अध्याय 162: द्रोण के चारों ओर घमासान रात्रियुद्ध

ततो युधिष्ठिरश्चैव भीमसेनश्च पाण्डवः ।
द्रोणपुत्रं महाराज समन्तात्पर्यवारयन्

tato yudhiṣṭhiraścaiva bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ |
droṇaputraṃ mahārāja samantātparyavārayan

ततो दुर्योधनो राजा भारद्वाजेन संवृतः ।
अभ्ययात्पाण्डवान्सङ्ख्ये ततो युद्धमवर्तत ।
घोररूपं महाराज भीरूणां भयवर्धनम्

tato duryodhano rājā bhāradvājena saṃvṛtaḥ |
abhyayātpāṇḍavānsaṅkhye tato yuddhamavartata |
ghorarūpaṃ mahārāja bhīrūṇāṃ bhayavardhanam

अम्बष्ठान्मालवान्वङ्गाञ्छिबींस्त्रैगर्तकानपि ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय गणान्क्रुद्धो वृकोदरः

ambaṣṭhānmālavānvaṅgāñchibīṃstraigartakānapi |
prāhiṇonmṛtyulokāya gaṇānkruddho vṛkodaraḥ

अभीषाहाञ्छूरसेनान्क्षत्रियान्युद्धदुर्मदान् ।
निकृत्त्य पृथिवीं चक्रे भीमः शोणितकर्दमाम्

abhīṣāhāñchūrasenānkṣatriyānyuddhadurmadān |
nikṛttya pṛthivīṃ cakre bhīmaḥ śoṇitakardamām

यौधेयानद्रिजान्राजन्मद्रकान्मालवानपि ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय किरीटी निशितैः शरैः

yaudheyānadrijānrājanmadrakānmālavānapi |
prāhiṇonmṛtyulokāya kirīṭī niśitaiḥ śaraiḥ

प्रगाढमञ्चोगतिभिर्नाराचैरभिताडिताः ।
निपेतुर्द्विरदा भूमौ द्विशृङ्गा इव पर्वताः

pragāḍhamañcogatibhirnārācairabhitāḍitāḥ |
nipeturdviradā bhūmau dviśṛṅgā iva parvatāḥ

निकृत्तैर्हस्तिहस्तैश्च चेष्टमानैरितस्ततः ।
रराज वसुधाऽऽकीर्णा विसर्पद्भिरिवोरगैः

nikṛttairhastihastaiśca ceṣṭamānairitastataḥ |
rarāja vasudhā''kīrṇā visarpadbhirivoragaiḥ

क्षिप्तैः कनकचित्रैश्च नृपच्छत्रैः क्षितिर्बभौ ।
द्यौरिवादित्यचन्द्राद्यैर्ग्रहैः कीर्णा युगक्षये

kṣiptaiḥ kanakacitraiśca nṛpacchatraiḥ kṣitirbabhau |
dyaurivādityacandrādyairgrahaiḥ kīrṇā yugakṣaye

हत प्रहरताभीता विध्यत व्यवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः शोणाश्वस्य रथं प्रति

hata praharatābhītā vidhyata vyavakṛntata |
ityāsīttumulaḥ śabdaḥ śoṇāśvasya rathaṃ prati

द्रोणस्तु परमक्रुद्धो वायव्यास्त्रेण संयुगे ।
व्यधमत्तान्महवायुर्मेघानिव दुरत्ययः

droṇastu paramakruddho vāyavyāstreṇa saṃyuge |
vyadhamattānmahavāyurmeghāniva duratyayaḥ

ते हन्यमाना द्रोणेन पाञ्चालाः प्राद्रवन्भयात् ।
पश्यतो भीमसेनस्य पार्थस्य च महात्मनः

te hanyamānā droṇena pāñcālāḥ prādravanbhayāt |
paśyato bhīmasenasya pārthasya ca mahātmanaḥ

ततः किरीटि भीमश्च सहसा सन्न्यवर्तताम् ।
महता रथवंशेन परिगृह्य बलं महत्

tataḥ kirīṭi bhīmaśca sahasā sannyavartatām |
mahatā rathavaṃśena parigṛhya balaṃ mahat

बीभत्सुर्दक्षिणं वार्श्वमुत्तरं तु वृकोदरः ।
भारद्वाजं शरौघाभ्यां महद्भामभ्यवर्षताम्

bībhatsurdakṣiṇaṃ vārśvamuttaraṃ tu vṛkodaraḥ |
bhāradvājaṃ śaraughābhyāṃ mahadbhāmabhyavarṣatām

तौ तथा सृञ्जयाश्चैव पाञ्चालाश्च महौजसः ।
अन्वगच्छन्महाराज मात्स्यैश्च सह सोमकैः

tau tathā sṛñjayāścaiva pāñcālāśca mahaujasaḥ |
anvagacchanmahārāja mātsyaiśca saha somakaiḥ

तथैव तव पुत्रस्य रथोदाराः प्रहारिणः ।
महत्या सेनया राजञ्जग्मुर्द्रोणरथं प्रति

tathaiva tava putrasya rathodārāḥ prahāriṇaḥ |
mahatyā senayā rājañjagmurdroṇarathaṃ prati

ततः सा भारती सेना हन्यमाना किरीटिना ।
तमसा निद्रया चैव पुनरेव व्यदीर्यत

tataḥ sā bhāratī senā hanyamānā kirīṭinā |
tamasā nidrayā caiva punareva vyadīryata

द्रोणेन वार्यमाणास्ते स्वयं तव सुतेन च ।
नाशक्यन्त महाराज योधा वारयितुं तदा

droṇena vāryamāṇāste svayaṃ tava sutena ca |
nāśakyanta mahārāja yodhā vārayituṃ tadā

सा पाण्डुपुत्रस्य शरैर्दीर्यमाणा महाचमूः ।
तमसा संवृते लोके व्यद्रवत्सर्वतोमुखी

sā pāṇḍuputrasya śarairdīryamāṇā mahācamūḥ |
tamasā saṃvṛte loke vyadravatsarvatomukhī

उत्सृज्य शतशो वाहांस्तत्र केचिन्नराधिपाः ।
प्राद्रवन्त महाराज भयाविष्टाः समन्ततः

utsṛjya śataśo vāhāṃstatra kecinnarādhipāḥ |
prādravanta mahārāja bhayāviṣṭāḥ samantataḥ