अध्याय 70: अर्जुन का युद्ध-वृत्तान्त और कर्णवध की प्रतिज्ञा

तद्धर्मशीलस्य वचो निशम्य
राज्ञः क्रुद्धस्यातिरथो महात्मा ।
उवाच दुर्मर्षमदीनसत्वो
युधिष्ठिरं जिष्णुरनन्तवीर्यः

taddharmaśīlasya vaco niśamya
rājñaḥ kruddhasyātiratho mahātmā |
uvāca durmarṣamadīnasatvo
yudhiṣṭhiraṃ jiṣṇuranantavīryaḥ

द्रोणं हतं पार्थ कर्णो विदित्वा
भिन्नां नावविमावत्यगाधे कुरूणाम् ।
सम्मुह्यमानान्धार्तराष्ट्रान्विदित्वा
निरुत्साहांश्च विजये परेषाम्

droṇaṃ hataṃ pārtha karṇo viditvā
bhinnāṃ nāvavimāvatyagādhe kurūṇām |
sammuhyamānāndhārtarāṣṭrānviditvā
nirutsāhāṃśca vijaye pareṣām

सोदर्यवत्त्वरितोऽमितौजा
उत्तारयिष्यन्धृतराष्ट्रस्य पुत्रान् ।
रणे रथेनाधिरथिर्महात्मा
ततो हि मां त्वरितः सोऽभ्यधावत्

sodaryavattvarito'mitaujā
uttārayiṣyandhṛtarāṣṭrasya putrān |
raṇe rathenādhirathirmahātmā
tato hi māṃ tvaritaḥ so'bhyadhāvat

संशप्तकैर्युध्यमानस्य मेऽद्य
सेनाग्रयायी कुरुसैन्यस्य राजन् ।
आशीविषाभान्विकिरञ्शरौघा--
न्द्रौणिः पुरस्तात्सहसाध्यतिष्ठत्

saṃśaptakairyudhyamānasya me'dya
senāgrayāyī kurusainyasya rājan |
āśīviṣābhānvikirañśaraughā--
ndrauṇiḥ purastātsahasādhyatiṣṭhat

स मे दृष्ट्वा शूरतमो ध्वजाग्रं
समादिशद्रथसङ्घाननेकान् ।
तेषामहं पञ्चशतं निहत्य
आसादयं द्रोणपुत्रं नदन्तम्

sa me dṛṣṭvā śūratamo dhvajāgraṃ
samādiśadrathasaṅghānanekān |
teṣāmahaṃ pañcaśataṃ nihatya
āsādayaṃ droṇaputraṃ nadantam

स द्रोणपुत्रः सदृशं महात्मा
मामप्यरौत्सीत्तदनीकमध्ये ।
किरञ्शरौघान्बहुरूपान्विचित्रा--
न्स्वातीगतः शुक्र इवातिवर्षन्

sa droṇaputraḥ sadṛśaṃ mahātmā
māmapyarautsīttadanīkamadhye |
kirañśaraughānbahurūpānvicitrā--
nsvātīgataḥ śukra ivātivarṣan

स मे रान्सर्वतः कङ्कपत्रा--
नवासृजद्वै पृथिवीप्रकाशान् ।
निवार्य तूर्णं परमाजिमध्ये
ततोऽपि मां बाणगणैः समार्पयत्

sa me rānsarvataḥ kaṅkapatrā--
navāsṛjadvai pṛthivīprakāśān |
nivārya tūrṇaṃ paramājimadhye
tato'pi māṃ bāṇagaṇaiḥ samārpayat

आकर्षणं वापि विकृष्य मुक्तं
न दृश्यते तस्य महारथस्य ।
न सन्दधानः कुत आददानो
न व्याक्षिपन्न विकर्षन्विमुञ्चन्

ākarṣaṇaṃ vāpi vikṛṣya muktaṃ
na dṛśyate tasya mahārathasya |
na sandadhānaḥ kuta ādadāno
na vyākṣipanna vikarṣanvimuñcan

सव्येन वा यदि वा दक्षिणेन
न ज्ञायते कतरेणास्यतीति ।
आचार्यवत्समरे पर्यवर्त--
न्महच्चित्रं दर्शयन्सर्वतः स्म

savyena vā yadi vā dakṣiṇena
na jñāyate katareṇāsyatīti |
ācāryavatsamare paryavarta--
nmahaccitraṃ darśayansarvataḥ sma

दृष्ट्वीविषं चासुहरं परेषां
सर्वा दिशः पूरयानं शरौधैः ।
अलातचक्रप्रतिमं महात्मनः
सदा नतं कार्मुकं ब्रह्मबन्धोः

dṛṣṭvīviṣaṃ cāsuharaṃ pareṣāṃ
sarvā diśaḥ pūrayānaṃ śaraudhaiḥ |
alātacakrapratimaṃ mahātmanaḥ
sadā nataṃ kārmukaṃ brahmabandhoḥ

ततोऽपरान्बाणगणाननेका--
नाकर्णपूर्णायतविप्रमुक्तान् ।
ससर्ज शीघ्रास्त्रबलेन वीर--
स्तोयं यथा प्रावृषि कालमेघः

tato'parānbāṇagaṇānanekā--
nākarṇapūrṇāyatavipramuktān |
sasarja śīghrāstrabalena vīra--
stoyaṃ yathā prāvṛṣi kālameghaḥ

आविध्यन्मां पञ्चभिद्रोणपुत्रः
शितैः शरैः पञ्चभिर्वासुदेवम् ।
अभ्यघ्नं बाणैस्तमहं सुधारै--
र्निमेषमात्रेण सुवर्णपुङ्खैः

