अध्याय 61: राजा दिलीप का वैभव

दिलीपं चापि राजेन्द्र मृतां सृञ्जय शुश्रुम ।
यस्य यज्ञशतेष्वासन्प्रयुतायुतशो द्विजाः

dilīpaṃ cāpi rājendra mṛtāṃ sṛñjaya śuśruma |
yasya yajñaśateṣvāsanprayutāyutaśo dvijāḥ

तन्त्रज्ञानार्थसम्पन्ना यज्वानः पुत्रपौत्रिणः ।
स्वच्छन्दाः पुण्यगन्धाश्च सुभक्षा हेममालिनः ।
यस्य कर्माणि भूरिणि कथयन्ति मनीषिणः

tantrajñānārthasampannā yajvānaḥ putrapautriṇaḥ |
svacchandāḥ puṇyagandhāśca subhakṣā hemamālinaḥ |
yasya karmāṇi bhūriṇi kathayanti manīṣiṇaḥ

य इमां वसुसम्पूर्णां वसुधां वसुधाधिपः ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत

ya imāṃ vasusampūrṇāṃ vasudhāṃ vasudhādhipaḥ |
ījāno vitate yajñe brāhmaṇebhyo hyamanyata

राजानो वितते यज्ञे उपहारानुपाहरन् ।
दिलीपस्य तु यज्ञेषु कृतः पन्था हिरण्मयः ।
तं धर्म इव कुर्वाणाः सेन्द्रा देवाः समागमन्

rājāno vitate yajñe upahārānupāharan |
dilīpasya tu yajñeṣu kṛtaḥ panthā hiraṇmayaḥ |
taṃ dharma iva kurvāṇāḥ sendrā devāḥ samāgaman

सहस्रं यत्र मातङ्गा अगच्छन्पर्वतोपमाः ।
सौवर्णं चाभवत्सर्वं सदः परमभास्वरम्

sahasraṃ yatra mātaṅgā agacchanparvatopamāḥ |
sauvarṇaṃ cābhavatsarvaṃ sadaḥ paramabhāsvaram

रसानां चाभवन्कुल्या भक्ष्याणां चापि पर्वताः ।
सहस्रव्यामा नृपते यूपाश्चासन्हिरण्मयाः

rasānāṃ cābhavankulyā bhakṣyāṇāṃ cāpi parvatāḥ |
sahasravyāmā nṛpate yūpāścāsanhiraṇmayāḥ

चषालप्रचषालौ च यस्य यूपे हिरण्मयौ ।
नृत्यन्त्यप्सरसो यत्र षट्‌सहस्राणि सप्त च

caṣālapracaṣālau ca yasya yūpe hiraṇmayau |
nṛtyantyapsaraso yatra ṣaṭ‌sahasrāṇi sapta ca

यत्र वीणां वादयति प्रीत्या विश्वावसुः स्वयम् ।
सर्वभूतान्यमन्यन्त मम वादयतीति तम्

yatra vīṇāṃ vādayati prītyā viśvāvasuḥ svayam |
sarvabhūtānyamanyanta mama vādayatīti tam

रागखाण्डवभोज्यैश्च मत्ताः पतिषु शेरते

rāgakhāṇḍavabhojyaiśca mattāḥ patiṣu śerate

तदेतदद्भुतं मन्ये अन्यैर्न सदृशं नृपैः ।
यदप्सु युध्यमानस्य चक्रे न परिपेततुः

tadetadadbhutaṃ manye anyairna sadṛśaṃ nṛpaiḥ |
yadapsu yudhyamānasya cakre na paripetatuḥ

राजानं दृढधन्वानं दिलीपं सत्यवादिनम् ।
येऽपश्यन्भूरिदक्षिण्यं तेऽपि स्वर्गजितो नराः

rājānaṃ dṛḍhadhanvānaṃ dilīpaṃ satyavādinam |
ye'paśyanbhūridakṣiṇyaṃ te'pi svargajito narāḥ

पञ्च शब्दा न जीर्यन्ति दिलीपस्य निवेशने ।
स्वाध्यायघोषो ज्याघोषः पिबताश्नीत खादत

pañca śabdā na jīryanti dilīpasya niveśane |
svādhyāyaghoṣo jyāghoṣaḥ pibatāśnīta khādata

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ।
अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्

sa cenmamāra sṛñjaya caturbhadratarastvayā |
putrātpuṇyatarastubhyaṃ mā putramanutapyathāḥ |
ayajvānamadakṣiṇyamabhi śvaityetyudāharat