अध्याय 68: दुष्यन्त के पुत्र भरत

दौष्यन्ति भरतं चापि मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
कर्माण्यसुकराण्यन्यैः कृतवान्यः शिशुर्वने

dauṣyanti bharataṃ cāpi mṛtaṃ sṛñjaya śuśruma |
karmāṇyasukarāṇyanyaiḥ kṛtavānyaḥ śiśurvane

हिमावदातान्यः सिंहान्नखदंष्ट्रायुधान्बली ।
निर्वीर्यांस्तरसा कृत्वा विचकर्ष बबन्ध च

himāvadātānyaḥ siṃhānnakhadaṃṣṭrāyudhānbalī |
nirvīryāṃstarasā kṛtvā vicakarṣa babandha ca

क्रूरांश्चोग्रतरान्व्याघ्रान्दमित्वा चाकरोद्वशे ।
मनःशिला इव शिलाः संयुक्ता जतुराशिभिः

krūrāṃścogratarānvyāghrāndamitvā cākarodvaśe |
manaḥśilā iva śilāḥ saṃyuktā jaturāśibhiḥ

त्रायलादींश्चातिबलवान्सुप्रतीकान्गजानपि ।
दंष्ट्रासु गृह्य विमुखाञ्शुष्कास्यानकरोद्वशे

trāyalādīṃścātibalavānsupratīkāngajānapi |
daṃṣṭrāsu gṛhya vimukhāñśuṣkāsyānakarodvaśe

महिषानप्यतिबलो बलिनो विचकर्ष ह ।
सिंहानां च सुदृप्तानां शतान्याकर्षयद्बलात्

mahiṣānapyatibalo balino vicakarṣa ha |
siṃhānāṃ ca sudṛptānāṃ śatānyākarṣayadbalāt

बलिनः सृमरान्खङ्गान्नानासत्त्वानि चाप्युत ।
कृच्छ्रप्राणान्वने बद्ध्वा दमयित्वाप्यवासृजत्

balinaḥ sṛmarānkhaṅgānnānāsattvāni cāpyuta |
kṛcchraprāṇānvane baddhvā damayitvāpyavāsṛjat

तं सर्वदमनेत्याहुर्द्विजास्तेनास्य कर्मणा ।
तं प्रत्यषेधज्जननी मा सत्वानि व्यनीनशः

taṃ sarvadamanetyāhurdvijāstenāsya karmaṇā |
taṃ pratyaṣedhajjananī mā satvāni vyanīnaśaḥ

सोऽश्वमेधशतेनेजे यमुनामनु वीर्यवान् ।
त्रिशतैश्च सरस्वत्यां गङ्गामनु चतुःशतैः

so'śvamedhaśateneje yamunāmanu vīryavān |
triśataiśca sarasvatyāṃ gaṅgāmanu catuḥśataiḥ

सौऽश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
पुनरीजे महायज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः

sau'śvamedhasahasreṇa rājasūyaśatena ca |
punarīje mahāyajñaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ

अग्निष्टोमातिरात्राणामुक्थ्यविश्वजितां च सः ।
वाजपेयसहस्रामां सहस्रैश्च सुसंवृतैः

agniṣṭomātirātrāṇāmukthyaviśvajitāṃ ca saḥ |
vājapeyasahasrāmāṃ sahasraiśca susaṃvṛtaiḥ

इष्ट्वा शाकुन्तलो राजा तर्पयित्वा द्विजान्धनैः ।
सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ।
जाम्बूनदस्य शुद्धस्य कनकस्य महायशाः

iṣṭvā śākuntalo rājā tarpayitvā dvijāndhanaiḥ |
sahasraṃ yatra padmānāṃ kaṇvāya bharato dadau |
jāmbūnadasya śuddhasya kanakasya mahāyaśāḥ

यस्य यूपाः सतव्यामाः परिणाहेन काञ्चनाः ।
समागम्य द्विजैः सार्धे सेन्द्रैर्देवैः समुच्छ्रिताः

yasya yūpāḥ satavyāmāḥ pariṇāhena kāñcanāḥ |
samāgamya dvijaiḥ sārdhe sendrairdevaiḥ samucchritāḥ

अलङ्कृतान्राजमानान्सर्वरत्नैर्मनोहरैः ।
हैरण्यान्द्विरदानश्वान्रथानुष्ट्रानजाविकान्

alaṅkṛtānrājamānānsarvaratnairmanoharaiḥ |
hairaṇyāndviradānaśvānrathānuṣṭrānajāvikān

दासी दासं धनं धान्यं गाः सवत्साः पयस्विनीः ।
ग्रामान्गृहांश्च क्षेत्राणि विविधांश्च परिच्छदान्

dāsī dāsaṃ dhanaṃ dhānyaṃ gāḥ savatsāḥ payasvinīḥ |
grāmāngṛhāṃśca kṣetrāṇi vividhāṃśca paricchadān

कोटीशतायुतांश्चैव ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ।
चक्रवर्ती ह्यदीनात्मा जितारिर्ह्यजितः परैः

koṭīśatāyutāṃścaiva brāhmaṇebhyo hyamanyata |
cakravartī hyadīnātmā jitārirhyajitaḥ paraiḥ

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्

sa cenmamāra sṛñjaya caturbhadratarastvayā |
putrātpuṇyatarastubhyaṃ mā putramanutapyathāḥ |
ayajvānamadakṣiṇyamabhi śvaityetyudāharat