अध्याय 100: मृत्यु में भी तेजस्वी कर्ण, विजय-शंखनाद

शरसङ्कृत्तवर्माणं रुधिरोक्षितवक्षसम् ।
गतासुमपि राधेयं नैव लक्ष्मीर्विमुञ्चति

śarasaṅkṛttavarmāṇaṃ rudhirokṣitavakṣasam |
gatāsumapi rādheyaṃ naiva lakṣmīrvimuñcati

तप्तजाम्बूनदनिभं बालार्कसदृशद्युतिम् ।
जीवन्तमिव तं शूरं सर्वभूतानि मेनिरे

taptajāmbūnadanibhaṃ bālārkasadṛśadyutim |
jīvantamiva taṃ śūraṃ sarvabhūtāni menire

हतस्यापि महाराज सूतपुत्रस्य संयुगे ।
वित्रेसुः सर्वतो योधाः सिंहस्येवेतरे मृगाः

hatasyāpi mahārāja sūtaputrasya saṃyuge |
vitresuḥ sarvato yodhāḥ siṃhasyevetare mṛgāḥ

हतोऽपि पुरुषव्याघ्रो व्याहरन्निव लक्ष्यते ।
नाभवद्विकृतिः काचिन्मृतस्यापि महात्मनः

hato'pi puruṣavyāghro vyāharanniva lakṣyate |
nābhavadvikṛtiḥ kācinmṛtasyāpi mahātmanaḥ

चारुवेषधरं राजंश्चारुमौलिशिरोधरम् ।
तन्मुखं सूतपुत्रस्य पूर्णचन्द्रसमद्युति

cāruveṣadharaṃ rājaṃścārumauliśirodharam |
tanmukhaṃ sūtaputrasya pūrṇacandrasamadyuti

कनकोत्तमसह्काशो ज्वलन्निव विभावसुः ।
स शान्तः पुरुषव्याघ्रः पार्थसायकवारिणा

kanakottamasahkāśo jvalanniva vibhāvasuḥ |
sa śāntaḥ puruṣavyāghraḥ pārthasāyakavāriṇā

यथाऽग्निर्ज्वलनो दीप्तो जलमासाद्य शाम्यति ।
कर्णाग्निः समरे तद्वत्पार्थमेघेन शामितः

yathā'gnirjvalano dīpto jalamāsādya śāmyati |
karṇāgniḥ samare tadvatpārthameghena śāmitaḥ

आहृत्य स यशो दीप्तं सुयुद्धेनात्मनो भुवि ।
सपुत्रः समरे कर्णः प्रशान्तः पार्थतेजसा

āhṛtya sa yaśo dīptaṃ suyuddhenātmano bhuvi |
saputraḥ samare karṇaḥ praśāntaḥ pārthatejasā

प्रताप्य पाण्डवान्सर्वान्पाञ्चालानस्त्रतेजसा ।
नानाभरणवान्रजंस्तप्तजाम्बूनदप्रभः

pratāpya pāṇḍavānsarvānpāñcālānastratejasā |
nānābharaṇavānrajaṃstaptajāmbūnadaprabhaḥ

वर्षित्वा शरवर्षाणि प्रताप्य रिपुवाहिनीम् ।
श्रीमानिव सहस्रांशुर्ज्वलन्सर्वान्प्रताप्य च ।
हतो वैकर्तनः कर्णः पादपोऽङ्कुरवानिव

varṣitvā śaravarṣāṇi pratāpya ripuvāhinīm |
śrīmāniva sahasrāṃśurjvalansarvānpratāpya ca |
hato vaikartanaḥ karṇaḥ pādapo'ṅkuravāniva

ददानीत्येव यः प्रादान्न नास्तीत्यर्थितोऽवदत् ।
सद्ध्यः सदा सत्पुरुषः स हतो द्वैरथे वृषा

dadānītyeva yaḥ prādānna nāstītyarthito'vadat |
saddhyaḥ sadā satpuruṣaḥ sa hato dvairathe vṛṣā

यस्य ब्राह्मणसात्सर्वं वित्तमासीन्महात्मनः ।
नादेयं ब्राह्मणेष्वासीद्यस्य स्वमपि जीवितम्

yasya brāhmaṇasātsarvaṃ vittamāsīnmahātmanaḥ |
nādeyaṃ brāhmaṇeṣvāsīdyasya svamapi jīvitam

स दातॄणां प्रियो राजन्दाता चैव मनोरथान् ।
स पार्थास्त्रविनिर्दग्धो गतः परमिकां गतिम्

sa dātṝṇāṃ priyo rājandātā caiva manorathān |
sa pārthāstravinirdagdho gataḥ paramikāṃ gatim

यमाश्रित्याकरोद्वैरं सुतस्ते स गतो दिवम् ।
आदाय तव पुत्राणां जयाशां सर्म वर्म च

yamāśrityākarodvairaṃ sutaste sa gato divam |
ādāya tava putrāṇāṃ jayāśāṃ sarma varma ca

हते च कर्णे सरितो न सस्रु--
र्जगाम चास्तं कलुषो दिवाकरः ।
श्वेतो ग्रहश्च ज्वलितार्कवर्णो
यमस्य पुत्रोऽभ्युदितः स तिर्यक्

hate ca karṇe sarito na sasru--
rjagāma cāstaṃ kaluṣo divākaraḥ |
śveto grahaśca jvalitārkavarṇo
yamasya putro'bhyuditaḥ sa tiryak

