तस्य लालप्यमानस्य कुरुवृद्धः पितामहः ।
देशकालोचितं वाक्यमब्रवीत्प्रीतमानसः
tasya lālapyamānasya kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
deśakālocitaṃ vākyamabravītprītamānasaḥ
19 श्लोक · 4 में से 203
कर्ण के वचनों से प्रसन्न होकर भीष्म उत्तर देते हैं। जैसे समुद्र नदियों का और सूर्य ज्योतियों का आश्रय है, वैसे तुम अपने बन्धुओं के आश्रय बनो; वे दुर्योधन के लिए कर्ण की विजयें गिनाते हैं: राजपुर में काम्बोज, गिरिव्रज के नग्नजित् आदि राजा, अम्बष्ठ, विदेह और गान्धार, हिमालय के किरात, तथा उत्कल, कलिङ्ग, आन्ध्र, निषाद, त्रिगर्त और बाह्लीक। भीष्म कहते हैं कि तुम हमारे लिए दुर्योधन की भाँति पौत्र के समान हो; सज्जनों की मित्रता जन्म के सम्बन्ध से बढ़कर है। जाओ, शत्रुओं से लड़ो, कौरवों का मार्गदर्शन करो और दुर्योधन को विजय दिलाओ। कर्ण उनके चरण छूकर रणभूमि को जाता है, जहाँ कौरव सिंहनाद, भुजाओं की थपकी और धनुष की टंकार से उसका स्वागत करते हैं।
सञ्जय उवाच
तस्य लालप्यमानस्य कुरुवृद्धः पितामहः ।
देशकालोचितं वाक्यमब्रवीत्प्रीतमानसः
tasya lālapyamānasya kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
deśakālocitaṃ vākyamabravītprītamānasaḥ
भीष्म उवाच
समुद्र इव सिन्धूनां ज्योतिषामिव भास्करः ।
सत्यस्य च यथा सन्तो बीजानामिव चोर्वरा
samudra iva sindhūnāṃ jyotiṣāmiva bhāskaraḥ |
satyasya ca yathā santo bījānāmiva corvarā
पर्जन्य इव भूतानां प्रतिष्ठा सुहृदां भवान् ।
बान्धवास्त्वाऽनुजीवन्तु स्वादुवृक्षमिवाण्डजाः
parjanya iva bhūtānāṃ pratiṣṭhā suhṛdāṃ bhavān |
bāndhavāstvā'nujīvantu svāduvṛkṣamivāṇḍajāḥ
मानहा भव शत्रूणां मित्राणां नन्दिवर्धनः ।
कौरवाणां भव गतिर्यथा विष्णुर्दिवौकसाम्
mānahā bhava śatrūṇāṃ mitrāṇāṃ nandivardhanaḥ |
kauravāṇāṃ bhava gatiryathā viṣṇurdivaukasām
स्वबाहुबलवीर्येण धार्तराष्ट्रप्रियैषिणा ।
कर्ण राजपुरं गत्वा काम्भोजा निर्जितास्त्वया
svabāhubalavīryeṇa dhārtarāṣṭrapriyaiṣiṇā |
karṇa rājapuraṃ gatvā kāmbhojā nirjitāstvayā
गिरिव्रजगताश्चापि नग्नजित्प्रमुखा नृपाः ।
अम्बष्ठाश्च विदेहाश्च गान्धाराश्च जितास्त्वया
girivrajagatāścāpi nagnajitpramukhā nṛpāḥ |
ambaṣṭhāśca videhāśca gāndhārāśca jitāstvayā
हिमवद्दुर्गनिलयाः किराता रणकर्कशाः ।
दुर्योधनस्य वशगास्त्वया कर्ण पुरा कृताः
himavaddurganilayāḥ kirātā raṇakarkaśāḥ |
duryodhanasya vaśagāstvayā karṇa purā kṛtāḥ
उत्कला मेकलाः पौण्ड्राः कलिङ्गान्ध्राश्च संयुगे ।
निषादाश्च त्रिगर्ताश्च बाह्लीकाश्च जितास्त्वया
