अध्याय 22: पाण्डव व्यूह और अर्जुन का रथ

ततो युधिष्ठिरो राजा स्वां सेनां समचोदयत् ।
प्रतिव्यूहन्ननीकानि भीष्मस्य भरतर्षभ

tato yudhiṣṭhiro rājā svāṃ senāṃ samacodayat |
prativyūhannanīkāni bhīṣmasya bharatarṣabha

यथोद्दिष्टान्यनीकानि प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवाःक ।
स्वर्गं परममिच्छन्तः सुयुद्धेन कुरूद्वहाः

yathoddiṣṭānyanīkāni pratyavyūhanta pāṇḍavāḥka |
svargaṃ paramamicchantaḥ suyuddhena kurūdvahāḥ

मध्ये शिखण्डिनोऽनीकं रक्षितं सव्यसाचिना ।
धृष्टद्युम्नश्चरन्नग्रे भीमसेनेन पालितः

madhye śikhaṇḍino'nīkaṃ rakṣitaṃ savyasācinā |
dhṛṣṭadyumnaścarannagre bhīmasenena pālitaḥ

अनीकं दक्षिणं राजन्युयुधानेन पालितम् ।
श्रीमता सात्वताग्र्येण शक्रेणेव धनुष्मता

anīkaṃ dakṣiṇaṃ rājanyuyudhānena pālitam |
śrīmatā sātvatāgryeṇa śakreṇeva dhanuṣmatā

महेन्द्रयानप्रतिमं रथं तु
सोपस्करं हाटकरत्नचित्रम् ।
युधिष्ठिरः काञ्चनभाण्डयोक्रं
समास्थितो नागबलस्य मध्ये

mahendrayānapratimaṃ rathaṃ tu
sopaskaraṃ hāṭakaratnacitram |
yudhiṣṭhiraḥ kāñcanabhāṇḍayokraṃ
samāsthito nāgabalasya madhye

समुच्छ्रितं दन्तशलाकमस्य
सुपाण्डुरं छत्रमतीव भाति ।
प्रदक्षिणं चैनमुपाचरन्त
महर्षयः संस्तुतिभिर्महेन्द्रम्

samucchritaṃ dantaśalākamasya
supāṇḍuraṃ chatramatīva bhāti |
pradakṣiṇaṃ cainamupācaranta
maharṣayaḥ saṃstutibhirmahendram

पुरोहिताः शत्रुवधं वदन्तो
ब्रह्मर्षिसिद्धाः श्रुतवन्त एनम् ।
जप्यैश्च मन्त्रैश्च महौषधीभिः
समन्ततः स्वस्त्ययनं ब्रुवन्तः

purohitāḥ śatruvadhaṃ vadanto
brahmarṣisiddhāḥ śrutavanta enam |
japyaiśca mantraiśca mahauṣadhībhiḥ
samantataḥ svastyayanaṃ bruvantaḥ

ततः स वस्त्राणि तथैव गाश्च
फलानि पुष्पाणि तथैव निष्कान् ।
कुरूत्तमो ब्राह्मणसान्महात्मा
कुर्वन्ययौ शक्र इवामरेशः

tataḥ sa vastrāṇi tathaiva gāśca
phalāni puṣpāṇi tathaiva niṣkān |
kurūttamo brāhmaṇasānmahātmā
kurvanyayau śakra ivāmareśaḥ

सहस्रसूर्यः शतकिङ्किणीकः
परार्ध्यजाम्बूनदहेमचित्रः ।
रथोऽर्जुनस्याग्निरिवार्चिमाली
विभ्राजते श्वेतहयः सुचक्रः

sahasrasūryaḥ śatakiṅkiṇīkaḥ
parārdhyajāmbūnadahemacitraḥ |
ratho'rjunasyāgnirivārcimālī
vibhrājate śvetahayaḥ sucakraḥ

तमास्थितः केशवसंगृहीतं
कपिध्वजो गाण्डिवबाणपाणिः ।
धनुर्धरो यस्य समः पृथिव्यां
न विद्यते नो भविता कदाचित्

tamāsthitaḥ keśavasaṃgṛhītaṃ
kapidhvajo gāṇḍivabāṇapāṇiḥ |
dhanurdharo yasya samaḥ pṛthivyāṃ
na vidyate no bhavitā kadācit

उद्धर्तयिष्यंस्तव पुत्रसेना-
मतीव रौद्रं स बिभर्ति रूपम् ।
अनायुधो यः सुभुजो भुजाभ्यां
नराश्वनागान्युधि भस्म कुर्यात्

uddhartayiṣyaṃstava putrasenā-
matīva raudraṃ sa bibharti rūpam |
anāyudho yaḥ subhujo bhujābhyāṃ
narāśvanāgānyudhi bhasma kuryāt

स भीमसेनः सहितो यमाभ्यां
वृकोदरो वीररथस्य गोप्ता ।
तं तत्र सिंहर्षभमत्तखेलं
लोके महेन्द्रप्रतिमानकल्पम्

sa bhīmasenaḥ sahito yamābhyāṃ
vṛkodaro vīrarathasya goptā |
taṃ tatra siṃharṣabhamattakhelaṃ
loke mahendrapratimānakalpam

समीक्ष्य सेनाग्रगतं दुरासदं
संविव्यथुः पङ्कगता यथा द्विपाः ।
वृकोदरं वारणाजदर्पं
योधास्त्वदीया भयविग्नसत्त्वाः

samīkṣya senāgragataṃ durāsadaṃ
saṃvivyathuḥ paṅkagatā yathā dvipāḥ |
vṛkodaraṃ vāraṇājadarpaṃ
yodhāstvadīyā bhayavignasattvāḥ

अनीकमध्ये तिष्ठन्तं राजपुत्रं दुरासदम् ।
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठं गुडाकेशं जनार्दनः

anīkamadhye tiṣṭhantaṃ rājaputraṃ durāsadam |
abravīdbharataśreṣṭhaṃ guḍākeśaṃ janārdanaḥ

य एष रोषात्प्रतपन्बलस्थो
यो नः सेनां सिंह इवेक्षते च ।
स एष भीष्मः कुरुवंशकेतु-
र्येनाहृतास्त्रिशतं वाजिमेधाः

ya eṣa roṣātpratapanbalastho
yo naḥ senāṃ siṃha ivekṣate ca |
sa eṣa bhīṣmaḥ kuruvaṃśaketu-
ryenāhṛtāstriśataṃ vājimedhāḥ

एतान्यनीकानि महानुभावं
गूहन्ति मेघा इव रश्मिमन्तम् ।
एतानि हत्वा पुरुषप्रवीर
काङ्क्षस्व युद्धं भरतर्षभेण

etānyanīkāni mahānubhāvaṃ
gūhanti meghā iva raśmimantam |
etāni hatvā puruṣapravīra
kāṅkṣasva yuddhaṃ bharatarṣabheṇa