rescued from the fire and from Shri Krishna's wrath, now stands before him with folded hands. He calls himself the Vishvakarma of the asuras, builder of countless palaces, gardens and cities, and begs to do something in return. Arjuna will take nothing for saving a life, but asks him to serve Shri Krishna instead. Shri Krishna reflects a moment and asks for a sabha for Yudhishthira, one no man could copy. Maya agrees joyfully, feeds the brahmanas and measures out a hall of ten thousand kishkus.
श्रीवेदव्यासाय नमः
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव (व्यासं)ततो जयमुदीरयेत्
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |
devīṃ sarasvatīṃ caiva (vyāsaṃ)tato jayamudīrayet
जनमेजय उवाच
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो मोचयित्वा मयं तदा ।
किं चकार महातेजास्तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम
arjuno jayatāṃ śreṣṭho mocayitvā mayaṃ tadā |
kiṃ cakāra mahātejāstanme brūhi dvijottama
वैशम्पायन उवाच
शृणु राजन्नवहितश्चरितं पूर्वकस्य ते ।
मोक्षयित्वा मयं तत्र पार्थः शस्त्रभृतां वरः
śṛṇu rājannavahitaścaritaṃ pūrvakasya te |
mokṣayitvā mayaṃ tatra pārthaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ
गाण्डिवं कार्मुकश्रेष्ठं तूणी चाक्षयसायकौ ।
दिव्यान्यस्त्राणि राजेन्द्र दुर्लभानि नृपैर्भुवि
gāṇḍivaṃ kārmukaśreṣṭhaṃ tūṇī cākṣayasāyakau |
divyānyastrāṇi rājendra durlabhāni nṛpairbhuvi
रथध्वजपताकाश्च श्वेताश्वांश्च स वीर्यवान् ।
एतानि पावकात्प्राप्य मुदा परमया युतः ।
तस्थौ पार्थो महावीर्यस्तदा सह मयेन सः
rathadhvajapatākāśca śvetāśvāṃśca sa vīryavān |
etāni pāvakātprāpya mudā paramayā yutaḥ |
tasthau pārtho mahāvīryastadā saha mayena saḥ
ततोऽब्रवीन्मयः पार्थं वासुदेवस्य सन्निधौ ।
पाण्डवेन परित्रातस्तत्कृतं प्रत्यनुस्मरन्
tato'bravīnmayaḥ pārthaṃ vāsudevasya sannidhau |
pāṇḍavena paritrātastatkṛtaṃ pratyanusmaran
मय उवाच
प्राञ्जलिः श्लक्ष्णया वाचा पूजयित्वा पुनः पुनः ।
अस्माच्च कृष्णात्सङ्क्रुद्धात्पावकाच्च दिधक्षतः
prāñjaliḥ ślakṣṇayā vācā pūjayitvā punaḥ punaḥ |
asmācca kṛṣṇātsaṅkruddhātpāvakācca didhakṣataḥ
त्वया त्रातोऽस्मि कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते ।
अहं हि विश्वकर्मा वै असुराणां परन्तप
tvayā trāto'smi kaunteya brūhi kiṃ karavāṇi te |
ahaṃ hi viśvakarmā vai asurāṇāṃ parantapa
तस्मात्ते विस्मयं किञ्चित्कुर्यामन्यैः सुदुष्करम्
tasmātte vismayaṃ kiñcitkuryāmanyaiḥ suduṣkaram
वैशम्पायन उवाच
एवमुक्तो महावीर्यः पार्थो मायाविदं मयम् ।
ध्यात्वा मुहूर्तं कौन्तेयः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्
evamukto mahāvīryaḥ pārtho māyāvidaṃ mayam |
dhyātvā muhūrtaṃ kaunteyaḥ prahasanvākyamabravīt
कृतमेव त्वया सर्वं स्वस्ति गच्छ महाऽसुर ।
प्रीतिमान्भव मे नित्यं प्रीतिमन्तो वयं च ते
kṛtameva tvayā sarvaṃ svasti gaccha mahā'sura |
prītimānbhava me nityaṃ prītimanto vayaṃ ca te
मय उवाच
प्रोपकारादर्थं हि नादास्यामीति मे व्रतम् ।
युक्तमेतत्त्वयि विभो यदात्थ पुरुषर्षभ
propakārādarthaṃ hi nādāsyāmīti me vratam |
yuktametattvayi vibho yadāttha puruṣarṣabha
प्रीतिपूर्वमहं किञ्चित्कर्तुमिच्छामि तेऽर्जुन ।
अहं हि विश्वकर्मा वै दानवानां महाकविः
prītipūrvamahaṃ kiñcitkartumicchāmi te'rjuna |
ahaṃ hi viśvakarmā vai dānavānāṃ mahākaviḥ
सोऽहं वै त्वत्कृते किञ्चित्कर्तुमिच्छामि पाण्डव ।
दानवानां पुरा पार्थ प्रासादा हि मया कृताः
so'haṃ vai tvatkṛte kiñcitkartumicchāmi pāṇḍava |
dānavānāṃ purā pārtha prāsādā hi mayā kṛtāḥ
रम्याणि सुखगर्भाणि भोगाढ्यानि सहस्रशः ।
उद्यानानि च रम्याणि सरांसि विविधानि च
