अध्याय 1: छत्तीसवें वर्ष के अशुभ उत्पात

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
(वैशम्पायन उवाच)
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
षट्त्रिंशे त्वथ् संप्राप्ते वर्षे कौरवन्दनः ।
ददर्श विपरीतानि निमित्तानि युधिष्टिरः

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |
(vaiśampāyana uvāca)
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
ṣaṭtriṃśe tvath saṃprāpte varṣe kauravandanaḥ |
dadarśa viparītāni nimittāni yudhiṣṭiraḥ

ववुर्वाताश्च निर्घाता रूक्षाः शर्करवर्षिणः ।
अपसव्यानि शकुना मण्डलानि प्रचक्रिरे

vavurvātāśca nirghātā rūkṣāḥ śarkaravarṣiṇaḥ |
apasavyāni śakunā maṇḍalāni pracakrire

प्रत्यगूहुर्महानद्यो दिशो नीहारसंवृताः ।
उल्काश्चाङ्गारवर्षिण्यः प्रापतन्गगनाद्भुवि

pratyagūhurmahānadyo diśo nīhārasaṃvṛtāḥ |
ulkāścāṅgāravarṣiṇyaḥ prāpatangaganādbhuvi

आदित्यो रजसा राजन्समवच्छन्नगनाद्भुवि ॥
विरश्मिरुदये नित्यं कबन्धैः समलङ्कृतः

ādityo rajasā rājansamavacchannaganādbhuvi ||
viraśmirudaye nityaṃ kabandhaiḥ samalaṅkṛtaḥ

परिवेषाश्च दृश्यन्ते दारुणाश्च द्रसूर्ययोः ।
त्रिवर्णाः श्यामरुक्षान्तास्तथा भस्मारुणप्रभाः

pariveṣāśca dṛśyante dāruṇāśca drasūryayoḥ |
trivarṇāḥ śyāmarukṣāntāstathā bhasmāruṇaprabhāḥ

एते चान्ये च बहव उत्पाता भयसंसिनः ।
दृश्यन्ते जगतो नाथ दिवमारोढुमिच्छति

ete cānye ca bahava utpātā bhayasaṃsinaḥ |
dṛśyante jagato nātha divamāroḍhumicchati

यस्य प्रसादाद्धर्मोऽयं कृते यद्वत्कलावपि ।
पाण्डवाश्च महाभाग युक्तास्तु यशसाऽनघ

yasya prasādāddharmo'yaṃ kṛte yadvatkalāvapi |
pāṇḍavāśca mahābhāga yuktāstu yaśasā'nagha

कस्य चित्त्वथ कालस्य कुरुराजो विशङ्कितः ।
शुश्राव वृष्णिचक्रस्य मुसलोत्सादनं कृतम्

kasya cittvatha kālasya kururājo viśaṅkitaḥ |
śuśrāva vṛṣṇicakrasya musalotsādanaṃ kṛtam

विमुक्तं वासुदेवं च श्रुत्वा रामं च पाण्डवः ।
समानीयाब्रवीद्भ्रातृन्कि करिष्याम इत्युत

vimuktaṃ vāsudevaṃ ca śrutvā rāmaṃ ca pāṇḍavaḥ |
samānīyābravīdbhrātṛnki kariṣyāma ityuta

परस्परं समासाद्य ब्रह्मदण्डबलात्कृतान् ।
वृष्णिन्विनष्टास्ते श्रुत्वा व्यथिताः पाण्डवा भृशम्

parasparaṃ samāsādya brahmadaṇḍabalātkṛtān |
vṛṣṇinvinaṣṭāste śrutvā vyathitāḥ pāṇḍavā bhṛśam

निधनं वासुदेवस्य समुद्रस्येव शोषणम् ।
वीरा न श्रद्दधुस्तस्य विनाशं शार्ङ्गधन्वनः

nidhanaṃ vāsudevasya samudrasyeva śoṣaṇam |
vīrā na śraddadhustasya vināśaṃ śārṅgadhanvanaḥ

मौसलं ते समाश्रित्य दुःखशोकसमन्विताः ।
विष्ण्णा हतसंकल्पाःकि पाण्डवाः समुपाविशन्

mausalaṃ te samāśritya duḥkhaśokasamanvitāḥ |
viṣṇṇā hatasaṃkalpāḥki pāṇḍavāḥ samupāviśan