अध्याय 93: ध्वजाओं की भिड़ंत, अर्जुन का संकल्प

रथौ तयोः श्वेतहयौ दिव्यौ युक्तौ महास्वनौ ।
समास्थितौ लोकवीरौ शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथकम् ।
वासुदेवार्जुनौ वीरौ कर्णशल्यौ च भारत

rathau tayoḥ śvetahayau divyau yuktau mahāsvanau |
samāsthitau lokavīrau śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthakam |
vāsudevārjunau vīrau karṇaśalyau ca bhārata

तद्भीरुसन्त्रासकरं युद्धं समभवत्तदा ।
अन्योन्यस्पांधेनोरुग्रं शक्रशम्बरयोरिव

tadbhīrusantrāsakaraṃ yuddhaṃ samabhavattadā |
anyonyaspāṃdhenorugraṃ śakraśambarayoriva

तयोर्ध्वजौ हि विमलौ शुशुभाते रथे स्थितौ ।
राहुकेतू यथाऽऽकाशे उदितौ जगतः क्षये

tayordhvajau hi vimalau śuśubhāte rathe sthitau |
rāhuketū yathā''kāśe uditau jagataḥ kṣaye

कर्णस्याशीविषनिभा रत्नसारमयी दृढ़ा ।
पुरन्दरधनुः प्रख्या हस्तिकक्ष्या विराजते

karṇasyāśīviṣanibhā ratnasāramayī dṛr̤hā |
purandaradhanuḥ prakhyā hastikakṣyā virājate

कपिश्रेष्ठस्तु पार्थस्य व्यादितास्य इवान्तकः ।
दंष्ट्राभिर्भीषयन्भाभिर्दुर्निरीक्ष्यो रविर्यथा

kapiśreṣṭhastu pārthasya vyāditāsya ivāntakaḥ |
daṃṣṭrābhirbhīṣayanbhābhirdurnirīkṣyo raviryathā

युद्धाभिलाषुको भूत्वा ध्वजो गाण्डीवधन्वनः ।
कर्णध्वजमुपातिष्ठत्स्वस्थानाद्वेगवान्कपिः

yuddhābhilāṣuko bhūtvā dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ |
karṇadhvajamupātiṣṭhatsvasthānādvegavānkapiḥ

उत्पत्य च महावेगः कक्ष्यामभ्याहनत्तदा ।
नखैश्च दशनैश्चैव गरुडः पन्नगं यथा

utpatya ca mahāvegaḥ kakṣyāmabhyāhanattadā |
nakhaiśca daśanaiścaiva garuḍaḥ pannagaṃ yathā

सा किङ्किणीकाभरणा कालपाशोपमा तदा ।
अभ्यद्रवत्सुसंरब्धा हस्तिकक्ष्याऽथ तं कपिम्

sā kiṅkiṇīkābharaṇā kālapāśopamā tadā |
abhyadravatsusaṃrabdhā hastikakṣyā'tha taṃ kapim

तयोर्घोरतरे युद्धे द्वैरथे द्यूत आहिते ।
प्राकुर्वतां ध्वजौ युद्धं पूर्वं पूर्वतरं तदा

tayorghoratare yuddhe dvairathe dyūta āhite |
prākurvatāṃ dhvajau yuddhaṃ pūrvaṃ pūrvataraṃ tadā

हया हयानभ्यहेषन्स्पर्धमानाः परस्परम् ।
अविध्यत्पुण्डरीकाक्षः शल्यं नयनसायकैः ।
शल्यश्च पुण्डरीकाक्षं तथैवाभिसमैक्षत

hayā hayānabhyaheṣanspardhamānāḥ parasparam |
avidhyatpuṇḍarīkākṣaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ |
śalyaśca puṇḍarīkākṣaṃ tathaivābhisamaikṣata

तत्राजयद्वासुदेवः शल्यं नयनसायकैः ।
कर्णं चाप्यजयदृष्ट्या कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः

tatrājayadvāsudevaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ |
karṇaṃ cāpyajayadṛṣṭyā kuntīputro dhanañjayaḥ

अयाब्रवीत्सूतपुत्रः शल्यमाभाष्य सस्मितम्

ayābravītsūtaputraḥ śalyamābhāṣya sasmitam

यदि पार्थो रणे हन्यादद्य मामिह कर्हिचित् ।
किं करिष्यसि सङ्घामे शल्य सत्यमथोच्यताम्

yadi pārtho raṇe hanyādadya māmiha karhicit |
kiṃ kariṣyasi saṅghāme śalya satyamathocyatām

यदि कर्ण रणे हन्यादद्य त्वां श्वेतवाहनः ।
उभावेकरयेनाहं हन्यां माधवपाण्डवौ

yadi karṇa raṇe hanyādadya tvāṃ śvetavāhanaḥ |
ubhāvekarayenāhaṃ hanyāṃ mādhavapāṇḍavau

