Drona Parva

Chapter 162: Confused night fighting around Drona

इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि चतुर्दशरात्रियुद्धे द्विषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

19 verses · 162 of 203

What happens in this chapter

Confused night fighting around Drona

Sanjaya describes the general melee. Yudhishthira and Bhima close round Ashvatthama, and Duryodhana, with Drona beside him, rides against the Pandavas. Bhima sends Ambashthas, Malavas, Vangas, Shibis, Trigartas and Shurasenas to death until the ground turns to bloody mire, while Arjuna cuts down Yaudheyas, mountain men, Madrakas and Malavas. Elephants fall like two-peaked hills, and severed trunks writhe on the earth like serpents. Drona scatters the Panchalas with the vayavya weapon, and Arjuna and Bhima wheel back on his two flanks with the Srinjayas and Matsyas behind them. Struck by Arjuna's arrows, half blind with darkness and sleep, the Kaurava host breaks, and neither Drona nor Duryodhana can hold it. Several verses here repeat the close of adhyaya 158 almost word for word.

सञ्जय उवाच

162.1

ततो युधिष्ठिरश्चैव भीमसेनश्च पाण्डवः ।
द्रोणपुत्रं महाराज समन्तात्पर्यवारयन्

tato yudhiṣṭhiraścaiva bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ |
droṇaputraṃ mahārāja samantātparyavārayan

162.2

ततो दुर्योधनो राजा भारद्वाजेन संवृतः ।
अभ्ययात्पाण्डवान्सङ्ख्ये ततो युद्धमवर्तत ।
घोररूपं महाराज भीरूणां भयवर्धनम्

tato duryodhano rājā bhāradvājena saṃvṛtaḥ |
abhyayātpāṇḍavānsaṅkhye tato yuddhamavartata |
ghorarūpaṃ mahārāja bhīrūṇāṃ bhayavardhanam

162.3

अम्बष्ठान्मालवान्वङ्गाञ्छिबींस्त्रैगर्तकानपि ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय गणान्क्रुद्धो वृकोदरः

ambaṣṭhānmālavānvaṅgāñchibīṃstraigartakānapi |
prāhiṇonmṛtyulokāya gaṇānkruddho vṛkodaraḥ

162.4

अभीषाहाञ्छूरसेनान्क्षत्रियान्युद्धदुर्मदान् ।
निकृत्त्य पृथिवीं चक्रे भीमः शोणितकर्दमाम्

abhīṣāhāñchūrasenānkṣatriyānyuddhadurmadān |
nikṛttya pṛthivīṃ cakre bhīmaḥ śoṇitakardamām

162.5

यौधेयानद्रिजान्राजन्मद्रकान्मालवानपि ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय किरीटी निशितैः शरैः

yaudheyānadrijānrājanmadrakānmālavānapi |
prāhiṇonmṛtyulokāya kirīṭī niśitaiḥ śaraiḥ

162.6

प्रगाढमञ्चोगतिभिर्नाराचैरभिताडिताः ।
निपेतुर्द्विरदा भूमौ द्विशृङ्गा इव पर्वताः

pragāḍhamañcogatibhirnārācairabhitāḍitāḥ |
nipeturdviradā bhūmau dviśṛṅgā iva parvatāḥ

162.7

निकृत्तैर्हस्तिहस्तैश्च चेष्टमानैरितस्ततः ।
रराज वसुधाऽऽकीर्णा विसर्पद्भिरिवोरगैः

nikṛttairhastihastaiśca ceṣṭamānairitastataḥ |
rarāja vasudhā''kīrṇā visarpadbhirivoragaiḥ

162.8

क्षिप्तैः कनकचित्रैश्च नृपच्छत्रैः क्षितिर्बभौ ।
द्यौरिवादित्यचन्द्राद्यैर्ग्रहैः कीर्णा युगक्षये

kṣiptaiḥ kanakacitraiśca nṛpacchatraiḥ kṣitirbabhau |
dyaurivādityacandrādyairgrahaiḥ kīrṇā yugakṣaye

162.9

हत प्रहरताभीता विध्यत व्यवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः शोणाश्वस्य रथं प्रति

hata praharatābhītā vidhyata vyavakṛntata |
ityāsīttumulaḥ śabdaḥ śoṇāśvasya rathaṃ prati

162.10

द्रोणस्तु परमक्रुद्धो वायव्यास्त्रेण संयुगे ।
व्यधमत्तान्महवायुर्मेघानिव दुरत्ययः

droṇastu paramakruddho vāyavyāstreṇa saṃyuge |
vyadhamattānmahavāyurmeghāniva duratyayaḥ

162.11

ते हन्यमाना द्रोणेन पाञ्चालाः प्राद्रवन्भयात् ।
पश्यतो भीमसेनस्य पार्थस्य च महात्मनः

te hanyamānā droṇena pāñcālāḥ prādravanbhayāt |
paśyato bhīmasenasya pārthasya ca mahātmanaḥ

162.12

ततः किरीटि भीमश्च सहसा सन्न्यवर्तताम् ।
महता रथवंशेन परिगृह्य बलं महत्

tataḥ kirīṭi bhīmaśca sahasā sannyavartatām |
mahatā rathavaṃśena parigṛhya balaṃ mahat

162.13

बीभत्सुर्दक्षिणं वार्श्वमुत्तरं तु वृकोदरः ।
भारद्वाजं शरौघाभ्यां महद्भामभ्यवर्षताम्

bībhatsurdakṣiṇaṃ vārśvamuttaraṃ tu vṛkodaraḥ |
bhāradvājaṃ śaraughābhyāṃ mahadbhāmabhyavarṣatām

162.14

तौ तथा सृञ्जयाश्चैव पाञ्चालाश्च महौजसः ।
अन्वगच्छन्महाराज मात्स्यैश्च सह सोमकैः

tau tathā sṛñjayāścaiva pāñcālāśca mahaujasaḥ |
anvagacchanmahārāja mātsyaiśca saha somakaiḥ

162.15

तथैव तव पुत्रस्य रथोदाराः प्रहारिणः ।
महत्या सेनया राजञ्जग्मुर्द्रोणरथं प्रति

tathaiva tava putrasya rathodārāḥ prahāriṇaḥ |
mahatyā senayā rājañjagmurdroṇarathaṃ prati

162.16

ततः सा भारती सेना हन्यमाना किरीटिना ।
तमसा निद्रया चैव पुनरेव व्यदीर्यत

tataḥ sā bhāratī senā hanyamānā kirīṭinā |
tamasā nidrayā caiva punareva vyadīryata

162.17

द्रोणेन वार्यमाणास्ते स्वयं तव सुतेन च ।
नाशक्यन्त महाराज योधा वारयितुं तदा

droṇena vāryamāṇāste svayaṃ tava sutena ca |
nāśakyanta mahārāja yodhā vārayituṃ tadā

162.18

सा पाण्डुपुत्रस्य शरैर्दीर्यमाणा महाचमूः ।
तमसा संवृते लोके व्यद्रवत्सर्वतोमुखी

sā pāṇḍuputrasya śarairdīryamāṇā mahācamūḥ |
tamasā saṃvṛte loke vyadravatsarvatomukhī

162.19

उत्सृज्य शतशो वाहांस्तत्र केचिन्नराधिपाः ।
प्राद्रवन्त महाराज भयाविष्टाः समन्ततः

utsṛjya śataśo vāhāṃstatra kecinnarādhipāḥ |
prādravanta mahārāja bhayāviṣṭāḥ samantataḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)