अध्याय 15: दुर्योधन शिखण्डी से भीष्म की रक्षा करवाता है

त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि ।
न तु दुर्योधने दोषमिममासङ्क्तुमर्हसि

tvadyukto'yamanupraśno mahārāja yathārhasi |
na tu duryodhane doṣamimamāsaṅktumarhasi

य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्नुयान्नरः ।
एनसा तेन नान्यं स उपाशङ्कितुमर्हति

ya ātmano duścaritādaśubhaṃ prāpnuyānnaraḥ |
enasā tena nānyaṃ sa upāśaṅkitumarhati

महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वमाचरेत् ।
स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन्

mahārāja manuṣyeṣu nindyaṃ yaḥ sarvamācaret |
sa vadhyaḥ sarvalokasya ninditāni samācaran

निकारो निकृतिप्रज्ञैः पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया ।
अनुभूतः सहामात्यैः क्षान्तश्च सुचिरं वने

nikāro nikṛtiprajñaiḥ pāṇḍavaistvatpratīkṣayā |
anubhūtaḥ sahāmātyaiḥ kṣāntaśca suciraṃ vane

हयानां च गजानां च राज्ञां चामिततेजसाम् ।
प्रत्यक्षं यन्मया दृष्टं दृष्टं योगबलेन च

hayānāṃ ca gajānāṃ ca rājñāṃ cāmitatejasām |
pratyakṣaṃ yanmayā dṛṣṭaṃ dṛṣṭaṃ yogabalena ca

शृणु तत्पृथिवीपाल मा च शोके मनः कृथाः ।
दिष्टमेतत्पुरा नूनमिदमेव नराधिप

śṛṇu tatpṛthivīpāla mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ |
diṣṭametatpurā nūnamidameva narādhipa

नमस्कृत्वा प्रवक्ष्यामि पाराशर्याय धीमते ।
यस्य प्रसादाद्दिव्यं तत्प्राप्तं ज्ञानमनुत्तमम्

namaskṛtvā pravakṣyāmi pārāśaryāya dhīmate |
yasya prasādāddivyaṃ tatprāptaṃ jñānamanuttamam

दृष्टिश्चातीन्द्रिया राजन्दूराच्छ्रवणमेव च ।
परचित्तस्य विज्ञानमतीतानागतस्य च

dṛṣṭiścātīndriyā rājandūrācchravaṇameva ca |
paracittasya vijñānamatītānāgatasya ca

व्युत्थितोत्पत्तिविज्ञानमाकाशे च गतिः शुभा ।
अस्त्रैरसङ्गो युद्धेषु वरदानान्महात्मनः

vyutthitotpattivijñānamākāśe ca gatiḥ śubhā |
astrairasaṅgo yuddheṣu varadānānmahātmanaḥ

श्रृणु मे विस्तरेणेदं विचित्रं परमाद्भुतम् ।
भरतानामभूद्युद्धं यथा तद्रोमहर्षणम्

śrṛṇu me vistareṇedaṃ vicitraṃ paramādbhutam |
bharatānāmabhūdyuddhaṃ yathā tadromaharṣaṇam

तेष्वनीकेषु यत्तेषु व्यूढेषु च विधानतः ।
दुर्योधनो महाराज दुःशासनमथाब्रवीत्

teṣvanīkeṣu yatteṣu vyūḍheṣu ca vidhānataḥ |
duryodhano mahārāja duḥśāsanamathābravīt

दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः ।
अनीकानि च सर्वाणि शीघ्रं त्वमनुचोदय

duḥśāsana rathāstūrṇaṃ yujyantāṃ bhīṣmarakṣiṇaḥ |
anīkāni ca sarvāṇi śīghraṃ tvamanucodaya

अयं स मामभिप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः ।
पाण्डवानां ससैन्यानां कुरूणां च समागमः

ayaṃ sa māmabhiprāpto varṣapūgābhicintitaḥ |
pāṇḍavānāṃ sasainyānāṃ kurūṇāṃ ca samāgamaḥ

नातः कार्यतमं मन्ये रणे भीष्मस्य रक्षणात् ।
हन्युद्गुप्तो ह्यसौ पार्थान्सोमकांश्च ससृञ्जयान्

nātaḥ kāryatamaṃ manye raṇe bhīṣmasya rakṣaṇāt |
hanyudgupto hyasau pārthānsomakāṃśca sasṛñjayān

अब्रवीच्च विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनाम् ।
श्रूयते स्त्री ह्यसौ पूर्वं तस्मादूर्त्यो रणे मम

abravīcca viśuddhātmā nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinām |
śrūyate strī hyasau pūrvaṃ tasmādūrtyo raṇe mama

तस्माद्भीष्मो रक्षितव्यो विशेषेणेति मे मतिः ।
शिखण्डिनो वधे यत्ताः सर्वे तिष्ठन्तु मामकाः

tasmādbhīṣmo rakṣitavyo viśeṣeṇeti me matiḥ |
śikhaṇḍino vadhe yattāḥ sarve tiṣṭhantu māmakāḥ

तथा प्राच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्योत्तरापथाः ।
सर्वथाऽस्त्रेषु कुशलास्ते रक्षन्तु पितामहम्

tathā prācyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyottarāpathāḥ |
sarvathā'streṣu kuśalāste rakṣantu pitāmaham

अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात्सिंहं महाबलम् ।
मा सिंहं जम्बुकेनेव घातयामः शिखण्डिना

arakṣyamāṇaṃ hi vṛko hanyātsiṃhaṃ mahābalam |
mā siṃhaṃ jambukeneva ghātayāmaḥ śikhaṇḍinā

वामं चक्रं युधामन्युरुत्तमौजाश्च दक्षिणम् ।
गोप्तारौ फाल्गुनं प्राप्तौ फाल्गुनोपि शिखण्डिनः ।

vāmaṃ cakraṃ yudhāmanyuruttamaujāśca dakṣiṇam |
goptārau phālgunaṃ prāptau phālgunopi śikhaṇḍinaḥ |

संरक्ष्यमाणः पार्थेन भीष्मेण च विवर्जितः ।
यथा न हन्याद्गाङ्गेयं दुःशासन तथा कुरु

saṃrakṣyamāṇaḥ pārthena bhīṣmeṇa ca vivarjitaḥ |
yathā na hanyādgāṅgeyaṃ duḥśāsana tathā kuru