अध्याय 30: शल्य को सारथि बनाकर कर्ण रथ पर चढ़ता है

अयं ते कर्ण सारथ्यं मद्रराजः करिष्यति ।
कृष्णादभ्यधिको यन्ता देवेशस्येव मातलिः

ayaṃ te karṇa sārathyaṃ madrarājaḥ kariṣyati |
kṛṣṇādabhyadhiko yantā deveśasyeva mātaliḥ

यथा हरिहयैर्युक्तं सङ्गृह्णाति स मातलिः ।
शल्यस्तथा तवाद्यायं संयन्ता रथवाजिनाम्

yathā harihayairyuktaṃ saṅgṛhṇāti sa mātaliḥ |
śalyastathā tavādyāyaṃ saṃyantā rathavājinām

योधे त्वयि रथस्थे च मद्रराजे च सारथौ ।
रथश्रेष्ठो ध्रुवं सङ्ख्ये पार्थानभिभविष्यति

yodhe tvayi rathasthe ca madrarāje ca sārathau |
rathaśreṣṭho dhruvaṃ saṅkhye pārthānabhibhaviṣyati

ततो दुर्योधनो भूयो मद्रराजं तरस्विनम् ।
उवाच राजन्सङ्ग्रामेऽध्युषिते पर्युपस्थिते

tato duryodhano bhūyo madrarājaṃ tarasvinam |
uvāca rājansaṅgrāme'dhyuṣite paryupasthite

कर्णस्य यच्छ सङ्ग्रामे मद्रराज हयोत्तमान् ।
त्वयाऽभिगुप्तो राधेयो विजेष्यति धनञ्जयम्

karṇasya yaccha saṅgrāme madrarāja hayottamān |
tvayā'bhigupto rādheyo vijeṣyati dhanañjayam

इत्युक्तो रथमास्थाय तथेति प्राह भारत ।
शल्येऽभ्युपगते कर्णः सारथिं सुमनाऽब्रवीत्

ityukto rathamāsthāya tatheti prāha bhārata |
śalye'bhyupagate karṇaḥ sārathiṃ sumanā'bravīt

त्वं सूत स्यन्दनं मह्यं कल्पयेत्यसकृत्त्वरन्

tvaṃ sūta syandanaṃ mahyaṃ kalpayetyasakṛttvaran

ततो जैत्रं रथवरं गन्धर्वनगरोपमम् ।
विधिवत्कल्पितं भद्रं जयेत्युक्त्वा न्यवेदयत्

tato jaitraṃ rathavaraṃ gandharvanagaropamam |
vidhivatkalpitaṃ bhadraṃ jayetyuktvā nyavedayat

तं रथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णोऽभ्यर्च्य यथाविधि ।
सम्पादितं ब्रह्मविदा पूर्वमेव पुरोधसा

taṃ rathaṃ rathināṃ śreṣṭhaḥ karṇo'bhyarcya yathāvidhi |
sampāditaṃ brahmavidā pūrvameva purodhasā

कृत्वा प्रदक्षिणं यत्नादुपस्थाय च भास्करम् ।
समीपस्थं मद्रराजमारोह त्वमथाब्रवीत्

kṛtvā pradakṣiṇaṃ yatnādupasthāya ca bhāskaram |
samīpasthaṃ madrarājamāroha tvamathābravīt

ततः कर्णस्य दुर्धर्षं स्यन्दनप्रवरं महत् ।
आरुरोह महातेजाः शल्यः सिंह इवाचलम्

tataḥ karṇasya durdharṣaṃ syandanapravaraṃ mahat |
āruroha mahātejāḥ śalyaḥ siṃha ivācalam

ततः शल्याश्रितं दृष्ट्वा कर्णः स्वं रथमुत्तमम् ।
अध्यतिष्ठद्यथाऽम्भोदं विद्युत्वन्तं दिवाकरः

tataḥ śalyāśritaṃ dṛṣṭvā karṇaḥ svaṃ rathamuttamam |
adhyatiṣṭhadyathā'mbhodaṃ vidyutvantaṃ divākaraḥ

तावेकरथमारूढावादित्याग्निसमत्विषौ ।
अभ्राजेतां यथा मेघं सूर्याग्नी सहितौ दिवि

tāvekarathamārūḍhāvādityāgnisamatviṣau |
abhrājetāṃ yathā meghaṃ sūryāgnī sahitau divi

संस्तूयमानौ तौ वीरौ तदास्तां द्युतिमत्तमौ ।
ऋत्विक्सदस्यैरिन्द्राग्नी स्तूयमानाविवाध्यरे

saṃstūyamānau tau vīrau tadāstāṃ dyutimattamau |
ṛtviksadasyairindrāgnī stūyamānāvivādhyare

स शल्यसङ्गृहीताश्वे रथे कर्णः स्थितो बभौ ।
धनुर्विष्फारयन्घोरं परिवेषीव भास्करः

sa śalyasaṅgṛhītāśve rathe karṇaḥ sthito babhau |
dhanurviṣphārayanghoraṃ pariveṣīva bhāskaraḥ

आस्थितः स रथश्रेष्ठं कर्णः शरगभस्तिमान् ।
प्रबभौ पुरुषव्याघ्रो मन्दरस्थ इवांशुमान्

āsthitaḥ sa rathaśreṣṭhaṃ karṇaḥ śaragabhastimān |
prababhau puruṣavyāghro mandarastha ivāṃśumān

तं रथस्थं महाबाहुं युद्वायामिततेजसम् ।
दुर्योधनस्तु राधेयमिदं वचनमब्रवीत्

taṃ rathasthaṃ mahābāhuṃ yudvāyāmitatejasam |
duryodhanastu rādheyamidaṃ vacanamabravīt

