अध्याय 2: साम्ब के बहाने ऋषियों का वृष्णियों को शाप

कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह ।
पश्यतो वासुदेवस्य भोजश्चैवक महारथाः

kathaṃ vinaṣṭā bhagavannandhakā vṛṣṇibhiḥ saha |
paśyato vāsudevasya bhojaścaivaka mahārathāḥ

षट्त्रिंशेऽथ ततो वर्षे वृष्णीनामनयो महान् ।
अन्योन्यं मुसलैस्ते तु निजघ्नुः कालचोदिताः

ṣaṭtriṃśe'tha tato varṣe vṛṣṇīnāmanayo mahān |
anyonyaṃ musalaiste tu nijaghnuḥ kālacoditāḥ

केनानुशप्तास्ते वीराः क्षयं वृष्ण्यन्धका गताः ।
भोजाश्च द्विजवर्य त्वं विस्तरेण वदस्व मे

kenānuśaptāste vīrāḥ kṣayaṃ vṛṣṇyandhakā gatāḥ |
bhojāśca dvijavarya tvaṃ vistareṇa vadasva me

विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च तपोधनम् ।
सारणप्रमुखा वीरा ददृशुर्द्वारकां गतान्

viśvāmitraṃ ca kaṇvaṃ ca nāradaṃ ca tapodhanam |
sāraṇapramukhā vīrā dadṛśurdvārakāṃ gatān

ते वै सांबं पुरस्कृत्य भूषयित्वा स्त्रियं यथा ।
अब्रुवन्नुपसङ्गम्य् दैवदण्डिनिपीडिताः

te vai sāṃbaṃ puraskṛtya bhūṣayitvā striyaṃ yathā |
abruvannupasaṅgamy daivadaṇḍinipīḍitāḥ

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः ।
ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति

iyaṃ strī putrakāmasya babhroramitatejasaḥ |
ṛṣayaḥ sādhu jānīta kimiyaṃ janayiṣyati

इत्युक्तास्ते तदा राजन्विप्रलम्भप्रधर्षिताः ।
प्रत्यबुवंस्तान्मुनयो यत्तच्छृणु नराधिप

ityuktāste tadā rājanvipralambhapradharṣitāḥ |
pratyabuvaṃstānmunayo yattacchṛṇu narādhipa

वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुसलं घोरमायसम् ।
वासुदेवस्य दायादः सांबोऽयं जनयिष्यति

vṛṣṇyandhakavināśāya musalaṃ ghoramāyasam |
vāsudevasya dāyādaḥ sāṃbo'yaṃ janayiṣyati

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः ।
उच्छेत्तारः कुलं कृत्स्नमृते रामजनार्दनौ

yena yūyaṃ sudurvṛttā nṛśaṃsā jātamanyavaḥ |
ucchettāraḥ kulaṃ kṛtsnamṛte rāmajanārdanau

समुद्रं यास्यति श्रीमांस्त्यक्त्वा देहं हलायुधः ।
जरःकृष्णं महात्मानं शयानं भुवि भेत्स्यति

samudraṃ yāsyati śrīmāṃstyaktvā dehaṃ halāyudhaḥ |
jaraḥkṛṣṇaṃ mahātmānaṃ śayānaṃ bhuvi bhetsyati

इत्यब्रुवंस्ततो राजन्प्रलब्धास्तैर्दुरात्मभिः ।
मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम् ।
तथोक्त्वा मुनयस्ते तु यथागतमथो ययुः

ityabruvaṃstato rājanpralabdhāstairdurātmabhiḥ |
munayaḥ krodharaktākṣāḥ samīkṣyātha parasparam |
tathoktvā munayaste tu yathāgatamatho yayuḥ

अथाब्रवीत्तदा वृष्णीञ्श्रुत्वैतन्मधुसूदनः ।
अन्तज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तान्

athābravīttadā vṛṣṇīñśrutvaitanmadhusūdanaḥ |
antajño matimāṃstasya bhavitavyaṃ tatheti tān

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुरं तदा ।
कृतान्तमन्यथा नैच्छत्कर्तुं स जगतः प्रभुः

evamuktvā hṛṣīkeśaḥ praviveśa puraṃ tadā |
kṛtāntamanyathā naicchatkartuṃ sa jagataḥ prabhuḥ

श्वोभूतेऽथ ततः सांबो मुसलं तदसूकत वै ।
येन वृष्णन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः

śvobhūte'tha tataḥ sāṃbo musalaṃ tadasūkata vai |
yena vṛṣṇandhakakule puruṣā bhasmasātkṛtāḥ

वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत् ।
असूत सापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयन्

vṛṣṇyandhakavināśāya kiṃkarapratimaṃ mahat |
asūta sāpajaṃ ghoraṃ tacca rājñe nyavedayan

विषण्णरूपस्तद्राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत् ।
तच्चूर्णं सागरे चापि प्राक्षिपन्पुरुषा नृप

viṣaṇṇarūpastadrājā sūkṣmaṃ cūrṇamakārayat |
taccūrṇaṃ sāgare cāpi prākṣipanpuruṣā nṛpa

अघोषयंश्च नगरे वचनादाहुकस्य ते ।
जनार्दनस्य रामस्य बभ्रोश्चैव महात्मनः

aghoṣayaṃśca nagare vacanādāhukasya te |
janārdanasya rāmasya babhroścaiva mahātmanaḥ

अद्यप्रभृति सर्वेषु वृष्ण्यन्धककुलेष्विह ।
सुरासवो न कर्तव्यः, सर्वैर्नगरवासिभिः

adyaprabhṛti sarveṣu vṛṣṇyandhakakuleṣviha |
surāsavo na kartavyaḥ, sarvairnagaravāsibhiḥ

यश्च नो विदितं कुर्यात्पेयं कश्चिन्नरः क्वचित् ।
जीवन्स शूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबान्धवः

yaśca no viditaṃ kuryātpeyaṃ kaścinnaraḥ kvacit |
jīvansa śūlamārohetsvayaṃ kṛtvā sabāndhavaḥ

ततो राजभयात्सर्वे नियमं चक्रिरे तदा ।
नराः सासनमाज्ञाय तस्य राज्ञो महात्मनः

tato rājabhayātsarve niyamaṃ cakrire tadā |
narāḥ sāsanamājñāya tasya rājño mahātmanaḥ