ततो युधिष्ठिरश्चैव भीमसेनश्च पाण्डवः ।
द्रोणपुत्रं महाराज समन्तात्पर्यवारयन्
tato yudhiṣṭhiraścaiva bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ |
droṇaputraṃ mahārāja samantātparyavārayan
इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि चतुर्दशरात्रियुद्धे द्विषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
19 verses · 162 of 203
Sanjaya describes the general melee. Yudhishthira and Bhima close round Ashvatthama, and Duryodhana, with Drona beside him, rides against the Pandavas. Bhima sends Ambashthas, Malavas, Vangas, Shibis, Trigartas and Shurasenas to death until the ground turns to bloody mire, while Arjuna cuts down Yaudheyas, mountain men, Madrakas and Malavas. Elephants fall like two-peaked hills, and severed trunks writhe on the earth like serpents. Drona scatters the Panchalas with the vayavya weapon, and Arjuna and Bhima wheel back on his two flanks with the Srinjayas and Matsyas behind them. Struck by Arjuna's arrows, half blind with darkness and sleep, the Kaurava host breaks, and neither Drona nor Duryodhana can hold it. Several verses here repeat the close of adhyaya 158 almost word for word.
सञ्जय उवाच
ततो युधिष्ठिरश्चैव भीमसेनश्च पाण्डवः ।
द्रोणपुत्रं महाराज समन्तात्पर्यवारयन्
tato yudhiṣṭhiraścaiva bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ |
droṇaputraṃ mahārāja samantātparyavārayan
ततो दुर्योधनो राजा भारद्वाजेन संवृतः ।
अभ्ययात्पाण्डवान्सङ्ख्ये ततो युद्धमवर्तत ।
घोररूपं महाराज भीरूणां भयवर्धनम्
tato duryodhano rājā bhāradvājena saṃvṛtaḥ |
abhyayātpāṇḍavānsaṅkhye tato yuddhamavartata |
ghorarūpaṃ mahārāja bhīrūṇāṃ bhayavardhanam
अम्बष्ठान्मालवान्वङ्गाञ्छिबींस्त्रैगर्तकानपि ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय गणान्क्रुद्धो वृकोदरः
ambaṣṭhānmālavānvaṅgāñchibīṃstraigartakānapi |
prāhiṇonmṛtyulokāya gaṇānkruddho vṛkodaraḥ
अभीषाहाञ्छूरसेनान्क्षत्रियान्युद्धदुर्मदान् ।
निकृत्त्य पृथिवीं चक्रे भीमः शोणितकर्दमाम्
abhīṣāhāñchūrasenānkṣatriyānyuddhadurmadān |
nikṛttya pṛthivīṃ cakre bhīmaḥ śoṇitakardamām
यौधेयानद्रिजान्राजन्मद्रकान्मालवानपि ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय किरीटी निशितैः शरैः
yaudheyānadrijānrājanmadrakānmālavānapi |
prāhiṇonmṛtyulokāya kirīṭī niśitaiḥ śaraiḥ
प्रगाढमञ्चोगतिभिर्नाराचैरभिताडिताः ।
निपेतुर्द्विरदा भूमौ द्विशृङ्गा इव पर्वताः
pragāḍhamañcogatibhirnārācairabhitāḍitāḥ |
nipeturdviradā bhūmau dviśṛṅgā iva parvatāḥ
निकृत्तैर्हस्तिहस्तैश्च चेष्टमानैरितस्ततः ।
रराज वसुधाऽऽकीर्णा विसर्पद्भिरिवोरगैः
nikṛttairhastihastaiśca ceṣṭamānairitastataḥ |
rarāja vasudhā''kīrṇā visarpadbhirivoragaiḥ
क्षिप्तैः कनकचित्रैश्च नृपच्छत्रैः क्षितिर्बभौ ।
द्यौरिवादित्यचन्द्राद्यैर्ग्रहैः कीर्णा युगक्षये
kṣiptaiḥ kanakacitraiśca nṛpacchatraiḥ kṣitirbabhau |
dyaurivādityacandrādyairgrahaiḥ kīrṇā yugakṣaye
हत प्रहरताभीता विध्यत व्यवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः शोणाश्वस्य रथं प्रति
hata praharatābhītā vidhyata vyavakṛntata |
ityāsīttumulaḥ śabdaḥ śoṇāśvasya rathaṃ prati
द्रोणस्तु परमक्रुद्धो वायव्यास्त्रेण संयुगे ।
व्यधमत्तान्महवायुर्मेघानिव दुरत्ययः
droṇastu paramakruddho vāyavyāstreṇa saṃyuge |
vyadhamattānmahavāyurmeghāniva duratyayaḥ
ते हन्यमाना द्रोणेन पाञ्चालाः प्राद्रवन्भयात् ।
पश्यतो भीमसेनस्य पार्थस्य च महात्मनः
te hanyamānā droṇena pāñcālāḥ prādravanbhayāt |
paśyato bhīmasenasya pārthasya ca mahātmanaḥ
ततः किरीटि भीमश्च सहसा सन्न्यवर्तताम् ।
महता रथवंशेन परिगृह्य बलं महत्
tataḥ kirīṭi bhīmaśca sahasā sannyavartatām |
mahatā rathavaṃśena parigṛhya balaṃ mahat
बीभत्सुर्दक्षिणं वार्श्वमुत्तरं तु वृकोदरः ।
भारद्वाजं शरौघाभ्यां महद्भामभ्यवर्षताम्
bībhatsurdakṣiṇaṃ vārśvamuttaraṃ tu vṛkodaraḥ |
bhāradvājaṃ śaraughābhyāṃ mahadbhāmabhyavarṣatām
तौ तथा सृञ्जयाश्चैव पाञ्चालाश्च महौजसः ।
अन्वगच्छन्महाराज मात्स्यैश्च सह सोमकैः
tau tathā sṛñjayāścaiva pāñcālāśca mahaujasaḥ |
anvagacchanmahārāja mātsyaiśca saha somakaiḥ
तथैव तव पुत्रस्य रथोदाराः प्रहारिणः ।
महत्या सेनया राजञ्जग्मुर्द्रोणरथं प्रति
tathaiva tava putrasya rathodārāḥ prahāriṇaḥ |
mahatyā senayā rājañjagmurdroṇarathaṃ prati
ततः सा भारती सेना हन्यमाना किरीटिना ।
तमसा निद्रया चैव पुनरेव व्यदीर्यत
tataḥ sā bhāratī senā hanyamānā kirīṭinā |
tamasā nidrayā caiva punareva vyadīryata
द्रोणेन वार्यमाणास्ते स्वयं तव सुतेन च ।
नाशक्यन्त महाराज योधा वारयितुं तदा
droṇena vāryamāṇāste svayaṃ tava sutena ca |
nāśakyanta mahārāja yodhā vārayituṃ tadā
सा पाण्डुपुत्रस्य शरैर्दीर्यमाणा महाचमूः ।
तमसा संवृते लोके व्यद्रवत्सर्वतोमुखी
sā pāṇḍuputrasya śarairdīryamāṇā mahācamūḥ |
tamasā saṃvṛte loke vyadravatsarvatomukhī
उत्सृज्य शतशो वाहांस्तत्र केचिन्नराधिपाः ।
प्राद्रवन्त महाराज भयाविष्टाः समन्ततः
utsṛjya śataśo vāhāṃstatra kecinnarādhipāḥ |
prādravanta mahārāja bhayāviṣṭāḥ samantataḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)