तद्धर्मशीलस्य वचो निशम्य
राज्ञः क्रुद्धस्यातिरथो महात्मा ।
उवाच दुर्मर्षमदीनसत्वो
युधिष्ठिरं जिष्णुरनन्तवीर्यः
taddharmaśīlasya vaco niśamya
rājñaḥ kruddhasyātiratho mahātmā |
uvāca durmarṣamadīnasatvo
yudhiṣṭhiraṃ jiṣṇuranantavīryaḥ
इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे सप्ततितमोऽध्यायः ॥
23 verses · 70 of 101
Arjuna answers his angry brother. He has not yet killed Karna. All day he was held by the Samshaptakas, and then Ashvatthama stood before him, showering arrows so fast that no one could tell which hand loosed them, moving on the field like his father Drona. Arjuna cut down five hundred chariots, broke Ashvatthama's car and drove him wounded into Karna's division. Now, he says, Karna is devouring the Prabhadrakas, six thousand princes gone into his mouth like fish into a great whale's jaws. He has come only to see that the king lives. He asks Yudhishthira's blessing for victory and swears that if he does not kill Karna and his kin today, may he go the way of those who break a promise.
सञ्जय उवाच
तद्धर्मशीलस्य वचो निशम्य
राज्ञः क्रुद्धस्यातिरथो महात्मा ।
उवाच दुर्मर्षमदीनसत्वो
युधिष्ठिरं जिष्णुरनन्तवीर्यः
taddharmaśīlasya vaco niśamya
rājñaḥ kruddhasyātiratho mahātmā |
uvāca durmarṣamadīnasatvo
yudhiṣṭhiraṃ jiṣṇuranantavīryaḥ
द्रोणं हतं पार्थ कर्णो विदित्वा
भिन्नां नावविमावत्यगाधे कुरूणाम् ।
सम्मुह्यमानान्धार्तराष्ट्रान्विदित्वा
निरुत्साहांश्च विजये परेषाम्
droṇaṃ hataṃ pārtha karṇo viditvā
bhinnāṃ nāvavimāvatyagādhe kurūṇām |
sammuhyamānāndhārtarāṣṭrānviditvā
nirutsāhāṃśca vijaye pareṣām
सोदर्यवत्त्वरितोऽमितौजा
उत्तारयिष्यन्धृतराष्ट्रस्य पुत्रान् ।
रणे रथेनाधिरथिर्महात्मा
ततो हि मां त्वरितः सोऽभ्यधावत्
sodaryavattvarito'mitaujā
uttārayiṣyandhṛtarāṣṭrasya putrān |
raṇe rathenādhirathirmahātmā
tato hi māṃ tvaritaḥ so'bhyadhāvat
संशप्तकैर्युध्यमानस्य मेऽद्य
सेनाग्रयायी कुरुसैन्यस्य राजन् ।
आशीविषाभान्विकिरञ्शरौघा--
न्द्रौणिः पुरस्तात्सहसाध्यतिष्ठत्
saṃśaptakairyudhyamānasya me'dya
senāgrayāyī kurusainyasya rājan |
āśīviṣābhānvikirañśaraughā--
ndrauṇiḥ purastātsahasādhyatiṣṭhat
स मे दृष्ट्वा शूरतमो ध्वजाग्रं
समादिशद्रथसङ्घाननेकान् ।
तेषामहं पञ्चशतं निहत्य
आसादयं द्रोणपुत्रं नदन्तम्
sa me dṛṣṭvā śūratamo dhvajāgraṃ
samādiśadrathasaṅghānanekān |
