अध्याय 77: सैन्धव अर्जुन को घेरते हैं, फिर अर्जुन सँभलते हैं

जित्वा प्रसाद्य राजानं भगदत्तसुतं तदा ।
विसृज्य याते तुरगे सैन्धवान्प्रति भारत

jitvā prasādya rājānaṃ bhagadattasutaṃ tadā |
visṛjya yāte turage saindhavānprati bhārata

सैन्धवैरभवगद्युद्धं ततस्तस्य किरीटिनः ।
हतशेषैर्महाराज हतानां च सुतैरपि

saindhavairabhavagadyuddhaṃ tatastasya kirīṭinaḥ |
hataśeṣairmahārāja hatānāṃ ca sutairapi

तेऽवतीर्णमुपश्रुत्य विषयं श्वेतवाहनम् ।
प्रत्युद्ययुरमृष्यन्ते राजानः पाण्डवर्षभम्

te'vatīrṇamupaśrutya viṣayaṃ śvetavāhanam |
pratyudyayuramṛṣyante rājānaḥ pāṇḍavarṣabham

अश्वं च तं परामृश्य विषयान्ते विषोपमात् ।
न भयं चक्रिरे पार्थाद्भीमसेनादनन्तरात्

aśvaṃ ca taṃ parāmṛśya viṣayānte viṣopamāt |
na bhayaṃ cakrire pārthādbhīmasenādanantarāt

तेऽविदूराद्धनुष्पाणिं यज्ञियस्य हयस्य च ।
बीभत्सुं प्रत्यपद्यन्त् पदातिनमवस्थितम्

te'vidūrāddhanuṣpāṇiṃ yajñiyasya hayasya ca |
bībhatsuṃ pratyapadyant padātinamavasthitam

ततस्ते तं महावीर्या राजानः पर्यवारयन् ।
जिगीषन्तो नरव्याघ्रं पूर्वं विनिकृता युधि

tataste taṃ mahāvīryā rājānaḥ paryavārayan |
jigīṣanto naravyāghraṃ pūrvaṃ vinikṛtā yudhi

ते नामान्यपि गोत्राणि कर्मणि विविधानि च ।
कीर्तयन्तस्तदा पार्थं शरवर्षैरवाकिरन्

te nāmānyapi gotrāṇi karmaṇi vividhāni ca |
kīrtayantastadā pārthaṃ śaravarṣairavākiran

ते किरन्तः शरव्रातान्वारणप्रतिवारणान् ।
रणे जयमभीप्सन्तः कौन्तेयं पर्यवारयन्

te kirantaḥ śaravrātānvāraṇaprativāraṇān |
raṇe jayamabhīpsantaḥ kaunteyaṃ paryavārayan

ते समीक्ष्य च तं कृष्णमुग्रकर्माणमाहवे ।
सर्वे युयुधिरे वीरा रथस्थास्तं पदातिनम्

te samīkṣya ca taṃ kṛṣṇamugrakarmāṇamāhave |
sarve yuyudhire vīrā rathasthāstaṃ padātinam

ते तमाजघ्निरे वीरं निवातकवचान्तकम् ।
संशप्तकनिहन्तारं हन्तारं सैन्धवस्य च

te tamājaghnire vīraṃ nivātakavacāntakam |
saṃśaptakanihantāraṃ hantāraṃ saindhavasya ca

ततो रथसहस्रेण गजानामयुतेन च ।
***ष्ठकीकृत्य बीभत्सुं प्रहृष्टमनसोऽभवन्

tato rathasahasreṇa gajānāmayutena ca |
***ṣṭhakīkṛtya bībhatsuṃ prahṛṣṭamanaso'bhavan

** स्मरन्तो वधं वीराः सिन्धुराजस्य चाहवे ।
जयद्रथस्य कौरव्य समरे सव्यसाचिना

** smaranto vadhaṃ vīrāḥ sindhurājasya cāhave |
jayadrathasya kauravya samare savyasācinā

ततः पर्जन्यवत्सर्वे शरवृष्टीरवासृजन् ।
तैः कीर्णः शुशुभे पार्थो रविर्मेघान्तरे यथा

tataḥ parjanyavatsarve śaravṛṣṭīravāsṛjan |
taiḥ kīrṇaḥ śuśubhe pārtho ravirmeghāntare yathā

स शरैः समवच्छन्नश्चकाशे पाण्डवर्षभः ।
पञ्चरान्तरसञ्चारी शकुन्त इव भारत

sa śaraiḥ samavacchannaścakāśe pāṇḍavarṣabhaḥ |
pañcarāntarasañcārī śakunta iva bhārata

ततो हाहाकृतं सर्वं कौन्तेय शरपीडिते ।
त्रैलोक्यमभवद्राजन्रविरासीद्रजोरुणः

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ kaunteya śarapīḍite |
trailokyamabhavadrājanravirāsīdrajoruṇaḥ

ततो ववौ महाराज मारुतो रोमहर्षणः ।
राहुरग्रसदादित्यं पर्वणीव विशाम्पते

tato vavau mahārāja māruto romaharṣaṇaḥ |
rāhuragrasadādityaṃ parvaṇīva viśāmpate

उल्काश्च जघ्निरे सूर्यं विकीर्यन्त्यः समन्ततः ।
वेपथुश्चाभवद्राजन्कैलासस्य महागिरेः

ulkāśca jaghnire sūryaṃ vikīryantyaḥ samantataḥ |
vepathuścābhavadrājankailāsasya mahāgireḥ