ramyāṇi sukhagarbhāṇi bhogāḍhyāni sahasraśaḥ |
udyānāni ca ramyāṇi sarāṃsi vividhāni ca
विचित्राणि च वस्त्राणि कामगानि रथानि च ।
नगराणि विशालानि साट्टप्राकारवन्ति च
vicitrāṇi ca vastrāṇi kāmagāni rathāni ca |
nagarāṇi viśālāni sāṭṭaprākāravanti ca
वाहनानि च मुख्यानि विचित्राणि सहस्रशः ।
बिलानि रमणीयानि सुखयुक्तानि वै भृशम् ।
एते कृता मया तस्मादिच्छामि फल्गुन
vāhanāni ca mukhyāni vicitrāṇi sahasraśaḥ |
bilāni ramaṇīyāni sukhayuktāni vai bhṛśam |
ete kṛtā mayā tasmādicchāmi phalguna
अर्जुन उवाच
प्राणकृच्छ्राद्विनिर्मुक्तमात्मानं मन्यसे मया ।
एवं गते न शक्ष्यामि किञ्चित्कारयितुं त्वया
prāṇakṛcchrādvinirmuktamātmānaṃ manyase mayā |
evaṃ gate na śakṣyāmi kiñcitkārayituṃ tvayā
न चापि तव सङ्कल्पं मोघमिच्छामि दानव ।
कृष्णस्य क्रियतां किञ्चित्तथा प्रतिकृतं मयि
na cāpi tava saṅkalpaṃ moghamicchāmi dānava |
kṛṣṇasya kriyatāṃ kiñcittathā pratikṛtaṃ mayi
वैशम्पायन उवाच
चोदितो वासुदेवस्तु मयं प्रति नरर्षभ ।
मुहूर्तमिव सन्दध्यौ किमयं चोद्यतामिति
codito vāsudevastu mayaṃ prati nararṣabha |
muhūrtamiva sandadhyau kimayaṃ codyatāmiti
ततो विचिन्त्य मनसा लोकनाथः प्रजापितः ।
चोदयामास तं कृष्णः सभा वै क्रियतामिति
tato vicintya manasā lokanāthaḥ prajāpitaḥ |
codayāmāsa taṃ kṛṣṇaḥ sabhā vai kriyatāmiti
यदि त्वं कर्तुकामोऽसि प्रियं शिल्पवतां वर ।
धर्मराजस्य दयितां यादृशीमिह मन्यसे
yadi tvaṃ kartukāmo'si priyaṃ śilpavatāṃ vara |
dharmarājasya dayitāṃ yādṛśīmiha manyase
यां क्रियां नानुकुर्युस्ते मानवाः प्रेक्ष्य विष्ठिताः ।
मनुष्यलोके सकले तादृशीं कुरु वै सभाम्
yāṃ kriyāṃ nānukuryuste mānavāḥ prekṣya viṣṭhitāḥ |
manuṣyaloke sakale tādṛśīṃ kuru vai sabhām
यत्र द्विव्यानभिप्रायान्पश्येम विहितांस्त्वया ।
आसुरान्मानुपांश्चैव तादृशीं कुरु वै सभाम्
yatra dvivyānabhiprāyānpaśyema vihitāṃstvayā |
āsurānmānupāṃścaiva tādṛśīṃ kuru vai sabhām
प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं सम्प्रहृष्टो मयस्तदा ।
विमानप्रतिमां चक्रे पाण्डवस्य शुभां सभाम्
pratigṛhya tu tadvākyaṃ samprahṛṣṭo mayastadā |
vimānapratimāṃ cakre pāṇḍavasya śubhāṃ sabhām
ततः कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
सर्वमेतत्समावेद्य दर्शयामासतुर्मयम्
tataḥ kṛṣṇaśca pārthaśca dharmarāje yudhiṣṭhire |
sarvametatsamāvedya darśayāmāsaturmayam
तस्मै युधिष्ठिरः पूजां यथार्हमकरोत्तदा ।
स तु तां प्रतिजग्राह मयः सत्कृत्य भारत
tasmai yudhiṣṭhiraḥ pūjāṃ yathārhamakarottadā |
sa tu tāṃ pratijagrāha mayaḥ satkṛtya bhārata
स पूर्वदेवचरितं तदा तत्र विशाम्पते ।
कथयामास दैतेयः पाण्डुपुत्रेषु भारत
sa pūrvadevacaritaṃ tadā tatra viśāmpate |
kathayāmāsa daiteyaḥ pāṇḍuputreṣu bhārata
स कालं कञ्चिदाश्वस्य विश्वकर्मा विचिन्त्य तु ।
सभां प्रचकमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम्
sa kālaṃ kañcidāśvasya viśvakarmā vicintya tu |
sabhāṃ pracakame kartuṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām
अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः ।
पुण्येऽहनि महातेजाः कृतकौतुकमङ्गलः
abhiprāyeṇa pārthānāṃ kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ |
puṇye'hani mahātejāḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः ।
धनं बहुविधं दत्त्वा तेभ्य एव च वीर्यवान्
सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपां मनोरमाम् ।
दशकिष्कुसहस्रां तां मापयामास सर्वतः
tarpayitvā dvijaśreṣṭhānpāyasena sahasraśaḥ |
dhanaṃ bahuvidhaṃ dattvā tebhya eva ca vīryavān
sarvartuguṇasampannāṃ divyarūpāṃ manoramām |
daśakiṣkusahasrāṃ tāṃ māpayāmāsa sarvataḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)