āvidhyanmāṃ pañcabhidroṇaputraḥ
śitaiḥ śaraiḥ pañcabhirvāsudevam |
abhyaghnaṃ bāṇaistamahaṃ sudhārai--
rnimeṣamātreṇa suvarṇapuṅkhaiḥ

स निर्विद्धो विरथो द्रोणपुत्रो
रथानीकं चाधिरथेर्विवेश ।
मयाभिभूतान्स्वरथप्रबर्हा--
नस्त्रं च पश्यन्रुधिरप्रदिग्धम्

sa nirviddho viratho droṇaputro
rathānīkaṃ cādhiratherviveśa |
mayābhibhūtānsvarathaprabarhā--
nastraṃ ca paśyanrudhirapradigdham

ततोऽभिभूतं युधि वीक्ष्य सैन्यं
विध्वस्तयोधं द्रुतनागयूथम् ।
पञ्चाशता रथमुख्यैः समेतः
कर्णस्त्वरन्नभ्यपतत्प्रमाथी

tato'bhibhūtaṃ yudhi vīkṣya sainyaṃ
vidhvastayodhaṃ drutanāgayūtham |
pañcāśatā rathamukhyaiḥ sametaḥ
karṇastvarannabhyapatatpramāthī

तान्सूदयित्वाऽहमपास्य कर्णं
द्रष्टुं भवन्तं त्वरयोपयातः ।
सर्वे पाञ्चाला ह्युद्विजन्ते स्म कर्णं
दृष्ट्वा गावः केसरिणं यथैव

tānsūdayitvā'hamapāsya karṇaṃ
draṣṭuṃ bhavantaṃ tvarayopayātaḥ |
sarve pāñcālā hyudvijante sma karṇaṃ
dṛṣṭvā gāvaḥ kesariṇaṃ yathaiva

मृत्योरास्यं व्यात्तमिवाभिपद्य
प्रभद्रकाः कर्णमासाद्य सर्वे ।
यास्यामि तांस्तारयिष्यन्बलौघा--
द्दिष्ट्या भवान्स्वस्तिमान्पार्थ दृष्टः

mṛtyorāsyaṃ vyāttamivābhipadya
prabhadrakāḥ karṇamāsādya sarve |
yāsyāmi tāṃstārayiṣyanbalaughā--
ddiṣṭyā bhavānsvastimānpārtha dṛṣṭaḥ

हनिष्येऽहं भारत सूतपुत्र--
मस्मिन्सङ्ग्रामे यदि दृश्यतेऽद्य ।
आयाहि पश्याद्य युयुत्समानौ
मां सूतपुत्रं च धृतौ रणाय

haniṣye'haṃ bhārata sūtaputra--
masminsaṅgrāme yadi dṛśyate'dya |
āyāhi paśyādya yuyutsamānau
māṃ sūtaputraṃ ca dhṛtau raṇāya

महाझषस्येव मुखं प्रपन्नाः
प्रभद्रकाः कर्णमुखं प्रपन्नाः ।
षट्‌साहस्रा भारत राजपुत्राः
स्वर्गाय लोकाय रणे निमग्नाः

mahājhaṣasyeva mukhaṃ prapannāḥ
prabhadrakāḥ karṇamukhaṃ prapannāḥ |
ṣaṭ‌sāhasrā bhārata rājaputrāḥ
svargāya lokāya raṇe nimagnāḥ

तानद्य यास्यामि रणाद्विमोक्तुं
सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्

tānadya yāsyāmi raṇādvimoktuṃ
sarvātmanā sūtaputraṃ ca hantum

अथ प्रवीरेण महानुभाव
द्विषत्सैन्यं निर्दहन्विस्तरेण ।
समेत्याहं सूतपुत्रेण सङ्ख्ये
वज्रीव वृत्रेण नरेन्द्रमुख्य

atha pravīreṇa mahānubhāva
dviṣatsainyaṃ nirdahanvistareṇa |
sametyāhaṃ sūtaputreṇa saṅkhye
vajrīva vṛtreṇa narendramukhya

एवं गते किञ्च मयाऽद्य शक्यं
कार्यं कर्तुं निग्रहे सूतजस्य ।
तथैव राज्ञश्च सुयोधनस्य
ये चापि मां योद्धुकामाः समेताः

evaṃ gate kiñca mayā'dya śakyaṃ
kāryaṃ kartuṃ nigrahe sūtajasya |
tathaiva rājñaśca suyodhanasya
ye cāpi māṃ yoddhukāmāḥ sametāḥ

कर्णं न चेदद्य निहन्मि राज--
न्सबान्धवं युध्यमानं प्रसह्य ।
प्रतिश्रुत्याऽकुर्वतां या गतिर्वै
कष्टां यायां तामहं राजसिंह

karṇaṃ na cedadya nihanmi rāja--
nsabāndhavaṃ yudhyamānaṃ prasahya |
pratiśrutyā'kurvatāṃ yā gatirvai
kaṣṭāṃ yāyāṃ tāmahaṃ rājasiṃha

आमन्त्रये त्वां ब्रूहि रणे जयं मे
पुरा भीमं धार्तराष्ट्रा ग्रसन्ति ।
सौतिं हनिष्यामि नरेन्द्रसिंह
सैन्यं तथा शत्रुगणांश्च सर्वान्

āmantraye tvāṃ brūhi raṇe jayaṃ me
purā bhīmaṃ dhārtarāṣṭrā grasanti |
sautiṃ haniṣyāmi narendrasiṃha
sainyaṃ tathā śatrugaṇāṃśca sarvān