अध्याय 70: परशुराम, सोलहवाँ उदाहरण

रामो महातपाः शूरो वीरो लोकनमस्कृतः ।
जामदग्न्योऽप्यतियशा अवितृप्तो मरिष्यति

rāmo mahātapāḥ śūro vīro lokanamaskṛtaḥ |
jāmadagnyo'pyatiyaśā avitṛpto mariṣyati

यश्चास्त्रमनुपर्येति भूमिं कुर्वन्विपांसुलाम् ।
नचासीद्विक्रिया यस्य प्राप्य श्रियमनुत्तमाम्

yaścāstramanuparyeti bhūmiṃ kurvanvipāṃsulām |
nacāsīdvikriyā yasya prāpya śriyamanuttamām

जामदग्न्यो न ते राजन्कच्चिच्छ्रोत्रमुपागतः ।
येनैकेन पुरा राजन्क्रुद्धेन हतबन्धुना

jāmadagnyo na te rājankaccicchrotramupāgataḥ |
yenaikena purā rājankruddhena hatabandhunā

भृगुभिस्ताम्भमानेन त्राहि रामेति विस्वरम् ।
त्रिःसप्तकृत्वो भूमिर्यत्कृता निःक्षत्रिया पुरा

bhṛgubhistāmbhamānena trāhi rāmeti visvaram |
triḥsaptakṛtvo bhūmiryatkṛtā niḥkṣatriyā purā

यः क्षत्रियैः परामृष्टे वत्से पितरि चाब्रुवन् ।
ततोऽवधीत्कार्तवीर्यमजितं समरे परैः

yaḥ kṣatriyaiḥ parāmṛṣṭe vatse pitari cābruvan |
tato'vadhītkārtavīryamajitaṃ samare paraiḥ

क्षत्रियाणां चतुःषष्टिमयुतानि सहस्रशः ।
तदा मृत्योः समेतानि एकेन धनुषाऽजयत्

kṣatriyāṇāṃ catuḥṣaṣṭimayutāni sahasraśaḥ |
tadā mṛtyoḥ sametāni ekena dhanuṣā'jayat

ब्रह्मद्विषां चाथ तस्मिन्हस्राणि चतुर्दश ।
पुनरन्यान्निजग्राह दन्तकूरे जघान ह

brahmadviṣāṃ cātha tasminhasrāṇi caturdaśa |
punaranyānnijagrāha dantakūre jaghāna ha

सहस्रं मुसलेनाहन्सहस्रमसिनाऽवधीत् ।
उद्बन्धनात्सहस्रं च सहस्रमुदके कृतम्

sahasraṃ musalenāhansahasramasinā'vadhīt |
udbandhanātsahasraṃ ca sahasramudake kṛtam

दन्तान्भङ्क्त्वा सहस्रस्य भिन्नकर्णांस्तथाऽकरोत् ।
ततः सप्तसहस्राणां कुटुधृपमपाययत्

dantānbhaṅktvā sahasrasya bhinnakarṇāṃstathā'karot |
tataḥ saptasahasrāṇāṃ kuṭudhṛpamapāyayat

शिष्टान्वध्वा च हत्वा वै तेषां मृर्ध्नि विभिद्य च ।
गुणावतीमुत्तरेण खाण्डवाद्दक्षिणेन च ।
गिर्यन्ते शतसाहस्रा हैहयाः समरे हताः

śiṣṭānvadhvā ca hatvā vai teṣāṃ mṛrdhni vibhidya ca |
guṇāvatīmuttareṇa khāṇḍavāddakṣiṇena ca |
giryante śatasāhasrā haihayāḥ samare hatāḥ

सरथाश्वगजा वीरा निहतास्तत्र शेरते ।
पितुर्वधामर्षितेन जामदग्न्येन धीमता

sarathāśvagajā vīrā nihatāstatra śerate |
piturvadhāmarṣitena jāmadagnyena dhīmatā

निजघ्ने दशसाहस्रान्रामः परशुना तदा ।
न ह्यमृष्यत ता वाचो यास्तैर्भृशमुदीरिताः

nijaghne daśasāhasrānrāmaḥ paraśunā tadā |
na hyamṛṣyata tā vāco yāstairbhṛśamudīritāḥ

भृगौ रामाभिधावेति यदाक्रन्दन्द्विजोत्तमाः ।
ततः काश्मीरदरदान्कुन्तिक्षुद्रकमालवान्

bhṛgau rāmābhidhāveti yadākrandandvijottamāḥ |
tataḥ kāśmīradaradānkuntikṣudrakamālavān