नभश्चचालाथ ननाद चोर्वी
ववुश्च वाताः परुषाश्च घोराः ।
दिशो बभूवुर्ज्वलिताः सधूमा
महार्णवाः सस्वनुश्चुक्षुभुश्च

nabhaścacālātha nanāda corvī
vavuśca vātāḥ paruṣāśca ghorāḥ |
diśo babhūvurjvalitāḥ sadhūmā
mahārṇavāḥ sasvanuścukṣubhuśca

सकाननाश्चाद्रिवराश्चकम्पिरे
प्रविव्यथुर्भूतगणाश्च मारिष ।
बृहस्पतिः सम्परिवार्य रोहिणीं
बभूव चन्द्रार्कसमो विशाम्पते

sakānanāścādrivarāścakampire
pravivyathurbhūtagaṇāśca māriṣa |
bṛhaspatiḥ samparivārya rohiṇīṃ
babhūva candrārkasamo viśāmpate

हते कर्णे न दिशो विप्रचाराः
सचन्द्रार्का द्यौर्विचचाल भूमिः ।
पपात चोल्का ज्वलनप्रभा च
निशाचरा हृष्टतरा बभूवुः

hate karṇe na diśo vipracārāḥ
sacandrārkā dyaurvicacāla bhūmiḥ |
papāta colkā jvalanaprabhā ca
niśācarā hṛṣṭatarā babhūvuḥ

शशिप्रकाशाननमर्जुनो यदा
जहार कर्णस्य शिरः शरेण ।
ततोऽन्तरिक्षे सहसैव शब्दो
बभूव हाहेति सुरैर्विमुक्तः

śaśiprakāśānanamarjuno yadā
jahāra karṇasya śiraḥ śareṇa |
tato'ntarikṣe sahasaiva śabdo
babhūva hāheti surairvimuktaḥ

सदेवगन्धर्वमनुष्यपूजितं
निहत्य कर्णं रिपुमाहवेऽर्जुनः ।
रराज राजन्परमेण तेजसा
यथा पुरा वृत्रवधे शतक्रतुः

sadevagandharvamanuṣyapūjitaṃ
nihatya karṇaṃ ripumāhave'rjunaḥ |
rarāja rājanparameṇa tejasā
yathā purā vṛtravadhe śatakratuḥ

पताकिना भीमनिनादकेतुना
रथेन शङ्खस्फटिकावभासिना ।
महेन्द्रवाहप्रतिमेन तावुभौ
महेन्द्रवीर्यप्रतिमानपौरुषौ

patākinā bhīmaninādaketunā
rathena śaṅkhasphaṭikāvabhāsinā |
mahendravāhapratimena tāvubhau
mahendravīryapratimānapauruṣau

समानयोगाविव विष्णुवासवैः

samānayogāviva viṣṇuvāsavaiḥ

मनांस्यरीणामुपतापयन्तौ

manāṃsyarīṇāmupatāpayantau

सुवर्णजालावततौ महास्वनौ
हिमावदातौ परिगृह्य पाणिमिः ।
चुचुम्बतुः शङ्खवरौ नृणां वरौ
विघोषयन्तौ विजयं जगत्त्रये

suvarṇajālāvatatau mahāsvanau
himāvadātau parigṛhya pāṇimiḥ |
cucumbatuḥ śaṅkhavarau nṛṇāṃ varau
vighoṣayantau vijayaṃ jagattraye

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो देवदत्तस्य चोभयोः ।
पृथिवीमन्तरिक्षं च दिशश्च समपूरयत्

pāñcajanyasya nirghoṣo devadattasya cobhayoḥ |
pṛthivīmantarikṣaṃ ca diśaśca samapūrayat

वित्रस्ताश्चाभवन्सर्वे कुरवो राजसत्तम ।
शूरयोः शङ्खशब्देन माधवस्यार्जुनस्य च

vitrastāścābhavansarve kuravo rājasattama |
śūrayoḥ śaṅkhaśabdena mādhavasyārjunasya ca

तौ शङ्खशब्देन निनादयन्तौ
वनानि शैलान्सरितो गुहाश्च ।
वित्रासयन्तौ तव पुत्रसेनां
युधिष्ठिरं नन्दयितुं प्रयातौ

tau śaṅkhaśabdena ninādayantau
vanāni śailānsarito guhāśca |
vitrāsayantau tava putrasenāṃ
yudhiṣṭhiraṃ nandayituṃ prayātau

ततः प्रजग्मुः कुरवो जवेन
श्रुत्वैव शङ्खस्वनमीर्यमाणम् ।
विहाय मद्राधिपतिं पतिं च
दुर्योधनं भारत भारतानाम्

tataḥ prajagmuḥ kuravo javena
śrutvaiva śaṅkhasvanamīryamāṇam |
vihāya madrādhipatiṃ patiṃ ca
duryodhanaṃ bhārata bhāratānām

ततो रथेनाम्बुदबृन्दनादिना
शरद्वहर्मध्यदिवाकरत्विषा ।
धनञ्जयस्याधिरथेश्च विस्मिताः
प्रशंसमानाः प्रययुस्तदाऽर्जुनम्

tato rathenāmbudabṛndanādinā
śaradvaharmadhyadivākaratviṣā |
dhanañjayasyādhiratheśca vismitāḥ
praśaṃsamānāḥ prayayustadā'rjunam

महाहवे तं बहुशोभमानं
धनञ्जयं योधगणैः समेताः ।
तावन्वमोदंश्च जनाः प्रकामं
प्रभाकरावभ्युदितौ यथैव

mahāhave taṃ bahuśobhamānaṃ
dhanañjayaṃ yodhagaṇaiḥ sametāḥ |
tāvanvamodaṃśca janāḥ prakāmaṃ
prabhākarāvabhyuditau yathaiva