utkalā mekalāḥ pauṇḍrāḥ kaliṅgāndhrāśca saṃyuge |
niṣādāśca trigartāśca bāhlīkāśca jitāstvayā
तत्रतत्र च संग्रामे दुर्योधनहितैषिणा ।
बहवश्च जिताः कर्ण त्वया वीरा महौजसा
tatratatra ca saṃgrāme duryodhanahitaiṣiṇā |
bahavaśca jitāḥ karṇa tvayā vīrā mahaujasā
यथा दुर्योधनस्यातः सज्ञातिकुलबान्धवः ।
तथा त्वमपि सर्वेषां कौरवाणां गतिर्भव
yathā duryodhanasyātaḥ sajñātikulabāndhavaḥ |
tathā tvamapi sarveṣāṃ kauravāṇāṃ gatirbhava
शिवेशनाभिवदामि त्वां गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः ।
अनुशास्य कुरून्सर्वान्धत्स्व दुर्योधने जयम्
śiveśanābhivadāmi tvāṃ gaccha yudhyasva śatrubhiḥ |
anuśāsya kurūnsarvāndhatsva duryodhane jayam
भवान्पौत्रसमोऽस्माकं यथा दुर्योधनस्तथा ।
तवापि धर्मतः सर्वे यथा तस्य वयं तथा
bhavānpautrasamo'smākaṃ yathā duryodhanastathā |
tavāpi dharmataḥ sarve yathā tasya vayaṃ tathā
यौनात्सम्बन्धकाल्लोके विशिष्टं सङ्गतं सताम् ।
सद्भिः सङ्गममिच्छन्ति तस्मात्प्राज्ञाः परैरपि
yaunātsambandhakālloke viśiṣṭaṃ saṅgataṃ satām |
sadbhiḥ saṅgamamicchanti tasmātprājñāḥ parairapi
स सत्यसङ्गरो भूत्वा ममेदमिति निश्चितः ।
कुरूणां पालय बलं यथा दुर्योधनस्तथा
sa satyasaṅgaro bhūtvā mamedamiti niścitaḥ |
kurūṇāṃ pālaya balaṃ yathā duryodhanastathā
यथा च कुरवो युद्धे योधयन्ति स्म पाण्डवान् ।
तथा कर्ण त्वया कार्यं दुर्योधनहितैषिणा
yathā ca kuravo yuddhe yodhayanti sma pāṇḍavān |
tathā karṇa tvayā kāryaṃ duryodhanahitaiṣiṇā
निशम्य वचनं तस्य चरणावभिवाद्य च ।
ययौ वैकर्तनः कर्णस्तूर्णमायोधनं प्रति
niśamya vacanaṃ tasya caraṇāvabhivādya ca |
yayau vaikartanaḥ karṇastūrṇamāyodhanaṃ prati
सोऽभिवीक्ष्य नरौघाणां स्थानमप्रतिमं महत् ।
व्यूढप्रहरणोरस्कं सैन्यं तत्समबृंहयत्
so'bhivīkṣya naraughāṇāṃ sthānamapratimaṃ mahat |
vyūḍhapraharaṇoraskaṃ sainyaṃ tatsamabṛṃhayat
हृषिताः कुरवः सर्वे दुर्योधनपुरोगमाः ।
उपागतं महाबाहुं सर्वानीकपुरःसरम्
hṛṣitāḥ kuravaḥ sarve duryodhanapurogamāḥ |
upāgataṃ mahābāhuṃ sarvānīkapuraḥsaram
कर्णं दृष्ट्वा महात्मानं युद्धाय समुपस्थितम् ।
क्ष्वेडितास्फोटितरवैः सिंहनादरवैरपि ।
धनुःशब्दैश्च विविधैः कुरवः समपूजयन्
karṇaṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ yuddhāya samupasthitam |
kṣveḍitāsphoṭitaravaiḥ siṃhanādaravairapi |
dhanuḥśabdaiśca vividhaiḥ kuravaḥ samapūjayan
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)