teṣāmahaṃ pañcaśataṃ nihatya
āsādayaṃ droṇaputraṃ nadantam
स द्रोणपुत्रः सदृशं महात्मा
मामप्यरौत्सीत्तदनीकमध्ये ।
किरञ्शरौघान्बहुरूपान्विचित्रा--
न्स्वातीगतः शुक्र इवातिवर्षन्
sa droṇaputraḥ sadṛśaṃ mahātmā
māmapyarautsīttadanīkamadhye |
kirañśaraughānbahurūpānvicitrā--
nsvātīgataḥ śukra ivātivarṣan
स मे रान्सर्वतः कङ्कपत्रा--
नवासृजद्वै पृथिवीप्रकाशान् ।
निवार्य तूर्णं परमाजिमध्ये
ततोऽपि मां बाणगणैः समार्पयत्
sa me rānsarvataḥ kaṅkapatrā--
navāsṛjadvai pṛthivīprakāśān |
nivārya tūrṇaṃ paramājimadhye
tato'pi māṃ bāṇagaṇaiḥ samārpayat
आकर्षणं वापि विकृष्य मुक्तं
न दृश्यते तस्य महारथस्य ।
न सन्दधानः कुत आददानो
न व्याक्षिपन्न विकर्षन्विमुञ्चन्
ākarṣaṇaṃ vāpi vikṛṣya muktaṃ
na dṛśyate tasya mahārathasya |
na sandadhānaḥ kuta ādadāno
na vyākṣipanna vikarṣanvimuñcan
सव्येन वा यदि वा दक्षिणेन
न ज्ञायते कतरेणास्यतीति ।
आचार्यवत्समरे पर्यवर्त--
न्महच्चित्रं दर्शयन्सर्वतः स्म
savyena vā yadi vā dakṣiṇena
na jñāyate katareṇāsyatīti |
ācāryavatsamare paryavarta--
nmahaccitraṃ darśayansarvataḥ sma
दृष्ट्वीविषं चासुहरं परेषां
सर्वा दिशः पूरयानं शरौधैः ।
अलातचक्रप्रतिमं महात्मनः
सदा नतं कार्मुकं ब्रह्मबन्धोः
dṛṣṭvīviṣaṃ cāsuharaṃ pareṣāṃ
sarvā diśaḥ pūrayānaṃ śaraudhaiḥ |
alātacakrapratimaṃ mahātmanaḥ
sadā nataṃ kārmukaṃ brahmabandhoḥ
ततोऽपरान्बाणगणाननेका--
नाकर्णपूर्णायतविप्रमुक्तान् ।
ससर्ज शीघ्रास्त्रबलेन वीर--
स्तोयं यथा प्रावृषि कालमेघः
tato'parānbāṇagaṇānanekā--
nākarṇapūrṇāyatavipramuktān |
sasarja śīghrāstrabalena vīra--
stoyaṃ yathā prāvṛṣi kālameghaḥ
आविध्यन्मां पञ्चभिद्रोणपुत्रः
शितैः शरैः पञ्चभिर्वासुदेवम् ।
अभ्यघ्नं बाणैस्तमहं सुधारै--
र्निमेषमात्रेण सुवर्णपुङ्खैः
āvidhyanmāṃ pañcabhidroṇaputraḥ
śitaiḥ śaraiḥ pañcabhirvāsudevam |
abhyaghnaṃ bāṇaistamahaṃ sudhārai--
rnimeṣamātreṇa suvarṇapuṅkhaiḥ
स निर्विद्धो विरथो द्रोणपुत्रो
रथानीकं चाधिरथेर्विवेश ।
मयाभिभूतान्स्वरथप्रबर्हा--
नस्त्रं च पश्यन्रुधिरप्रदिग्धम्
sa nirviddho viratho droṇaputro
rathānīkaṃ cādhiratherviveśa |
mayābhibhūtānsvarathaprabarhā--
nastraṃ ca paśyanrudhirapradigdham
ततोऽभिभूतं युधि वीक्ष्य सैन्यं
विध्वस्तयोधं द्रुतनागयूथम् ।
पञ्चाशता रथमुख्यैः समेतः
कर्णस्त्वरन्नभ्यपतत्प्रमाथी
tato'bhibhūtaṃ yudhi vīkṣya sainyaṃ
vidhvastayodhaṃ drutanāgayūtham |
pañcāśatā rathamukhyaiḥ sametaḥ
karṇastvarannabhyapatatpramāthī
