अध्याय 118: सात्यकि राजा सुदर्शन का वध करते हैं

द्रोणं स जित्वा पुरुषप्रवीर--
स्तथैव हार्दिक्यमुखांस्त्वदीयान् ।
प्रहस्य सूतं वचनं बभाषे
शिनिप्रवीरः कुरुपुङ्गवाग्र्य

droṇaṃ sa jitvā puruṣapravīra--
stathaiva hārdikyamukhāṃstvadīyān |
prahasya sūtaṃ vacanaṃ babhāṣe
śinipravīraḥ kurupuṅgavāgrya

निमित्तमात्रं वयमद्य सूत
दग्धा रथाः केशवफल्गुनाभ्याम् ।
हतान्निहन्मेह नरर्षभेण
वयं सुरेशात्मसमुद्भवेत

nimittamātraṃ vayamadya sūta
dagdhā rathāḥ keśavaphalgunābhyām |
hatānnihanmeha nararṣabheṇa
vayaṃ sureśātmasamudbhaveta

तमेवमुक्त्वा शिनिपुङ्गवस्तदा
महामृधे सोऽग्र्यधनुर्धरोऽरिहा ।
किरन्समन्तात्सहसा शरान्बली
समापतच्छयेन इवामिषाशया

tamevamuktvā śinipuṅgavastadā
mahāmṛdhe so'gryadhanurdharo'rihā |
kiransamantātsahasā śarānbalī
samāpatacchayena ivāmiṣāśayā

तं यान्तमश्वैः शशिशङ्खवर्णै--
र्विगाह्य सैन्यं पुरुषप्रवीरम् ।
नाशक्नुवन्वारयितुं समन्ता--
दादित्यरश्मिप्रतिमं रथाग्र्यम्

taṃ yāntamaśvaiḥ śaśiśaṅkhavarṇai--
rvigāhya sainyaṃ puruṣapravīram |
nāśaknuvanvārayituṃ samantā--
dādityaraśmipratimaṃ rathāgryam

असह्यविक्रान्तमदीनसत्वं
सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ।
सहस्रनेत्रप्रतिमप्रभावं
दिवीव सूर्यं जलदव्यपाये

asahyavikrāntamadīnasatvaṃ
sarve gaṇā bhārata ye tvadīyāḥ |
sahasranetrapratimaprabhāvaṃ
divīva sūryaṃ jaladavyapāye

अमर्षपूर्णस्त्वतिचित्रयोधी
शरासनी काञ्चनवर्मधारी ।
सुदर्शनः सात्यकिमापतन्तं
न्यवारयद्राजवरः प्रसह्य

amarṣapūrṇastvaticitrayodhī
śarāsanī kāñcanavarmadhārī |
sudarśanaḥ sātyakimāpatantaṃ
nyavārayadrājavaraḥ prasahya

तयोरभूद्भारतसम्प्रहारः
सुदारुणस्तं समतिप्रशंसन् ।
योधास्त्वदीयाश्च हि सोमकाश्च
वृत्रेन्द्रयोर्युद्धमिवामरौघाः

tayorabhūdbhāratasamprahāraḥ
sudāruṇastaṃ samatipraśaṃsan |
yodhāstvadīyāśca hi somakāśca
vṛtrendrayoryuddhamivāmaraughāḥ

शरैः सुतीक्ष्णैः शतशोऽभ्यविध्य--
त्सुदर्शनः सात्वतमुख्यमाजौ ।
अनागतानेव तु तान्पृषत्कां--
श्चिच्छेद राजञ्शिनिपुङ्गवोऽपि

śaraiḥ sutīkṣṇaiḥ śataśo'bhyavidhya--
tsudarśanaḥ sātvatamukhyamājau |
anāgatāneva tu tānpṛṣatkāṃ--
ściccheda rājañśinipuṅgavo'pi

तथैव शक्रप्रतिमोऽपि सात्यकिः
सुदर्शने यान्क्षिपति स्म सायकान् ।
द्विधा त्रिधा तानकरोत्सुदर्शनः
शरोत्तमैः स्यन्दनवर्यमास्थितः

tathaiva śakrapratimo'pi sātyakiḥ
sudarśane yānkṣipati sma sāyakān |
dvidhā tridhā tānakarotsudarśanaḥ
śarottamaiḥ syandanavaryamāsthitaḥ

