अध्याय 23: युद्ध से पहले अर्जुन की दुर्गा स्तुति

धार्तराष्ट्रबलं दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम् ।
अर्जुनस्य हितार्थाय कृष्णो वचनमब्रवीत्

dhārtarāṣṭrabalaṃ dṛṣṭvā yuddhāya samupasthitam |
arjunasya hitārthāya kṛṣṇo vacanamabravīt

शुचिर्भूत्वा महाबाहो संग्रामाभिमुखे स्थितः ।
पराजयाय श्त्रुणां दुर्गास्तोत्रमुदीरय

śucirbhūtvā mahābāho saṃgrāmābhimukhe sthitaḥ |
parājayāya śtruṇāṃ durgāstotramudīraya

एवमुक्तोऽर्जुनः सङ्ख्ये वासुदेवेन धीमता ।
अवतीर्य रथात्पार्थः स्तोत्रमाह कृताञ्जलिः

evamukto'rjunaḥ saṅkhye vāsudevena dhīmatā |
avatīrya rathātpārthaḥ stotramāha kṛtāñjaliḥ

नमस्ते सिद्धसेनानि आर्ये मन्दरवासिनि ।
कुमारि कालि कापालि कपिले कृष्णपिङ्गले

namaste siddhasenāni ārye mandaravāsini |
kumāri kāli kāpāli kapile kṛṣṇapiṅgale

भद्रकालि नमस्तुभ्यं महाकालि नमोऽस्तु ते ।
चण्डि चण्डे नमस्तुभ्यं तारिणि वरवर्णिनि

bhadrakāli namastubhyaṃ mahākāli namo'stu te |
caṇḍi caṇḍe namastubhyaṃ tāriṇi varavarṇini

कात्यायनि महाभागे करालि विजये जये ।
शिखिपिच्छध्वजधरे नानाभरणभूषिते

kātyāyani mahābhāge karāli vijaye jaye |
śikhipicchadhvajadhare nānābharaṇabhūṣite

अट्टशूलप्रहरणे स्वङ्गखेटकधारिणि ।
गोपेन्द्रस्यानुजे ज्येष्ठे नन्दगोपकुलोद्भवे

aṭṭaśūlapraharaṇe svaṅgakheṭakadhāriṇi |
gopendrasyānuje jyeṣṭhe nandagopakulodbhave

महिषासृक्प्रिये नित्यं कौशिकि पीतवासिनि ।
अट्टहासे कोकमुखे नमस्तेऽस्तु रणप्रिये

mahiṣāsṛkpriye nityaṃ kauśiki pītavāsini |
aṭṭahāse kokamukhe namaste'stu raṇapriye

उभे शाकम्भरि श्वेते कृष्णे कैटभनाशिनि ।
हिरण्याश्चि विरूपाक्षि सुधूम्राक्षि नमोऽस्तु ते

ubhe śākambhari śvete kṛṣṇe kaiṭabhanāśini |
hiraṇyāści virūpākṣi sudhūmrākṣi namo'stu te

वेदश्रुति महापुण्ये ब्रह्मण्ये जातवेदसि ।
जम्बूकटकचैत्येषु नित्यं सन्निहितालये

vedaśruti mahāpuṇye brahmaṇye jātavedasi |
jambūkaṭakacaityeṣu nityaṃ sannihitālaye

त्वं ब्रह्मविद्या विद्यानां महानिद्रा च देहिनाम् ।
स्कन्दमातर्भगवति दुर्गे कान्तारवासिनि

tvaṃ brahmavidyā vidyānāṃ mahānidrā ca dehinām |
skandamātarbhagavati durge kāntāravāsini

स्वाहाकारः स्वधा चैव कला काष्ठा सरस्वती ।
सावित्री वेदमाता च तथा वेदान्त उच्यते

svāhākāraḥ svadhā caiva kalā kāṣṭhā sarasvatī |
sāvitrī vedamātā ca tathā vedānta ucyate

स्तुतासि त्वं महादेवि विशुद्धेनान्तरात्मना ।
जयो भवतु मे नित्यं त्वत्प्रसादाद्रणाजिरे

stutāsi tvaṃ mahādevi viśuddhenāntarātmanā |
jayo bhavatu me nityaṃ tvatprasādādraṇājire

कान्तारभयदुर्गेषु भक्तानां चालयेषु च ।
नित्यं वससि पाताले युद्धे जयसि दानवान्

kāntārabhayadurgeṣu bhaktānāṃ cālayeṣu ca |
nityaṃ vasasi pātāle yuddhe jayasi dānavān