अङ्गवङ्गकलिङ्गांश्च विदेहांस्ताम्रलिप्तकान् ।
रक्षोवाहान्वीतिहोत्रांस्त्रिगर्तान्मार्तिकावतान्

aṅgavaṅgakaliṅgāṃśca videhāṃstāmraliptakān |
rakṣovāhānvītihotrāṃstrigartānmārtikāvatān

शिबीनन्यांश्च राजन्यान्देशान्देशान्सहस्रशः ।
निजघान शितैर्बाणैर्जामदग्न्यः प्रतापवान्

śibīnanyāṃśca rājanyāndeśāndeśānsahasraśaḥ |
nijaghāna śitairbāṇairjāmadagnyaḥ pratāpavān

कोटीशतसहस्राणि क्षत्रियाणां सहस्रशः ।
इन्द्रगोपकवर्णस्य बन्धुजीवनिभस्य च

koṭīśatasahasrāṇi kṣatriyāṇāṃ sahasraśaḥ |
indragopakavarṇasya bandhujīvanibhasya ca

रुधिरस्य परीवाहैः पूरयित्वा सरांसि च ।
सर्वानष्टादश द्वीपान्वशमानीय भार्गवः

rudhirasya parīvāhaiḥ pūrayitvā sarāṃsi ca |
sarvānaṣṭādaśa dvīpānvaśamānīya bhārgavaḥ

ईजे क्रतुशतैः पुण्यैः समाप्तवरदक्षिणैः ।
वेदीमष्टनलोत्सेधां सौवर्णां विधिनिर्मिताम्

īje kratuśataiḥ puṇyaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ |
vedīmaṣṭanalotsedhāṃ sauvarṇāṃ vidhinirmitām

सर्वरत्नशतैः पूर्णां पताकाशतमालिनीम् ।
ग्राम्यारण्यैः पशुगणैः सम्पूर्णां च महीमिमाम्

sarvaratnaśataiḥ pūrṇāṃ patākāśatamālinīm |
grāmyāraṇyaiḥ paśugaṇaiḥ sampūrṇāṃ ca mahīmimām

रामस्य जामदग्न्यस्य प्रतिजग्राह कश्यपः ।
ततः शतसहस्राणि द्विपेन्द्रान्हेमभूषणान्

rāmasya jāmadagnyasya pratijagrāha kaśyapaḥ |
tataḥ śatasahasrāṇi dvipendrānhemabhūṣaṇān

निर्दस्युं पृथिवीं कृत्वा शिष्टेष्टजनसङ्कुलाम् ।
कश्यपाय ददौ रामो हयमेधे महामखे

nirdasyuṃ pṛthivīṃ kṛtvā śiṣṭeṣṭajanasaṅkulām |
kaśyapāya dadau rāmo hayamedhe mahāmakhe

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्रियां प्रभुः ।
इष्ट्वा क्रतुशतैर्वीरो ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣatriyāṃ prabhuḥ |
iṣṭvā kratuśatairvīro brāhmaṇebhyo hyamanyata

सप्तद्वीपां वसुमतीं मारीचोऽगृह्णत द्विजः ।
रामं प्रोवाच निर्गच्छ वसुधातो ममाज्ञया

saptadvīpāṃ vasumatīṃ mārīco'gṛhṇata dvijaḥ |
rāmaṃ provāca nirgaccha vasudhāto mamājñayā

स कश्यपस्य वचनात्प्रोत्सार्य सरिताम्पतिम् ।
इषुपाते युधां श्रेष्ठः कुर्वन्ब्राह्मणशासनम्

sa kaśyapasya vacanātprotsārya saritāmpatim |
iṣupāte yudhāṃ śreṣṭhaḥ kurvanbrāhmaṇaśāsanam

अध्यावसद्गिरिश्रेष्ठं महेन्द्रं पर्वतोत्तमम् ।
एवं गुणशतैर्युक्तो भृगूणां कीर्तिवर्धनः

adhyāvasadgiriśreṣṭhaṃ mahendraṃ parvatottamam |
evaṃ guṇaśatairyukto bhṛgūṇāṃ kīrtivardhanaḥ

जामदग्न्यो ह्यतियशा मरिष्यति महाद्युतिः ।
त्वया चतुर्भद्रतरः पुण्यात्पुण्यतरस्तव

jāmadagnyo hyatiyaśā mariṣyati mahādyutiḥ |
tvayā caturbhadrataraḥ puṇyātpuṇyatarastava

अयज्वानमदक्षिण्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
एते चतुर्भद्रतरास्त्वया भद्रशताधिकाः ।
मृता नरवरश्रेष्ठ मरिष्यन्ति च सृञ्जय

ayajvānamadakṣiṇyaṃ mā putramanutapyathāḥ |
ete caturbhadratarāstvayā bhadraśatādhikāḥ |
mṛtā naravaraśreṣṭha mariṣyanti ca sṛñjaya