दौष्यन्ति भरतं चापि मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
कर्माण्यसुकराण्यन्यैः कृतवान्यः शिशुर्वने
dauṣyanti bharataṃ cāpi mṛtaṃ sṛñjaya śuśruma |
karmāṇyasukarāṇyanyaiḥ kṛtavānyaḥ śiśurvane
Drona Parva
Chapter 68: Bharata, son of Dushyanta
इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये अष्टषष्टितमोऽध्यायः ॥
16 verses · 68 of 203
What happens in this chapter
Bharata, son of Dushyanta
Narada tells of Bharata, son of Dushyanta and Shakuntala, who as a child in the forest did what others could not. He dragged and bound white lions, tamed fierce tigers, seized great elephants by their tusks, and pulled along buffaloes and hundreds of proud lions, then set them free. For this the brahmanas called him Sarvadamana, the tamer of all, though his mother told him not to harm the creatures. He performed a hundred ashvamedhas along the Yamuna, three hundred on the Sarasvati and four hundred along the Ganga, then a thousand more ashvamedhas, a hundred rajasuyas and countless other rites. He gave Kanva a thousand lotuses of pure gold. A chakravartin never defeated, he gave the brahmanas jewelled elephants, horses, villages and endless wealth. The refrain follows.
नारद उवाच
हिमावदातान्यः सिंहान्नखदंष्ट्रायुधान्बली ।
निर्वीर्यांस्तरसा कृत्वा विचकर्ष बबन्ध च
himāvadātānyaḥ siṃhānnakhadaṃṣṭrāyudhānbalī |
nirvīryāṃstarasā kṛtvā vicakarṣa babandha ca
क्रूरांश्चोग्रतरान्व्याघ्रान्दमित्वा चाकरोद्वशे ।
मनःशिला इव शिलाः संयुक्ता जतुराशिभिः
krūrāṃścogratarānvyāghrāndamitvā cākarodvaśe |
manaḥśilā iva śilāḥ saṃyuktā jaturāśibhiḥ
त्रायलादींश्चातिबलवान्सुप्रतीकान्गजानपि ।
दंष्ट्रासु गृह्य विमुखाञ्शुष्कास्यानकरोद्वशे
trāyalādīṃścātibalavānsupratīkāngajānapi |
daṃṣṭrāsu gṛhya vimukhāñśuṣkāsyānakarodvaśe
महिषानप्यतिबलो बलिनो विचकर्ष ह ।
सिंहानां च सुदृप्तानां शतान्याकर्षयद्बलात्
mahiṣānapyatibalo balino vicakarṣa ha |
siṃhānāṃ ca sudṛptānāṃ śatānyākarṣayadbalāt
बलिनः सृमरान्खङ्गान्नानासत्त्वानि चाप्युत ।
कृच्छ्रप्राणान्वने बद्ध्वा दमयित्वाप्यवासृजत्
balinaḥ sṛmarānkhaṅgānnānāsattvāni cāpyuta |
kṛcchraprāṇānvane baddhvā damayitvāpyavāsṛjat
तं सर्वदमनेत्याहुर्द्विजास्तेनास्य कर्मणा ।
तं प्रत्यषेधज्जननी मा सत्वानि व्यनीनशः
taṃ sarvadamanetyāhurdvijāstenāsya karmaṇā |
taṃ pratyaṣedhajjananī mā satvāni vyanīnaśaḥ
सोऽश्वमेधशतेनेजे यमुनामनु वीर्यवान् ।
त्रिशतैश्च सरस्वत्यां गङ्गामनु चतुःशतैः
so'śvamedhaśateneje yamunāmanu vīryavān |
triśataiśca sarasvatyāṃ gaṅgāmanu catuḥśataiḥ
सौऽश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
पुनरीजे महायज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः
sau'śvamedhasahasreṇa rājasūyaśatena ca |
punarīje mahāyajñaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ
अग्निष्टोमातिरात्राणामुक्थ्यविश्वजितां च सः ।
वाजपेयसहस्रामां सहस्रैश्च सुसंवृतैः
agniṣṭomātirātrāṇāmukthyaviśvajitāṃ ca saḥ |
vājapeyasahasrāmāṃ sahasraiśca susaṃvṛtaiḥ
इष्ट्वा शाकुन्तलो राजा तर्पयित्वा द्विजान्धनैः ।
सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ।
जाम्बूनदस्य शुद्धस्य कनकस्य महायशाः
iṣṭvā śākuntalo rājā tarpayitvā dvijāndhanaiḥ |
sahasraṃ yatra padmānāṃ kaṇvāya bharato dadau |
jāmbūnadasya śuddhasya kanakasya mahāyaśāḥ
यस्य यूपाः सतव्यामाः परिणाहेन काञ्चनाः ।
समागम्य द्विजैः सार्धे सेन्द्रैर्देवैः समुच्छ्रिताः
yasya yūpāḥ satavyāmāḥ pariṇāhena kāñcanāḥ |
samāgamya dvijaiḥ sārdhe sendrairdevaiḥ samucchritāḥ
अलङ्कृतान्राजमानान्सर्वरत्नैर्मनोहरैः ।
हैरण्यान्द्विरदानश्वान्रथानुष्ट्रानजाविकान्
alaṅkṛtānrājamānānsarvaratnairmanoharaiḥ |
hairaṇyāndviradānaśvānrathānuṣṭrānajāvikān
दासी दासं धनं धान्यं गाः सवत्साः पयस्विनीः ।
ग्रामान्गृहांश्च क्षेत्राणि विविधांश्च परिच्छदान्
dāsī dāsaṃ dhanaṃ dhānyaṃ gāḥ savatsāḥ payasvinīḥ |
grāmāngṛhāṃśca kṣetrāṇi vividhāṃśca paricchadān
कोटीशतायुतांश्चैव ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ।
चक्रवर्ती ह्यदीनात्मा जितारिर्ह्यजितः परैः
koṭīśatāyutāṃścaiva brāhmaṇebhyo hyamanyata |
cakravartī hyadīnātmā jitārirhyajitaḥ paraiḥ
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्
sa cenmamāra sṛñjaya caturbhadratarastvayā |
putrātpuṇyatarastubhyaṃ mā putramanutapyathāḥ |
ayajvānamadakṣiṇyamabhi śvaityetyudāharat
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)