तान्वीक्ष्य बाणान्निहतांस्तदानीं
सुदर्शनः सात्यकिबाणवेगैः ।
क्रोधाद्दिधक्षन्निव तिग्मतेजाः
शरानमुञ्चत्तपनीयचित्रान्

tānvīkṣya bāṇānnihatāṃstadānīṃ
sudarśanaḥ sātyakibāṇavegaiḥ |
krodhāddidhakṣanniva tigmatejāḥ
śarānamuñcattapanīyacitrān

पुनः स बाणैस्त्रिभिरग्निकल्पै--
राकर्णपूर्णैर्निशितैः सुपुङ्खैः ।
विव्याध देहावरणं विभिद्य
ते सात्यकेराविविशुः शरीरम्

punaḥ sa bāṇaistribhiragnikalpai--
rākarṇapūrṇairniśitaiḥ supuṅkhaiḥ |
vivyādha dehāvaraṇaṃ vibhidya
te sātyakerāviviśuḥ śarīram

तथैव तस्यावनिपालपुत्रः
सन्धाय बाणैरपरैर्ज्वलद्भिः ।
आजघ्निवांस्तान्रजतप्रकाशां--
श्चतुर्भिरश्वांश्चतुरः प्रसह्य

tathaiva tasyāvanipālaputraḥ
sandhāya bāṇairaparairjvaladbhiḥ |
ājaghnivāṃstānrajataprakāśāṃ--
ścaturbhiraśvāṃścaturaḥ prasahya

तथा तु तेमाभिहतस्तरस्वी
नप्ता शिनेरिन्द्रसमानवीर्यः ।
सुदर्शनस्येषुगणैः सुतीक्ष्णै--
र्हयान्निहत्याशु ननाद नादम्

tathā tu temābhihatastarasvī
naptā śinerindrasamānavīryaḥ |
sudarśanasyeṣugaṇaiḥ sutīkṣṇai--
rhayānnihatyāśu nanāda nādam

अथास्य सूतस्य शिरो निकृत्य
भल्लेन शक्राशनिसन्निभेन ।
सुदर्शनस्यापि शिनिप्रवीरः
क्षुरेण कालानलसन्निभेन

athāsya sūtasya śiro nikṛtya
bhallena śakrāśanisannibhena |
sudarśanasyāpi śinipravīraḥ
kṣureṇa kālānalasannibhena

सकुण्डलं पूर्णशशिप्रकाशं
भ्राजिष्णु वक्त्रं विचकर्त देहात् ।
यथा पुरा वज्रधरः प्रसह्य
बलस्य सङ्ख्येऽतिबलस्य राजन्

sakuṇḍalaṃ pūrṇaśaśiprakāśaṃ
bhrājiṣṇu vaktraṃ vicakarta dehāt |
yathā purā vajradharaḥ prasahya
balasya saṅkhye'tibalasya rājan

निहत्य तं पार्थिवपुत्रपौत्रं
रणे यदूनामृषभस्तरस्वी ।
मुदा समेतः परया महात्मा
रराज राजन्सुरराजकल्पः

nihatya taṃ pārthivaputrapautraṃ
raṇe yadūnāmṛṣabhastarasvī |
mudā sametaḥ parayā mahātmā
rarāja rājansurarājakalpaḥ

ततो ययावर्जुनमेव वीरो
निवार्य सैन्यं तव मार्गणौघैः ।
सदश्वयुक्तेन रथेन राजँ--
ल्लोकं विसिस्मापयिषुर्नृवीरः

tato yayāvarjunameva vīro
nivārya sainyaṃ tava mārgaṇaughaiḥ |
sadaśvayuktena rathena rājam̐--
llokaṃ visismāpayiṣurnṛvīraḥ

तत्तस्य विस्मापयनीयमग्र्य--
मपूजयन्योधवराः समेताः ।
प्रवर्तमानानिषुगोचरेऽरी--
न्ददाह बाणैर्हुतभुग्यथैव

tattasya vismāpayanīyamagrya--
mapūjayanyodhavarāḥ sametāḥ |
pravartamānāniṣugocare'rī--
ndadāha bāṇairhutabhugyathaiva