त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि ।
न तु दुर्योधने दोषमिममासङ्क्तुमर्हसि
tvadyukto'yamanupraśno mahārāja yathārhasi |
na tu duryodhane doṣamimamāsaṅktumarhasi
इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भगवद्गीतापर्वणि पञ्चदशोऽध्यायः ॥
20 verses · 15 of 122
Sanjaya answers that Dhritarashtra must not lay this blame on Duryodhana alone: a man who suffers for his own misdeeds should not suspect another. The Pandavas long bore insult and exile in the forest out of regard for him. Bowing to Vyasa, by whose grace he has gained sight beyond the senses, hearing from afar, knowledge of other minds and safety from weapons, Sanjaya begins the account of the war. With the armies arrayed, Duryodhana tells Dushasana to yoke chariots to guard Bhishma, for nothing matters more. Bhishma has said he will not slay Shikhandi, who was born a woman. So all must stand ready to kill Shikhandi, lest the lion be slain by a jackal, while Yudhamanyu and Uttamaujas guard Arjuna's wheels and Arjuna guards Shikhandi.
सञ्जय उवाच
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि ।
न तु दुर्योधने दोषमिममासङ्क्तुमर्हसि
tvadyukto'yamanupraśno mahārāja yathārhasi |
na tu duryodhane doṣamimamāsaṅktumarhasi
य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्नुयान्नरः ।
एनसा तेन नान्यं स उपाशङ्कितुमर्हति
ya ātmano duścaritādaśubhaṃ prāpnuyānnaraḥ |
enasā tena nānyaṃ sa upāśaṅkitumarhati
महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वमाचरेत् ।
स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन्
mahārāja manuṣyeṣu nindyaṃ yaḥ sarvamācaret |
sa vadhyaḥ sarvalokasya ninditāni samācaran
निकारो निकृतिप्रज्ञैः पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया ।
अनुभूतः सहामात्यैः क्षान्तश्च सुचिरं वने
nikāro nikṛtiprajñaiḥ pāṇḍavaistvatpratīkṣayā |
anubhūtaḥ sahāmātyaiḥ kṣāntaśca suciraṃ vane
हयानां च गजानां च राज्ञां चामिततेजसाम् ।
प्रत्यक्षं यन्मया दृष्टं दृष्टं योगबलेन च
hayānāṃ ca gajānāṃ ca rājñāṃ cāmitatejasām |
pratyakṣaṃ yanmayā dṛṣṭaṃ dṛṣṭaṃ yogabalena ca
शृणु तत्पृथिवीपाल मा च शोके मनः कृथाः ।
दिष्टमेतत्पुरा नूनमिदमेव नराधिप
śṛṇu tatpṛthivīpāla mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ |
diṣṭametatpurā nūnamidameva narādhipa
नमस्कृत्वा प्रवक्ष्यामि पाराशर्याय धीमते ।
यस्य प्रसादाद्दिव्यं तत्प्राप्तं ज्ञानमनुत्तमम्
namaskṛtvā pravakṣyāmi pārāśaryāya dhīmate |
yasya prasādāddivyaṃ tatprāptaṃ jñānamanuttamam
दृष्टिश्चातीन्द्रिया राजन्दूराच्छ्रवणमेव च ।
परचित्तस्य विज्ञानमतीतानागतस्य च
dṛṣṭiścātīndriyā rājandūrācchravaṇameva ca |
paracittasya vijñānamatītānāgatasya ca
व्युत्थितोत्पत्तिविज्ञानमाकाशे च गतिः शुभा ।
अस्त्रैरसङ्गो युद्धेषु वरदानान्महात्मनः
vyutthitotpattivijñānamākāśe ca gatiḥ śubhā |
astrairasaṅgo yuddheṣu varadānānmahātmanaḥ
श्रृणु मे विस्तरेणेदं विचित्रं परमाद्भुतम् ।
भरतानामभूद्युद्धं यथा तद्रोमहर्षणम्
śrṛṇu me vistareṇedaṃ vicitraṃ paramādbhutam |
bharatānāmabhūdyuddhaṃ yathā tadromaharṣaṇam
तेष्वनीकेषु यत्तेषु व्यूढेषु च विधानतः ।
दुर्योधनो महाराज दुःशासनमथाब्रवीत्
teṣvanīkeṣu yatteṣu vyūḍheṣu ca vidhānataḥ |
duryodhano mahārāja duḥśāsanamathābravīt
दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः ।
अनीकानि च सर्वाणि शीघ्रं त्वमनुचोदय
duḥśāsana rathāstūrṇaṃ yujyantāṃ bhīṣmarakṣiṇaḥ |
anīkāni ca sarvāṇi śīghraṃ tvamanucodaya
अयं स मामभिप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः ।
पाण्डवानां ससैन्यानां कुरूणां च समागमः
ayaṃ sa māmabhiprāpto varṣapūgābhicintitaḥ |
pāṇḍavānāṃ sasainyānāṃ kurūṇāṃ ca samāgamaḥ
नातः कार्यतमं मन्ये रणे भीष्मस्य रक्षणात् ।
हन्युद्गुप्तो ह्यसौ पार्थान्सोमकांश्च ससृञ्जयान्
nātaḥ kāryatamaṃ manye raṇe bhīṣmasya rakṣaṇāt |
hanyudgupto hyasau pārthānsomakāṃśca sasṛñjayān
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनाम् ।
श्रूयते स्त्री ह्यसौ पूर्वं तस्मादूर्त्यो रणे मम
abravīcca viśuddhātmā nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinām |
śrūyate strī hyasau pūrvaṃ tasmādūrtyo raṇe mama
तस्माद्भीष्मो रक्षितव्यो विशेषेणेति मे मतिः ।
शिखण्डिनो वधे यत्ताः सर्वे तिष्ठन्तु मामकाः
tasmādbhīṣmo rakṣitavyo viśeṣeṇeti me matiḥ |
śikhaṇḍino vadhe yattāḥ sarve tiṣṭhantu māmakāḥ
तथा प्राच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्योत्तरापथाः ।
सर्वथाऽस्त्रेषु कुशलास्ते रक्षन्तु पितामहम्
tathā prācyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyottarāpathāḥ |
sarvathā'streṣu kuśalāste rakṣantu pitāmaham
अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात्सिंहं महाबलम् ।
मा सिंहं जम्बुकेनेव घातयामः शिखण्डिना
arakṣyamāṇaṃ hi vṛko hanyātsiṃhaṃ mahābalam |
mā siṃhaṃ jambukeneva ghātayāmaḥ śikhaṇḍinā
वामं चक्रं युधामन्युरुत्तमौजाश्च दक्षिणम् ।
गोप्तारौ फाल्गुनं प्राप्तौ फाल्गुनोपि शिखण्डिनः ।
vāmaṃ cakraṃ yudhāmanyuruttamaujāśca dakṣiṇam |
goptārau phālgunaṃ prāptau phālgunopi śikhaṇḍinaḥ |
संरक्ष्यमाणः पार्थेन भीष्मेण च विवर्जितः ।
यथा न हन्याद्गाङ्गेयं दुःशासन तथा कुरु
saṃrakṣyamāṇaḥ pārthena bhīṣmeṇa ca vivarjitaḥ |
yathā na hanyādgāṅgeyaṃ duḥśāsana tathā kuru
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)