तान्सूदयित्वाऽहमपास्य कर्णं
द्रष्टुं भवन्तं त्वरयोपयातः ।
सर्वे पाञ्चाला ह्युद्विजन्ते स्म कर्णं
दृष्ट्वा गावः केसरिणं यथैव
tānsūdayitvā'hamapāsya karṇaṃ
draṣṭuṃ bhavantaṃ tvarayopayātaḥ |
sarve pāñcālā hyudvijante sma karṇaṃ
dṛṣṭvā gāvaḥ kesariṇaṃ yathaiva
मृत्योरास्यं व्यात्तमिवाभिपद्य
प्रभद्रकाः कर्णमासाद्य सर्वे ।
यास्यामि तांस्तारयिष्यन्बलौघा--
द्दिष्ट्या भवान्स्वस्तिमान्पार्थ दृष्टः
mṛtyorāsyaṃ vyāttamivābhipadya
prabhadrakāḥ karṇamāsādya sarve |
yāsyāmi tāṃstārayiṣyanbalaughā--
ddiṣṭyā bhavānsvastimānpārtha dṛṣṭaḥ
हनिष्येऽहं भारत सूतपुत्र--
मस्मिन्सङ्ग्रामे यदि दृश्यतेऽद्य ।
आयाहि पश्याद्य युयुत्समानौ
मां सूतपुत्रं च धृतौ रणाय
haniṣye'haṃ bhārata sūtaputra--
masminsaṅgrāme yadi dṛśyate'dya |
āyāhi paśyādya yuyutsamānau
māṃ sūtaputraṃ ca dhṛtau raṇāya
महाझषस्येव मुखं प्रपन्नाः
प्रभद्रकाः कर्णमुखं प्रपन्नाः ।
षट्साहस्रा भारत राजपुत्राः
स्वर्गाय लोकाय रणे निमग्नाः
mahājhaṣasyeva mukhaṃ prapannāḥ
prabhadrakāḥ karṇamukhaṃ prapannāḥ |
ṣaṭsāhasrā bhārata rājaputrāḥ
svargāya lokāya raṇe nimagnāḥ
तानद्य यास्यामि रणाद्विमोक्तुं
सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्
tānadya yāsyāmi raṇādvimoktuṃ
sarvātmanā sūtaputraṃ ca hantum
अथ प्रवीरेण महानुभाव
द्विषत्सैन्यं निर्दहन्विस्तरेण ।
समेत्याहं सूतपुत्रेण सङ्ख्ये
वज्रीव वृत्रेण नरेन्द्रमुख्य
atha pravīreṇa mahānubhāva
dviṣatsainyaṃ nirdahanvistareṇa |
sametyāhaṃ sūtaputreṇa saṅkhye
vajrīva vṛtreṇa narendramukhya
एवं गते किञ्च मयाऽद्य शक्यं
कार्यं कर्तुं निग्रहे सूतजस्य ।
तथैव राज्ञश्च सुयोधनस्य
ये चापि मां योद्धुकामाः समेताः
evaṃ gate kiñca mayā'dya śakyaṃ
kāryaṃ kartuṃ nigrahe sūtajasya |
tathaiva rājñaśca suyodhanasya
ye cāpi māṃ yoddhukāmāḥ sametāḥ
कर्णं न चेदद्य निहन्मि राज--
न्सबान्धवं युध्यमानं प्रसह्य ।
प्रतिश्रुत्याऽकुर्वतां या गतिर्वै
कष्टां यायां तामहं राजसिंह
karṇaṃ na cedadya nihanmi rāja--
nsabāndhavaṃ yudhyamānaṃ prasahya |
pratiśrutyā'kurvatāṃ yā gatirvai
kaṣṭāṃ yāyāṃ tāmahaṃ rājasiṃha
आमन्त्रये त्वां ब्रूहि रणे जयं मे
पुरा भीमं धार्तराष्ट्रा ग्रसन्ति ।
सौतिं हनिष्यामि नरेन्द्रसिंह
सैन्यं तथा शत्रुगणांश्च सर्वान्
āmantraye tvāṃ brūhi raṇe jayaṃ me
purā bhīmaṃ dhārtarāṣṭrā grasanti |
sautiṃ haniṣyāmi narendrasiṃha
sainyaṃ tathā śatrugaṇāṃśca sarvān
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)