त्वं जम्भनी मोहिनी च माया ह्रीः श्रीस्तथैव च ।
संध्या प्रभावती चैव सावित्री जननी तथा

tvaṃ jambhanī mohinī ca māyā hrīḥ śrīstathaiva ca |
saṃdhyā prabhāvatī caiva sāvitrī jananī tathā

तुष्टिः पुष्टिर्धृतिर्दीप्तिश्चन्द्रादित्यविवर्धिनी ।
भूतिर्भूतिमतां सङ्ख्ये वीक्ष्यसे सिद्धचारणैः

tuṣṭiḥ puṣṭirdhṛtirdīptiścandrādityavivardhinī |
bhūtirbhūtimatāṃ saṅkhye vīkṣyase siddhacāraṇaiḥ

ततः पार्थस्य विज्ञाय भक्तिं मानववत्सला ।
अन्तरिक्षगतोवाच गोविन्दस्याग्रतः स्थिता

tataḥ pārthasya vijñāya bhaktiṃ mānavavatsalā |
antarikṣagatovāca govindasyāgrataḥ sthitā

स्वल्पेनैव तु कालेन शत्रूञ्जेष्यसि पाण्डव ।
नरस्त्वमसि दुर्धर्ष नारायणसहायवान्

svalpenaiva tu kālena śatrūñjeṣyasi pāṇḍava |
narastvamasi durdharṣa nārāyaṇasahāyavān

अजेयस्त्वं रणेऽरीणामपि वज्रभृतः स्वयम् ।
इत्येवमुक्त्वा वरदा क्षणेनान्तरधीयत

ajeyastvaṃ raṇe'rīṇāmapi vajrabhṛtaḥ svayam |
ityevamuktvā varadā kṣaṇenāntaradhīyata

लब्ध्वा वरं तु कौन्तेयो मेने विजयमात्मनः ।
आरुरोह ततः पार्थो रथं परमसंमतम्

labdhvā varaṃ tu kaunteyo mene vijayamātmanaḥ |
āruroha tataḥ pārtho rathaṃ paramasaṃmatam

कृष्णार्जुनावेकरथौ दिव्यौ शङ्खौः प्रदध्मतुः ।
य इदं पठते स्तोत्रं कल्य उत्थाय मानवः

kṛṣṇārjunāvekarathau divyau śaṅkhauḥ pradadhmatuḥ |
ya idaṃ paṭhate stotraṃ kalya utthāya mānavaḥ

यक्षरक्षःपिशाचेभ्यो न भयं विद्यते सदा ।
न चापि रिपवस्तेभ्यः सर्पाद्या ये च दंष्ट्रिणः

yakṣarakṣaḥpiśācebhyo na bhayaṃ vidyate sadā |
na cāpi ripavastebhyaḥ sarpādyā ye ca daṃṣṭriṇaḥ

न भयं विद्यते तस्य सदा राजकुलादपि ।
विवादेक जयमाप्नोति बद्धो मुच्यति बन्धनात्

na bhayaṃ vidyate tasya sadā rājakulādapi |
vivādeka jayamāpnoti baddho mucyati bandhanāt

दुर्गं तरति चावश्यं तथा चोरैर्विमुच्यते ।
संग्रामे विजयेन्नित्यं लक्ष्मीं प्राप्नोति केवलाम्

durgaṃ tarati cāvaśyaṃ tathā corairvimucyate |
saṃgrāme vijayennityaṃ lakṣmīṃ prāpnoti kevalām

आरोग्यबलसंपन्नो जीवेद्वर्षशतं तथा ।
एतद्दृष्टं प्रसादात्तु मया व्यासस्य धीमतः

ārogyabalasaṃpanno jīvedvarṣaśataṃ tathā |
etaddṛṣṭaṃ prasādāttu mayā vyāsasya dhīmataḥ

मोहादेतौ न जानन्ति नरनारायणावृषी ।
तव पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मन्युवशानुगाः

mohādetau na jānanti naranārāyaṇāvṛṣī |
tava putrā durātmānaḥ sarve manyuvaśānugāḥ

प्राप्तकालमिदं वाक्‌यं कालपाशेन कुण्ठिताः ।
द्वैपायनो नारदश्च कण्वो रामस्तथानघः ।
अवारयंस्तव सुतं न चासौ तद्गृहीतवान्

prāptakālamidaṃ vāk‌yaṃ kālapāśena kuṇṭhitāḥ |
dvaipāyano nāradaśca kaṇvo rāmastathānaghaḥ |
avārayaṃstava sutaṃ na cāsau tadgṛhītavān

यत्र धर्मो द्युतिः कान्तिर्यत्र ह्रीः श्रीस्तथा मतिः ।
यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः

yatra dharmo dyutiḥ kāntiryatra hrīḥ śrīstathā matiḥ |
yato dharmastataḥ kṛṣṇo yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