एवमेव तु गोविन्दमर्जुनः प्रत्यभाषत ।
तं प्रहस्याब्रवीत्कृष्णः पार्थं परमिदं वचः

evameva tu govindamarjunaḥ pratyabhāṣata |
taṃ prahasyābravītkṛṣṇaḥ pārthaṃ paramidaṃ vacaḥ

पतेद्दिवाकरः स्थानाच्छीर्येद्भूमिरनेकधा ।
शैल्यमग्निरियान्न त्वां हन्यात्कार्णो धनञ्जय

pateddivākaraḥ sthānācchīryedbhūmiranekadhā |
śailyamagniriyānna tvāṃ hanyātkārṇo dhanañjaya

यदि चैतत्कथञ्चित्स्याल्लोकपर्यसनं भवेत् ।
हन्यां कर्णं तथा शल्यं बाहुभ्यामेव संयुगे

yadi caitatkathañcitsyāllokaparyasanaṃ bhavet |
hanyāṃ karṇaṃ tathā śalyaṃ bāhubhyāmeva saṃyuge

इति कृष्णवचः श्रुत्वा प्रहसन्कपिकेतनः ।
अर्जुनः प्रत्युवाचेदं कृष्णमक्लिष्टकारिणम्

iti kṛṣṇavacaḥ śrutvā prahasankapiketanaḥ |
arjunaḥ pratyuvācedaṃ kṛṣṇamakliṣṭakāriṇam

मम तावदपर्याप्तौ कर्णशल्यौ जनार्दन ।
सपताकध्वजं कर्णं सशल्यरथवाजिनम्

mama tāvadaparyāptau karṇaśalyau janārdana |
sapatākadhvajaṃ karṇaṃ saśalyarathavājinam

सच्छत्रकवचं चैव सशक्तिशरकार्मुकम् ।
द्रष्टाऽस्यद्य रणे कृष्ण शरैश्छिन्नमनेकधा

sacchatrakavacaṃ caiva saśaktiśarakārmukam |
draṣṭā'syadya raṇe kṛṣṇa śaraiśchinnamanekadhā

अद्यैव सरथं साश्वं सशक्तिकवचायुधम् ।
सञ्चूर्णितमिवारण्ये वृक्षं पश्याद्य दन्तिना

adyaiva sarathaṃ sāśvaṃ saśaktikavacāyudham |
sañcūrṇitamivāraṇye vṛkṣaṃ paśyādya dantinā

अद्य राधेयभार्याणां वैधव्यं समुपस्थितम् ।
ध्रुवं स्वप्नेष्वनिष्टानि ताभिर्दृष्टानि माधव

adya rādheyabhāryāṇāṃ vaidhavyaṃ samupasthitam |
dhruvaṃ svapneṣvaniṣṭāni tābhirdṛṣṭāni mādhava

द्रष्टासि ध्रुवमद्यैव विधवाः कर्णयोषितः ।
न हि मे शाम्यते मन्युर्यदनेन पुरा कृतम्

draṣṭāsi dhruvamadyaiva vidhavāḥ karṇayoṣitaḥ |
na hi me śāmyate manyuryadanena purā kṛtam

कृष्णां सभागतां दृष्ट्वा मूढेनादीर्घदर्शिना ।
अस्मांस्तथाऽवहसता क्षिपता च पुनःपुनः

kṛṣṇāṃ sabhāgatāṃ dṛṣṭvā mūḍhenādīrghadarśinā |
asmāṃstathā'vahasatā kṣipatā ca punaḥpunaḥ

अद्य द्रष्टासि गोविन्द कर्णमुन्मथितं मया ।
वारणेनेव मत्तेन पुष्पितं गजतीरुहम्

adya draṣṭāsi govinda karṇamunmathitaṃ mayā |
vāraṇeneva mattena puṣpitaṃ gajatīruham

अद्य ता मधुरा वाचः श्रोतासि मधुसूदन ।
दिष्ट्या जयसि वार्ष्णेय इति कर्णे निपातिते

adya tā madhurā vācaḥ śrotāsi madhusūdana |
diṣṭyā jayasi vārṣṇeya iti karṇe nipātite

अद्याभिमन्युजननीं प्रहृष्टः सांत्वयिष्यसि ।
कुन्तीं पितृष्वसारं च प्रहृष्टः सन् जनार्दन

adyābhimanyujananīṃ prahṛṣṭaḥ sāṃtvayiṣyasi |
kuntīṃ pitṛṣvasāraṃ ca prahṛṣṭaḥ san janārdana

अद्य बाष्पमुखीं कृष्णां सान्त्वयिष्यसि माधव ।
वाग्भिश्चामृतकल्पाभिर्धर्मराजं च पाण्डवम्

adya bāṣpamukhīṃ kṛṣṇāṃ sāntvayiṣyasi mādhava |
vāgbhiścāmṛtakalpābhirdharmarājaṃ ca pāṇḍavam