अकृतं द्रोणभीष्माभ्यां दुष्करं कर्म संयुगे ।
कुरुष्वाधिरथे वीर मिषतां सर्वधन्विनाम्

akṛtaṃ droṇabhīṣmābhyāṃ duṣkaraṃ karma saṃyuge |
kuruṣvādhirathe vīra miṣatāṃ sarvadhanvinām

मनोगतं मम ह्यासीद्भीष्मद्रोणौ महारथौ ।
अर्जुनं भीमसेनं च निहन्ताराविति ध्रुवम्

manogataṃ mama hyāsīdbhīṣmadroṇau mahārathau |
arjunaṃ bhīmasenaṃ ca nihantārāviti dhruvam

ताभ्यां यदकृतं वीर वीरकर्म महामृधे ।
तत्कर्म कुरु राधेय वज्रपाणिरिवापरः

tābhyāṃ yadakṛtaṃ vīra vīrakarma mahāmṛdhe |
tatkarma kuru rādheya vajrapāṇirivāparaḥ

गृहाण धर्मराजं वा जहि वा त्वं धनञ्जयम् ।
भीमसेनं च राधेय माद्रीपुत्रौ यमावपि

gṛhāṇa dharmarājaṃ vā jahi vā tvaṃ dhanañjayam |
bhīmasenaṃ ca rādheya mādrīputrau yamāvapi

जयश्च तेऽस्तु भद्रं ते प्रयाहि पुरुषर्षभ ।
पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि कुरु सर्वाणि भस्मसात्

jayaśca te'stu bhadraṃ te prayāhi puruṣarṣabha |
pāṇḍuputrasya sainyāni kuru sarvāṇi bhasmasāt

ततस्तूर्यसहस्राणि भेरीणामयुतानि च ।
वाद्यमानान्यरोचन्त मेघशब्दो यथा दिवि

tatastūryasahasrāṇi bherīṇāmayutāni ca |
vādyamānānyarocanta meghaśabdo yathā divi

प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं रथस्थो रथरुत्तमः ।
अभ्यभाषत राधेयः शल्यं युद्धविशारदम्

pratigṛhya tu tadvākyaṃ rathastho ratharuttamaḥ |
abhyabhāṣata rādheyaḥ śalyaṃ yuddhaviśāradam

चोदयाश्वान्महाबाहो यावद्वन्मि धनञ्जयम् ।
भीमसेनं यमौ चोभौ राजानं च युधिष्ठिरम्

codayāśvānmahābāho yāvadvanmi dhanañjayam |
bhīmasenaṃ yamau cobhau rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram

अद्य पश्यतु मे शल्य बाहुवीर्यं धनञ्जयः ।
अस्यतः कङ्कपत्राणां सहस्राणि शतानि च

adya paśyatu me śalya bāhuvīryaṃ dhanañjayaḥ |
asyataḥ kaṅkapatrāṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca

अद्य क्षेप्स्याम्यहं शल्य शरान्परमतेजनान् ।
पाण्डवानां विनाशाय दुर्योधनजयाय च

adya kṣepsyāmyahaṃ śalya śarānparamatejanān |
pāṇḍavānāṃ vināśāya duryodhanajayāya ca

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शल्यः कर्णं वचोऽब्रवीत् ।
कथं नु तान्महावीर्यान्पाण्डवानवमन्यसे

etacchrutvā vacastasya śalyaḥ karṇaṃ vaco'bravīt |
kathaṃ nu tānmahāvīryānpāṇḍavānavamanyase

सर्वास्त्रज्ञान्महेष्वासान्सर्वानेन महाबलान् ।
अनिवर्तिनो महाभागानजय्यान्सत्यविक्रमान् ।
अपि सञ्जनयेयुर्ये भयं साक्षाच्छतक्रतोः

sarvāstrajñānmaheṣvāsānsarvānena mahābalān |
anivartino mahābhāgānajayyānsatyavikramān |
api sañjanayeyurye bhayaṃ sākṣācchatakratoḥ

यदा श्रोष्यसि निर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
राधेय पार्थधनुषस्तदा नैवं वदिष्यसि

yadā śroṣyasi nirghoṣaṃ visphūrjitamivāśaneḥ |
rādheya pārthadhanuṣastadā naivaṃ vadiṣyasi

यदा द्रक्ष्यसि भीमेन कुञ्जरानीकमाहवे ।
विशीर्णदन्तं निहतं तदा नैवं वदिष्यसि

yadā drakṣyasi bhīmena kuñjarānīkamāhave |
viśīrṇadantaṃ nihataṃ tadā naivaṃ vadiṣyasi

यदा द्रक्ष्यसि सङ्ग्रामे धर्मपुत्रं यमौ तथा ।
शितैः पृषत्कैः कुर्वाणानभ्रच्छायामिवाम्बरे

yadā drakṣyasi saṅgrāme dharmaputraṃ yamau tathā |
śitaiḥ pṛṣatkaiḥ kurvāṇānabhracchāyāmivāmbare

अस्यतः क्षिण्वतश्चारीँल्लघुहस्तान्दुरासदान् ।
पार्थिवागपि चान्यांस्त्वं तदा नैवं वदिष्यसि

asyataḥ kṣiṇvataścārīm̐llaghuhastāndurāsadān |
pārthivāgapi cānyāṃstvaṃ tadā naivaṃ vadiṣyasi

अनादृत्य तु तद्वाक्यं मद्रराजे भाषितम् ।
द्रक्ष्यस्यद्येत्यवोचत्तं शल्यं कर्णो जनेश्वर

anādṛtya tu tadvākyaṃ madrarāje bhāṣitam |
drakṣyasyadyetyavocattaṃ śalyaṃ karṇo janeśvara