मुमुचुः श्वासमत्युष्णं दुःखशोकसमन्विताः ।
सप्तर्षयो जातभयास्तथा देवर्षयोपि च

mumucuḥ śvāsamatyuṣṇaṃ duḥkhaśokasamanvitāḥ |
saptarṣayo jātabhayāstathā devarṣayopi ca

शशं चाशु विनिर्भिद्य मण्डलं शशिनोऽपतन् ।
विपरीता दिशश्चापि सर्वा धूमाकुलास्तथा

śaśaṃ cāśu vinirbhidya maṇḍalaṃ śaśino'patan |
viparītā diśaścāpi sarvā dhūmākulāstathā

रासभारुणसङ्काशा धनुष्मन्तः सविद्युतः ।
आवृत्य गगनं मेघा मुमुचुर्मांसशोणितम्

rāsabhāruṇasaṅkāśā dhanuṣmantaḥ savidyutaḥ |
āvṛtya gaganaṃ meghā mumucurmāṃsaśoṇitam

एवमासीत्तदा वीरे शरवर्षेण संवृते ।
फल्गुने भरतश्रेष्ठ तदद्भुतमिवाभवत्

evamāsīttadā vīre śaravarṣeṇa saṃvṛte |
phalgune bharataśreṣṭha tadadbhutamivābhavat

तस्य तेनावकीर्णस्य शरजालेन सर्वतः ।
मोहात्पपात गाण्डीवमावापश्च करादपि

tasya tenāvakīrṇasya śarajālena sarvataḥ |
mohātpapāta gāṇḍīvamāvāpaśca karādapi

तस्मिन्मोहमनुप्राप्ते शरजालं महत्तदा ।
सैन्धवा मुमुचुस्तूर्णं गतसत्वे महारथे

tasminmohamanuprāpte śarajālaṃ mahattadā |
saindhavā mumucustūrṇaṃ gatasatve mahārathe

ततो मोहं समापन्नं ज्ञात्वा पार्थं द्विवौकसः ।
सर्वे वित्रस्तमनसस्तस्य शान्तिकृतोऽभवन्

tato mohaṃ samāpannaṃ jñātvā pārthaṃ dvivaukasaḥ |
sarve vitrastamanasastasya śāntikṛto'bhavan

ततो देवर्षयः सर्वे तथा सप्तर्षयोपि च ।
ब्रह्मर्षचस्च विजयं जेपुः पार्थस्य धीमतः

tato devarṣayaḥ sarve tathā saptarṣayopi ca |
brahmarṣacasca vijayaṃ jepuḥ pārthasya dhīmataḥ

ततः प्रदीपिते देवैः पार्थतेजसि पार्थिव ।
तस्थावचलवद्धीमान्सङ्ग्रामे परमास्त्रवित्

tataḥ pradīpite devaiḥ pārthatejasi pārthiva |
tasthāvacalavaddhīmānsaṅgrāme paramāstravit

विचकर्ष धनुर्दिव्यं ततः कौरवनन्दनः ।
यन्त्रस्येवेह शब्दोऽभून्महांस्तस्य पुनः पुनः

vicakarṣa dhanurdivyaṃ tataḥ kauravanandanaḥ |
yantrasyeveha śabdo'bhūnmahāṃstasya punaḥ punaḥ

ततः स शरवर्षाणि प्रत्यमित्रान्प्रति प्रभुः ।
ववर्ष धनुषा पार्थो वर्षाणीव पुरंदरः

tataḥ sa śaravarṣāṇi pratyamitrānprati prabhuḥ |
vavarṣa dhanuṣā pārtho varṣāṇīva puraṃdaraḥ

ततस्ते सैन्धवा योधाः सर्व एव सराजकाः ।
नादृश्यन्त शरैः कीर्णाः शलभैरिव पादपाः

tataste saindhavā yodhāḥ sarva eva sarājakāḥ |
nādṛśyanta śaraiḥ kīrṇāḥ śalabhairiva pādapāḥ

तस्य शब्देन वित्रेसुर्भयार्ताश्च विदुद्रुवुः ।
मुमुचुस्चाश्रु शोकार्ताः शुशुचुश्चापि सैन्धवाः

tasya śabdena vitresurbhayārtāśca vidudruvuḥ |
mumucuscāśru śokārtāḥ śuśucuścāpi saindhavāḥ

तांस्तु सर्वान्नरव्याघ्रः सैन्धवान्व्यचरद्बली ।
अलातचक्रवद्राजञ्शरजालैः समार्पयत्

tāṃstu sarvānnaravyāghraḥ saindhavānvyacaradbalī |
alātacakravadrājañśarajālaiḥ samārpayat

तदिन्द्रजालप्रतिमं बाणजालममित्रहा ।
विसृज्य दिक्षु सर्वासु महेन्द्रि इव वज्रभृत्

tadindrajālapratimaṃ bāṇajālamamitrahā |
visṛjya dikṣu sarvāsu mahendri iva vajrabhṛt

मेघजालनिभं सैन्यं विदार्य शरवृष्टिभिः ।
विबभौ कौरवश्रेष्ठः शरदीव दिवाकरः

meghajālanibhaṃ sainyaṃ vidārya śaravṛṣṭibhiḥ |
vibabhau kauravaśreṣṭhaḥ śaradīva divākaraḥ