अध्याय 5: कर्ण द्रोण को सेनापति बनाने की सलाह देता है

रथस्थं पुरुषव्याघ्रं दृष्टा कर्णमवस्थितम् ।
हृष्टो दुर्योधनो राजन्निदं वचनमब्रवीत्

rathasthaṃ puruṣavyāghraṃ dṛṣṭā karṇamavasthitam |
hṛṣṭo duryodhano rājannidaṃ vacanamabravīt

सनाथमिव मन्येऽहं भवता पालितं बलम् ।
अत्र किं नु समर्थं यद्धितं तत्सम्प्रधार्यताम्

sanāthamiva manye'haṃ bhavatā pālitaṃ balam |
atra kiṃ nu samarthaṃ yaddhitaṃ tatsampradhāryatām

ब्रूहि नः पुरुषव्याघ्र त्वं हि प्राज्ञतमो नृषु ।
यथा चार्थपतिः कृत्यं पश्यते न तथेतरः

brūhi naḥ puruṣavyāghra tvaṃ hi prājñatamo nṛṣu |
yathā cārthapatiḥ kṛtyaṃ paśyate na tathetaraḥ

ते स्म सर्वे तव वचः श्रोतुकामा नरेश्वर ।
नान्याय्यं हि भवान्वाक्यं ब्रूयादिति मतिर्मम

te sma sarve tava vacaḥ śrotukāmā nareśvara |
nānyāyyaṃ hi bhavānvākyaṃ brūyāditi matirmama

भीष्मः सेनाप्रणेताऽऽसीद्वयसा विक्रमेण च ।
श्रुतेन चोपसम्पन्नः सर्वैर्योधगणैस्तथा

bhīṣmaḥ senāpraṇetā''sīdvayasā vikrameṇa ca |
śrutena copasampannaḥ sarvairyodhagaṇaistathā

तेनातियशसा कर्ण घ्नता शत्रुगणान्मम ।
सुयुद्धेन दशाहानि पालिताः स्मो महात्मना

tenātiyaśasā karṇa ghnatā śatrugaṇānmama |
suyuddhena daśāhāni pālitāḥ smo mahātmanā

तस्मिन्नसुकरं कर्म कृतवत्यास्थिते दिवम् ।
कं तु सेनाप्रणेतारं मन्यसे तदनन्तरम्

tasminnasukaraṃ karma kṛtavatyāsthite divam |
kaṃ tu senāpraṇetāraṃ manyase tadanantaram

न विना नायकं सेना मुहूर्तमपि तिष्ठति ।
आहवेषु विशेषेण भ्रष्टनेत्रेष्विवाञ्जनम् ।
आहवेष्वाहवश्रेष्ठ नेतृहीनेव नौर्जले

na vinā nāyakaṃ senā muhūrtamapi tiṣṭhati |
āhaveṣu viśeṣeṇa bhraṣṭanetreṣvivāñjanam |
āhaveṣvāhavaśreṣṭha netṛhīneva naurjale

यथा ह्यकर्णधारा नौ रथश्चासारथिर्यथा ।
द्रवेद्यथेष्टं तद्वत्स्यादृते सेनापतिं बलम्

yathā hyakarṇadhārā nau rathaścāsārathiryathā |
dravedyatheṣṭaṃ tadvatsyādṛte senāpatiṃ balam

अदेशिको यथा सार्थः सर्वः कृच्छ्रं समृच्छति ।
अनायका तथा सेना सर्वान्दोषान्समर्च्छति

adeśiko yathā sārthaḥ sarvaḥ kṛcchraṃ samṛcchati |
anāyakā tathā senā sarvāndoṣānsamarcchati

स भावन्वीक्ष्य सर्वेषु मामकेषु महात्मसु ।
पश्य सेनापतिं युक्तमनु शान्तनवादिह

sa bhāvanvīkṣya sarveṣu māmakeṣu mahātmasu |
paśya senāpatiṃ yuktamanu śāntanavādiha

यं हि सेनाप्रमेतारं भवान्वक्ष्यति संयुगे ।
तं वयं सहिताः सर्वे करिष्यामो न संशयः ।

yaṃ hi senāprametāraṃ bhavānvakṣyati saṃyuge |
taṃ vayaṃ sahitāḥ sarve kariṣyāmo na saṃśayaḥ |

सर्व एव महात्मान इमे पुरुषसत्तमाः ।
सेनापतित्वमर्हन्ति नात्र कार्या विचारणा

sarva eva mahātmāna ime puruṣasattamāḥ |
senāpatitvamarhanti nātra kāryā vicāraṇā

कुलसंहननज्ञानैर्बलविक्रमबुद्धिभिः ।
युक्ताः श्रुतज्ञा धीमन्त आहवेष्वनिवर्तिनः

kulasaṃhananajñānairbalavikramabuddhibhiḥ |
yuktāḥ śrutajñā dhīmanta āhaveṣvanivartinaḥ

युगपन्न तु ते शक्याः कर्तुं सर्वे पुरःसराः ।
एक एव तु कर्तव्यो यस्मिन्वैशेषिका गुणाः

yugapanna tu te śakyāḥ kartuṃ sarve puraḥsarāḥ |
eka eva tu kartavyo yasminvaiśeṣikā guṇāḥ

अन्योन्यस्पर्धिनां ह्येषां यद्येकं त्वं करिष्यसि ।
शेषा विमनसो व्यक्तं न योत्स्यन्ति हितास्तव

anyonyaspardhināṃ hyeṣāṃ yadyekaṃ tvaṃ kariṣyasi |
śeṣā vimanaso vyaktaṃ na yotsyanti hitāstava

अयं च सर्वयोधानामाचार्यः स्थिवरो गुरुः ।
युक्तः सेनापतिः कर्तुं द्रोणः शस्त्रभृतां वरः

ayaṃ ca sarvayodhānāmācāryaḥ sthivaro guruḥ |
yuktaḥ senāpatiḥ kartuṃ droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ

को हि तिष्ठति दुर्धर्षे द्रोणे शस्त्रभृतां वरे ।
सेनापतिःस्यादन्योस्माच्छुक्राङ्गिरसदर्शनात्

ko hi tiṣṭhati durdharṣe droṇe śastrabhṛtāṃ vare |
senāpatiḥsyādanyosmācchukrāṅgirasadarśanāt

न च सोऽप्यस्ति ते योधः सर्वराजसु भारत ।
द्रोणं यः समरे यान्तमनुयास्यति संयुगे

na ca so'pyasti te yodhaḥ sarvarājasu bhārata |
droṇaṃ yaḥ samare yāntamanuyāsyati saṃyuge

एष सेनाप्रणेतॄणामेष शस्त्रभृतामपि ।
एष बुद्धिमतां चैव श्रेष्ठो राजन्गुरुस्तव

eṣa senāpraṇetṝṇāmeṣa śastrabhṛtāmapi |
eṣa buddhimatāṃ caiva śreṣṭho rājangurustava

एवं दुर्योधनाचार्यमाशु सेनापतिं कुरु ।
जिगीषन्तो सुरान्सङ्ख्ये कार्तिकेयमिवामराः

evaṃ duryodhanācāryamāśu senāpatiṃ kuru |
jigīṣanto surānsaṅkhye kārtikeyamivāmarāḥ